Chuyển mạnh tư duy, ngăn tai nạn từ gốc

Báo Xây dựng trao đổi với ông Lê Kim Thành, Phó chủ tịch Chuyên trách Ủy ban ATGT Quốc gia về định hướng trọng tâm trong giai đoạn tới.

Ông Lê Kim Thành.

Chuyển biến mạnh mẽ nhận thức, hành vi

- Thưa ông, sau hơn 2 năm triển khai Chỉ thị số 10, công tác bảo đảm trật tự ATGT đường bộ đã có những chuyển biến ra sao?

Chỉ thị số 10 đã tạo ra những chuyển biến tích cực, rõ nét và thực chất trong công tác bảo đảm trật tự ATGT đường bộ. Tai nạn tiếp tục được kéo giảm trong bối cảnh dân số, quá trình đô thị hóa và số lượng phương tiện gia tăng rất nhanh.

Riêng năm 2025, dù vận tải hành khách và hàng hóa đều tăng hai con số, TNGT vẫn giảm cả ba tiêu chí. Cụ thể, giảm 22,21% số vụ , giảm 6,35% số người chết và giảm 29,93% số người bị thương.

Chỉ thị 10 cũng tạo sự chuyển biến mạnh mẽ về nhận thức và hành vi của người tham gia giao thông. Việc tuân thủ các quy định về nồng độ cồn, tốc độ, làn đường, đội mũ bảo hiểm, thắt dây an toàn… ngày càng trở thành chuẩn mực xã hội, thay vì đối phó.

- Một nội dung then chốt của Chỉ thị 10 là hoàn thiện thể chế pháp luật. Ông đánh giá thế nào về vai trò của Luật Trật tự ATGT đường bộ và Luật Đường bộ?

Chỉ thị 10 xác định rất rõ: Thể chế là "điểm nghẽn" nhưng đồng thời cũng là "đòn bẩy" trong công tác bảo đảm trật tự ATGT.

Thời gian qua, việc ban hành 2 luật nói trên đã đánh dấu một bước phát triển mang tính đột phá trong tư duy quản lý Nhà nước về giao thông đường bộ; phân định rõ giữa quản lý kết cấu hạ tầng giao thông và quản lý trật tự ATGT; lấy con người làm trung tâm, coi bảo vệ tính mạng, sức khỏe của người dân là mục tiêu cao nhất.

Chuyển từ "xử lý hậu quả" sang "phòng ngừa"

- Ông có thể phân tích thêm về điểm đột phá được coi như "đòn bẩy"?

Đó là sự chuyển dịch tư duy từ "xử lý hậu quả" sang "phòng ngừa rủi ro". Pháp luật không chỉ tập trung xử phạt sau khi vi phạm xảy ra, mà hướng tới ngăn chặn sớm các hành vi nguy hiểm thông qua quản lý chủ động, dựa trên dữ liệu, công nghệ.

Việc tăng cường trách nhiệm của cơ quan quản lý, đơn vị kinh doanh vận tải, chủ phương tiện và người điều khiển, cùng với các quy định chặt chẽ hơn về đào tạo, sát hạch, quản lý người lái và điều kiện an toàn của phương tiện, tạo nền tảng để nâng cao chất lượng ATGT một cách bền vững.

- Chỉ thị 10 nhấn mạnh việc tăng nặng chế tài đối với các hành vi nguy hiểm. Ông đánh giá thế nào về hiệu quả của các quy định xử phạt hiện nay?

Thực tiễn cho thấy, việc tăng mức xử phạt đối với các hành vi nguy hiểm như vi phạm nồng độ cồn, chạy quá tốc độ, đi ngược chiều, vượt đèn đỏ… đã mang lại hiệu quả rất rõ rệt.

Khi chế tài đủ mạnh, đủ sức răn đe và được thực thi nghiêm minh, hành vi của người tham gia giao thông đã thay đổi, việc tuân thủ quy định không còn là sự ép buộc mà trở thành lựa chọn tự giác.

Nghị định 168/2024 được ban hành cùng với các quy định liên quan đã góp phần lập lại trật tự, kỷ cương giao thông, tạo sự công bằng và minh bạch trong xử lý vi phạm.

Đột phá hạ tầng, hạn chế nguy cơ TNGT

- Chỉ thị 10 còn yêu cầu đẩy nhanh tiến độ các dự án hạ tầng giao thông, xử lý điểm đen TNGT. Ông đánh giá thế nào về kết quả đạt được?

Trước hết, có thể thấy năng lực kết cấu hạ tầng giao thông quốc gia đã được cải thiện rõ rệt với nhiều dự án trọng điểm.

Hệ thống camera thông minh đưa vào sử dụng làm chuyển biến ý thức người dân sang "tự giác tuân thủ".

Đến hết năm 2025, đã hoàn thành thông xe toàn tuyến cao tốc Bắc - Nam từ Cao Bằng đến Cà Mau; cả nước đã đưa vào khai thác khoảng 3.345km tuyến chính cao tốc và 458km nút giao và đường dẫn (vượt chỉ tiêu mà Chính phủ đặt ra là 3.000km đến hết năm 2025); 1.586km đường quốc lộ; 1.701km đường bộ ven biển; đã hoàn thành một số công trình và đón các chuyến bay đầu tiên tại sân bay Long Thành vào ngày 19/12/2025…

Việc đưa các công trình này vào khai thác không chỉ góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, mà còn giảm áp lực giao thông trên các tuyến đường hiện hữu, qua đó hạn chế nguy cơ TNGT.

Công tác xử lý điểm đen tai nạn cũng được thực hiện bài bản hơn, dựa trên phân tích số liệu tai nạn, lưu lượng giao thông và ứng dụng công nghệ, giúp xử lý dứt điểm các điểm đen tồn tại nhiều năm, qua đó giảm rõ rệt số vụ tai nạn nghiêm trọng.

Hướng đến tầm nhìn "không thương vong"

- Theo ông, công tác bảo đảm trật tự ATGT đường bộ vẫn đang đối mặt với những khó khăn, thách thức gì?

Đó là áp lực gia tăng phương tiện cá nhân, đặc biệt tại các đô thị lớn; sự chênh lệch về điều kiện bảo đảm an toàn giao thông giữa các vùng, miền; ý thức chấp hành pháp luật của một bộ phận người tham gia giao thông chưa bền vững.

Cùng đó là công tác tổ chức giao thông, quản lý vận tải ở một số nơi chưa theo kịp tốc độ đô thị hóa; tác động của biến đổi khí hậu, thời tiết cực đoan cũng làm gia tăng nguy cơ mất ATGT.

- Để tiếp tục thực hiện hiệu quả Chỉ thị 10, thời gian tới cần tập trung vào những nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm nào, thưa ông?

Ủy ban ATGT Quốc gia sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành, địa phương, bám sát các nghị quyết của Đảng, lồng ghép mục tiêu bảo đảm trật tự ATGT trong các chiến lược phát triển kinh tế - xã hội.

Trọng tâm là triển khai đồng bộ các giải pháp về 5 trụ cột của ATGT: Quản lý Nhà nước, hạ tầng, phương tiện, con người và ứng phó sau tai nạn. Đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số trong quản lý, điều hành giao thông; hoàn thiện thể chế; phát triển hạ tầng an toàn, đồng bộ; nâng cao hiệu quả tuần tra, kiểm soát và xử lý vi phạm.

Đồng thời, đổi mới công tác tuyên truyền, giáo dục nhằm hình thành văn hóa giao thông an toàn, hướng tới mục tiêu kéo giảm TNGT bền vững và tầm nhìn "không thương vong".

Ứng dụng công nghệ để thay đổi hành vi

- Về ứng dụng khoa học công nghệ, ông kỳ vọng giải pháp này sẽ tạo đột phá gì?

Ứng dụng khoa học công nghệ được kỳ vọng tạo ra bước chuyển mang tính căn bản và lâu dài, không chỉ hỗ trợ kiểm soát, xử lý vi phạm mà còn giúp thay đổi phương thức quản lý giao thông theo hướng hiện đại, dự báo và phòng ngừa rủi ro.

Thông qua hệ thống camera thông minh, xử phạt nguội, phân tích dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo, các hành vi vi phạm được ghi nhận khách quan, chính xác, minh bạch. Khi khả năng "né tránh" gần như không còn, việc chấp hành pháp luật sẽ dần chuyển sang "tự giác tuân thủ".

Cùng đó, công nghệ cho phép quản lý giao thông theo thời gian thực, hỗ trợ dự báo ùn tắc, tai nạn, điều tiết giao thông linh hoạt.

Công nghệ còn nâng cao hiệu quả quản lý người lái và phương tiện, đặc biệt trong lĩnh vực kinh doanh vận tải; giúp cơ quan quản lý nhận diện chính xác các "điểm nóng", nhóm đối tượng rủi ro cao để có giải pháp phù hợp, kịp thời.

Cảm ơn ông!

Yến Chi