Chuyện khó tin tại Harvard

Nhiều sinh viên thừa nhận đã từng gian lận. Ảnh: Pexels.

Trong một buổi trò chuyện với nhóm sinh viên vừa hoàn thành năm nhất đại học về việc sử dụng AI trong nghiên cứu, giáo sư Austin Sarat (Đại học Amherst, Mỹ) bất ngờ đặt ra một câu hỏi không liên quan công nghệ: "Có bao nhiêu em từng gian lận khi học trung học?"

Phần lớn sinh viên đều giơ tay.

Vị giáo sư cho biết phản ứng của các sinh viên không phải là xấu hổ hay né tránh. Ngược lại, nhiều người tỏ ra khá bình thản vì nhận ra mình không phải trường hợp cá biệt. Đây cũng không phải lần đầu tiên ông đặt câu hỏi này và kết quả gần như luôn giống nhau.

Từ những trải nghiệm giảng dạy, giáo sư Sarat cho rằng nhiều sinh viên bước vào đại học với suy nghĩ gian lận có thể chấp nhận được trong một số hoàn cảnh, đặc biệt khi chịu áp lực về điểm số hay cơ hội trúng tuyển vào các trường danh tiếng. Điều đó đồng nghĩa với việc AI không phải là khởi nguồn của tình trạng thiếu trung thực trong học tập. Công nghệ chỉ xuất hiện khi vấn đề đã tồn tại từ trước.

Gian lận trước khi vào đại học

Theo The Conversation, nhiều nghiên cứu cho thấy hành vi gian lận khá phổ biến ở bậc trung học tại Mỹ. Năm 2018, nhà nghiên cứu tâm lý giáo dục Eric Anderman công bố kết quả khảo sát quy mô toàn quốc với 51% học sinh trung học thừa nhận từng gian lận trong các bài kiểm tra.

Các hình thức gian lận phổ biến là chép bài, quay cóp, đạo văn... Ảnh: Pexels.

Một khảo sát khác thực hiện năm 2020 với 70.000 học sinh cũng ghi nhận 64% từng gian lận trong bài thi, 58% từng đạo văn, trong khi khoảng 95% thừa nhận đã tham gia ít nhất một hình thức gian lận như chép bài, đạo văn hoặc quay cóp.

Tại một trường trung học ở bang Pennsylvania, 90/100 học sinh tham gia khảo sát năm 2018 cũng thừa nhận từng gian lận ít nhất một lần. Một học sinh thậm chí trả lời ngắn gọn: "Ai cũng gian lận".

Theo các chuyên gia, nguyên nhân dẫn đến hành vi này rất đa dạng. Một số học sinh cảm thấy chưa chuẩn bị đủ kiến thức nhưng vẫn muốn đạt điểm cao để cạnh tranh vào đại học.

Một số khác cho rằng việc gian lận là sai, song tự biện minh vì "mọi người đều làm vậy" hoặc vì giáo viên không giảng dạy hiệu quả. Đáng chú ý hơn, nhiều học sinh không tự xem mình là người gian lận.

Bàn về hiện tượng này, hai nhà xã hội học Gresham Sykes và David Matza gọi đây là "kỹ thuật trung hòa", tức con người tự tạo ra những lý do hợp lý để biện minh cho hành vi mà bản thân biết là không đúng.

Không riêng bậc phổ thông, bức tranh tại các trường đại học cũng không khả quan hơn.

Một nghiên cứu năm 2020 với 840 sinh viên đại học cho thấy gần 1/3 số người tham gia từng gian lận trong các kỳ thi. Trong khi đó, nhiều giảng viên lại chọn cách thay đổi phương thức kiểm tra thay vì đối diện trực tiếp với vấn đề.

Năm 2025, Wall Street Journal từng đưa tin nhiều trường đại học Mỹ bắt đầu giảm các bài tập viết và quay trở lại hình thức kiểm tra trực tiếp trên lớp.

Tuy nhiên, giáo sư Austin Sarat cho rằng thay đổi hình thức đánh giá không thể giải quyết tận gốc vấn đề nếu sinh viên đã hình thành thói quen gian lận từ trước.

Nhiều sinh viên Harvard thừa nhận từng đạo văn. Ảnh: Harvard.

Đổ lỗi cho AI

Hiện nay, hầu hết trường đại học đều có quy định nghiêm khắc về liêm chính học thuật. Chẳng hạn, Harvard coi hành vi gian lận trong thi cử, đạo văn, làm giả dữ liệu hoặc sử dụng ý tưởng của người khác là vi phạm nghiêm trọng chuẩn mực học thuật. Sinh viên có thể bị đánh trượt học phần hoặc thậm chí buộc thôi học.

Nhưng cũng tại Harvard, tình trạng sinh viên gian lận rất đáng báo động. Trong một bài đăng trên Harvard Crimson vào đầu năm 2026, tác giả Matthew Tobin dẫn kết quả khảo sát năm 2024 cho thấy 47% trong số 850 sinh viên năm cuối Harvard được hỏi thừa nhận từng gian lận.

Trong số đó, nhiều người đổ lỗi cho AI hoặc sự mất hứng thú trong học tập của sinh viên hiện đại, nhưng đó chỉ là một phần của câu chuyện.

"Đạo văn và các hành vi thiếu trung thực học thuật đã xảy ra quá thường xuyên ở Harvard từ rất lâu trước khi những vấn đề này xuất hiện", tác giả nhấn mạnh.

Không chỉ Harvard, nhiều trường đại học khác tại Mỹ cũng ghi nhận xu hướng tương tự. Số vụ vi phạm học thuật được báo cáo tại Đại học Ohio State tăng 57% trong giai đoạn 2014-2018. Trong khi đó, Đại học Princeton đã chấm dứt quy định kéo dài 133 năm không tổ chức coi thi nhằm ứng phó với những lo ngại về vi phạm liêm chính học thuật, trong đó có việc lạm dụng AI.

Theo giáo sư Austin Sarat, thay vì chỉ siết chặt giám sát hay thay đổi hình thức kiểm tra, các trường đại học cần chú trọng việc xây dựng liêm chính học thuật. Dù không muốn nhìn sinh viên bằng ánh mắt nghi ngờ hay biến lớp học thành nơi kiểm soát, ông cho rằng nhà trường phải giúp người học hình thành những thói quen học tập đúng đắn.

"Các giảng viên có thể bắt đầu bằng cách lồng ghép các cuộc thảo luận về liêm chính học thuật vào xuyên suốt các học phần, đồng thời khuyến khích sinh viên suy nghĩ về việc họ muốn trở thành người như thế nào", ông nhấn mạnh.

Tú Anh