Chuẩn bị kỹ lưỡng, ưu tiên chất lượng đại biểu

Bà Tạ Thị Yên, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu của Quốc hội, Phó Chánh Văn phòng Thường trực Hội đồng Bầu cử quốc gia. Ảnh: TY

Thưa bà, đến thời điểm này, công tác chuẩn bị bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 đã được triển khai như thế nào?

Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026–2031 diễn ra ngay sau khi Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng thành công tốt đẹp, thời điểm bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều khát vọng lớn về xây dựng đất nước hùng cường, phát triển nhanh và bền vững.

Vì vậy, công tác chuẩn bị cho cuộc bầu cử lần này đã được triển khai sớm, đồng bộ và chặt chẽ. Bộ Chính trị, Ban Bí thư đã ban hành các chỉ thị, kết luận để lãnh đạo toàn diện công tác bầu cử.

Quốc hội đã thành lập Hội đồng Bầu cử quốc gia và ban hành nhiều văn bản hướng dẫn, nhằm bảo đảm cuộc bầu cử được tổ chức dân chủ, đúng pháp luật, an toàn và tiết kiệm. Một trong những nội dung được đặc biệt chú trọng trong kỳ bầu cử lần này là yêu cầu nâng cao chất lượng đại biểu được đặt ra ngay từ khâu chuẩn bị nhân sự.

Quá trình hiệp thương, lựa chọn và thẩm tra hồ sơ ứng cử được thực hiện nhiều bước, chặt chẽ, khách quan, bảo đảm những người ứng cử thực sự tiêu biểu về bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, trình độ và năng lực thực tiễn.

Trong danh sách ứng cử viên, gần 70% có trình độ trên đại học, nhiều người là chuyên gia, nhà khoa học, doanh nhân, cán bộ quản lý có kinh nghiệm thực tiễn, đồng thời cơ cấu đại biểu nữ, đại biểu trẻ và đại biểu là người dân tộc thiểu số cũng được chú trọng. Bên cạnh đó, việc tổ chức các lớp bồi dưỡng, tập huấn cho ứng cử viên cũng được quan tâm, nhằm giúp các ứng cử viên hiểu rõ hơn về vai trò, trách nhiệm của đại biểu dân cử cũng như kỹ năng tiếp xúc cử tri, xây dựng chương trình hành động và tham gia hoạt động nghị trường.

Có thể nói, với sự chuẩn bị kỹ lưỡng như vậy, cử tri kỳ vọng Quốc hội khóa XVI sẽ tiếp tục đổi mới mạnh mẽ, ngày càng chuyên nghiệp hơn, thực sự là cơ quan đại biểu cao nhất của Nhân dân, có đủ bản lĩnh, trí tuệ và tầm nhìn để đồng hành cùng đất nước trong giai đoạn phát triển mới.

Thưa bà, điểm đáng chú ý trong cơ cấu đại biểu khóa tới là sự gia tăng số lượng đại biểu chuyên trách, cũng như đại diện từ các viện nghiên cứu và doanh nghiệp. Những điều chỉnh này phản ánh định hướng gì trong việc nâng cao chất lượng và đảm bảo tính đại diện của Quốc hội trước yêu cầu phát triển mới của đất nước?

Theo nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, cơ cấu, thành phần người được giới thiệu ứng cử có điều chỉnh phù hợp với việc sắp xếp tổ chức bộ máy. Số đại biểu ở các cơ quan Trung ương tăng từ 207 lên 217; số đại biểu ở địa phương giảm tương ứng từ 293 xuống 283. Tại địa phương, số lãnh đạo chủ chốt tỉnh, thành phố kiêm trưởng đoàn đại biểu Quốc hội giảm từ 63 xuống 34, phù hợp với việc sáp nhập đơn vị hành chính cấp tỉnh.

Đáng chú ý, cơ cấu dành cho viện nghiên cứu, trường đại học, học viện và khối doanh nghiệp, hiệp hội sản xuất kinh doanh đều tăng lên 10 đại biểu (nhiệm kỳ trước lần lượt là 6 và 7). Đồng thời, bổ sung tỷ lệ hợp lý đại diện đội ngũ nhà khoa học, trí thức, văn nghệ sĩ, góp phần phản ánh đầy đủ, cân bằng hơn các tầng lớp xã hội.

Đa dạng hình thức tuyên truyền Ngày bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 – 2031 trên địa bàn xã A Lưới 1. Ảnh: Võ Văn Dũng/TTXVN

Danh sách 864 người ứng cử tại 182 đơn vị bầu cử cho thấy sự đa dạng và chất lượng cao: 217 hồ sơ do Trung ương đề cử (25,12%), 643 hồ sơ do địa phương đề cử (74,42%) và 4 trường hợp tự ứng cử (0,46%). Có 392 nữ (45,37%), 188 người dân tộc thiểu số (21,76%) và 65 người ngoài Đảng (7,52%). Về độ tuổi, có 187 người dưới 40 tuổi (21,64%), 384 người từ 40-50 tuổi (44,44%), 259 người từ trên 50 đến 60 tuổi (29,98%).

Trong 864 ứng viên, 593 người có trình độ trên đại học (68,63%). Cơ cấu đại biểu Quốc hội khóa mới cũng tăng tỷ lệ đại biểu chuyên trách, bảo đảm ít nhất 40%; đồng thời nâng tỷ lệ đại biểu là nhà khoa học từ 3-5% tổng số đại biểu nhằm tăng tính chuyên môn hóa và chuyên nghiệp trong hoạt động Quốc hội.

Bên cạnh đó trong cơ cấu lần này bổ sung tỷ lệ hợp lý đại biểu trẻ, đại biểu đại diện cho đội ngũ trí thức, nhà khoa học, trí thức, văn nghệ sĩ, dân tộc thiểu số và chức sắc, tôn giáo, góp phần phản ánh đầy đủ, cân bằng hơn các tầng lớp xã hội, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Việc xác định cơ cấu thành phần cũng như phân bố số lượng người ứng cử được thực hiện theo quy trình hiệp thương nhiều bước, chặt chẽ, dân chủ.

Do đó, việc xác định cơ cấu thành phần, phân bổ số lượng người ứng xử ĐBQH và đại biểu HĐND các cấp được thực hiện chặt chẽ, trên cơ sở thống nhất cao giữa các cơ quan, tổ chức đảm bảo tính đại diện rộng rãi các tầng lớp nhân dân.

Quan trọng nhất là cấp ủy, chính quyền địa phương cần tập trung lãnh đạo, chỉ đạo, tăng cường công tác thông tin tuyên truyền để cử tri hiểu rõ quyền, trách nhiệm tích cực tham gia vào bầu cử, đảm bảo bầu đủ số lượng, cơ cấu, nhưng ưu tiên hàng đầu về chất lượng, lựa chọn giới thiệu những người thực sự tiêu biểu về phẩm chất năng lực.

Vậy, đánh giá của Hội đồng bầu cử quốc gia đến thời điểm này về công tác chuẩn bị bầu cử và một số cuộc bầu cử sớm như thế nào, thưa bà?

Đến thời điểm này, công tác chuẩn bị cho cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026–2031 đã và đang được triển khai chủ động, bài bản, đúng tiến độ và đúng quy định của pháp luật. Các cơ quan ở Trung ương và địa phương hoàn thành việc tổ chức 3 vòng hiệp thương, bảo đảm cơ cấu, thành phần và số dư theo quy định; danh sách chính thức những người ứng cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp đã được công bố và niêm yết tại các khu vực bỏ phiếu.

Các địa phương đang tổ chức các hội nghị tiếp xúc cử tri để người ứng cử thực hiện vận động bầu cử theo đúng quy định của pháp luật. Danh sách cử tri đã được lập và niêm yết; công tác tuyên truyền, bảo đảm an ninh, trật tự, chuẩn bị cơ sở vật chất phục vụ bầu cử đang được triển khai đồng bộ.

Đối với việc bỏ phiếu sớm, theo đề nghị của các địa phương, Hội đồng Bầu cử quốc gia cho phép 11 địa phương với 217 khu vực bỏ phiếu tổ chức bầu cử sớm, chủ yếu tại các địa bàn hải đảo, biên giới, miền núi, vùng sâu, vùng xa hoặc các đơn vị lực lượng vũ trang có nhiệm vụ đặc thù.

Đến nay, đã có 4 địa phương, gồm: TP Hồ Chí Minh, Khánh Hòa, Quảng Trị, An Giang, với 33 khu vực bỏ phiếu, đã tổ chức bầu cử sớm. Qua nắm bắt tình hình cho thấy, việc bỏ phiếu diễn ra thuận lợi, đúng quy trình, an ninh trật tự được bảo đảm, chưa phát sinh tình huống phức tạp.

Những kết quả bước đầu này khẳng định, công tác chuẩn bị bầu cử trên phạm vi cả nước đang được triển khai nghiêm túc, đồng bộ, tạo tiền đề quan trọng để ngày bầu cử 15/3 thực sự trở thành ngày hội của toàn dân.

Hội đồng bầu cử quốc gia có lưu ý gì trong các khâu bầu cử, đặc biệt là các địa bàn vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc thiểu số, thưa bà?

Từ nay đến ngày bầu cử là giai đoạn “nước rút”, các địa phương cần tiếp tục rà soát kỹ lưỡng tất cả các khâu chuẩn bị để bảo đảm cuộc bầu cử diễn ra dân chủ, đúng pháp luật, an toàn và tiết kiệm. Trước hết, cần chuẩn bị đầy đủ cơ sở vật chất, tài liệu, phiếu bầu, hòm phiếu và các điều kiện phục vụ bầu cử tại các khu vực bỏ phiếu, đồng thời quản lý chặt chẽ tài liệu bầu cử.

Trong ngày bầu cử, Tổ bầu cử phải hướng dẫn cử tri thực hiện đúng cách thức bỏ phiếu, theo dõi chặt chẽ danh sách cử tri và tổ chức kiểm phiếu, lập biên bản, báo cáo kết quả theo đúng quy định của pháp luật. Đối với vùng sâu, vùng xa và vùng đồng bào dân tộc thiểu số, cần đặc biệt chú trọng công tác tuyên truyền với hình thức phù hợp, sử dụng tiếng dân tộc, hệ thống truyền thanh cơ sở và phát huy vai trò của già làng, trưởng bản, người có uy tín để vận động cử tri tham gia bầu cử.

Đồng thời, phải bố trí địa điểm bỏ phiếu thuận lợi cho việc đi lại của cử tri, chuẩn bị các phương án dự phòng về điện, thông tin liên lạc, y tế và bảo đảm an ninh, trật tự. Mục tiêu cao nhất là mọi cử tri đủ điều kiện đều được tạo thuận lợi để thực hiện quyền bầu cử của mình, để ngày bầu cử thực sự trở thành ngày hội của dân chủ và của lòng dân trên khắp mọi vùng miền của đất nước.

Xin trân trọng cảm ơn bà!

Lê Vân (thực hiện)/Báo Tin tức và Dân tộc