Chung tay xây dựng hạ tầng dữ liệu số quốc gia tin cậy

Vận hành chứng từ điện tử an toàn

Ông Nguyễn Phú Dũng, Giám đốc điều hành Công ty Công nghệ PILA (CEO PILA), cho rằng, cốt lõi của kinh tế số không chỉ là dữ liệu mà là niềm tin vào dữ liệu. Dữ liệu đủ tin cậy giúp doanh nghiệp chứng minh năng lực độc lập để tiếp cận nguồn vốn dễ dàng, không phải phụ thuộc vào tài sản thế chấp. Đối với xu hướng số hóa tài sản thực, giá trị nằm ở mối liên kết có thể kiểm chứng giữa tài sản thực tế và dữ liệu số đại diện.

Để giải quyết mâu thuẫn giữa khai thác dữ liệu và bảo vệ quyền riêng tư, giải pháp là quản trị danh tính tự chủ (SSI/DID). Theo đó, thông tin cá nhân phải do chủ thể kiểm soát, doanh nghiệp chỉ khai thác dữ liệu sau khi nhận dạng và chuẩn hóa để đào tạo trí tuệ nhân tạo, với nguyên lý "tối thiểu hóa chia sẻ nhưng tối đa hóa khả năng chứng minh". Do đó, cần chuyển từ tư duy kiến tạo kinh tế dữ liệu qua liên minh "ba nhà" chặt chẽ: Nhà nước tạo hành lang pháp lý, viện - trường xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật liên thông và doanh nghiệp kiến tạo sản phẩm.

Hệ thống dữ liệu quốc gia được xây dựng qua 4 lớp với hàng trăm lĩnh vực để doanh nghiệp kết nối dữ liệu vào hệ thống dữ liệu chung của quốc gia. ẢNH: TẤN BA

Khi danh tính số, chứng từ điện tử và dữ liệu được xác minh an toàn, các giao dịch xuyên biên giới sẽ nhanh hơn, minh bạch và hiệu quả hơn. Điển hình, giữa tháng 8-2026, Công ty PILA và Tập đoàn TOTM Technologies (Singapore) ký biên bản ghi nhớ hợp tác (MOU), mở ra hành lang giao dịch số an toàn cho doanh nghiệp, tổ chức tài chính trong khu vực ASEAN.

Hai bên hướng tới xây dựng nền tảng xác minh kỹ thuật số cho thương mại xuyên biên giới, trong đó thử nghiệm ứng dụng chứng chỉ số (VC) bổ trợ quy trình thư tín dụng (L/C) giữa các ngân hàng hai nước.

“Trong bối cảnh thế giới đang tái định hình với xu hướng đa cực và phân mảnh kinh tế ngày càng rõ nét, việc các quốc gia Đông Nam Á tăng cường kết nối thành một không gian kinh tế thống nhất trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Để hiện thực hóa mục tiêu đó, hạ tầng niềm tin số dựa trên danh tính số tự chủ và các thông tin xác thực có thể kiểm chứng sẽ là nền tảng cốt lõi, tạo dựng niềm tin cho các mô hình thương mại xuyên biên giới phát triển bền vững”, ông Chan Wei Jie, Tổng Giám đốc điều hành của TOTM Technologies Limited, nhận định.

Hệ thống chờ kết nối nguồn dữ liệu

Theo Hiệp hội Dữ liệu quốc gia, những năm qua, chuyển đổi số tại Việt Nam đã ghi nhận bước tiến thần tốc với nhiều thành tựu vượt bậc. Minh chứng rõ nét là ứng dụng định danh điện tử VNeID đã phủ sóng tới hơn 80% dân số trưởng thành, mở ra tiềm năng biến dữ liệu thành tài sản có giá trị cao. Tuy nhiên, bức tranh này vẫn tồn tại những gam màu trầm, khi có gần 60% doanh nghiệp trong nước chưa bắt nhịp với làn sóng dịch chuyển số.

Công ty PILA và Tập đoàn TOTM Technologies (Singapore) ký Biên bản ghi nhớ hợp tác thể hiện niềm tin số trong các tổ chức tài chính ở ASEAN. ẢNH: KIM THANH

Nếu không thay đổi tư duy quản trị, nguồn dữ liệu khổng lồ tích lũy qua từng năm không thể phát huy giá trị, thậm chí trở thành gánh nặng vận hành cực kỳ lớn. Ông Nguyễn Huy, Trưởng ban Công nghệ Hiệp hội Dữ liệu quốc gia, đánh giá sự ra đời của Trung tâm Dữ liệu quốc gia rất quan trọng để mọi giao dịch số được bảo chứng, xây dựng lớp dữ liệu tin cậy nền tảng. Hệ thống dữ liệu quốc gia được xây dựng qua nhiều lớp.

Trong đó, lớp dữ liệu tin cậy (tầng gốc) được đảm bảo bởi Trung tâm Dữ liệu quốc gia nhằm giải quyết bài toán phân mảnh dữ liệu giữa các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp. Sự liên thông này được định hướng bởi các nghị định về chuyển đổi số, khung kiến trúc dữ liệu quốc gia. Đặc biệt, việc Hiệp hội Dữ liệu quốc gia tiếp nhận nền tảng công nghệ chuỗi khối quốc gia vào cuối tháng 6-2026 chính là lớp nền tảng vững chắc nhất cho toàn bộ hệ thống.

Tuy nhiên, hạ tầng số tin cậy quốc gia không thể đứng một mình. Để thúc đẩy nền kinh tế dữ liệu phát triển toàn diện, Chính phủ và Trung tâm Dữ liệu quốc gia đóng vai trò tiên phong xây dựng hạ tầng dùng chung trong khi sự tham gia chủ động của doanh nghiệp là nhân tố quan trọng. Doanh nghiệp cần bắt đầu khớp nối giải pháp của mình vào kiến trúc hạ tầng (gồm 4 tầng) để khai thác.

“Doanh nghiệp cần làm sạch nguồn dữ liệu, coi dữ liệu là tài sản cốt lõi và chủ động thanh lọc từ bên trong; ứng dụng công nghệ nhận diện để định danh rõ ràng; xây dựng hạ tầng dữ liệu tin cậy. Đồng thời, phối hợp chặt chẽ với Trung tâm Dữ liệu quốc gia để áp dụng tiêu chuẩn công nghệ mới, chung tay xây dựng hạ tầng dữ liệu số quốc gia tin cậy”, ông Nguyễn Huy nhấn mạnh.