Chuẩn bị cho thị trường tài sản số

Mở không gian phát triển nhưng phải kiểm soát rủi ro

Hành lang pháp lý cho công nghệ số và tài sản số tại Việt Nam đang từng bước được hình thành. Luật Công nghiệp công nghệ số thiết lập nền tảng pháp lý cho hạ tầng công nghệ mới; Luật Trí tuệ nhân tạo thể hiện cách tiếp cận quản lý lấy con người làm trung tâm và quản trị theo mức độ rủi ro.

Cùng với đó, Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg xác định trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn và blockchain thuộc nhóm công nghệ chiến lược. Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP mở ra cơ hội thí điểm thị trường tài sản số, tài sản mã hóa. Khuôn khổ Trung tâm Tài chính quốc tế tại TP. Hồ Chí Minh và Đà Nẵng cũng tạo thêm không gian để thử nghiệm các dịch vụ, công nghệ và mô hình mới.

Ngày hội Công nghệ TP. Hồ Chí Minh 2026 - Conviction 2026 do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam chủ trì tổ chức. Ảnh: BTC

Những bước chuẩn bị về thể chế này là một trong những nội dung được thảo luận tại Ngày hội Công nghệ TP. Hồ Chí Minh - Conviction 2026.

Ủy viên là ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Kinh tế và Tài chính Nguyễn Hải Nam cho rằng, chuyển dịch mô hình tăng trưởng sang dựa nhiều hơn vào công nghệ cao là yêu cầu cấp bách trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Cùng với yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng, nền kinh tế cần nguồn vốn lớn để phát triển. Theo ông Nguyễn Hải Nam, bên cạnh tín dụng ngân hàng và thị trường chứng khoán, tài sản số, tài sản mã hóa có thể trở thành một kênh dẫn vốn mới, giàu tiềm năng. "Chúng ta là quốc gia thứ 46 công nhận tài sản số, nghĩa là không phải tiên phong, nhưng cũng không hề muộn", đại biểu Nguyễn Hải Nam nhận định.

Theo đại biểu, Việt Nam đang triển khai theo ba tầng, gồm thí điểm có kiểm soát đối với đổi mới sáng tạo; tạo không gian phát triển tài sản số, tài sản mã hóa; tiến tới thí điểm giao dịch. Tuy nhiên, mở ra không gian cho một thị trường mới cũng đặt ra yêu cầu kiểm soát chặt chẽ những rủi ro đi kèm. Đại biểu Nguyễn Hải Nam lưu ý, phát triển tài sản số, tài sản mã hóa phải gắn với phòng, chống rửa tiền, bảo đảm an ninh mạng, qua đó tạo dựng niềm tin và thu hút các dòng vốn quốc tế hợp pháp.

Đây cũng là yêu cầu quan trọng khi Việt Nam từng bước chuyển từ việc công nhận tài sản số về mặt pháp lý sang tổ chức thị trường trong thực tế. Một thị trường mới chỉ có thể phát triển bền vững khi vừa tạo được dư địa cho đổi mới sáng tạo, vừa có cơ chế quản trị đủ chặt chẽ để bảo vệ các chủ thể tham gia và bảo đảm an toàn cho nền kinh tế.

Năm sàn giao dịch đầu tiên chuẩn bị thí điểm

Ở góc độ cơ quan quản lý, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Quản lý thị trường giao dịch Tài sản mã hóa, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước Tô Trần Hòa cho biết, khung quản lý thị trường đã cơ bản hoàn thiện với những điều kiện kinh doanh chặt chẽ.

Theo ông Hòa, 5 doanh nghiệp tương ứng với 5 sàn giao dịch đầu tiên đã được chấp thuận về nguyên tắc. Các doanh nghiệp đang hoàn thiện tiêu chuẩn an toàn thông tin cấp độ 4, quy trình nghiệp vụ cần thiết và thực hiện nghĩa vụ góp vốn 10.000 tỷ đồng trước khi chính thức thí điểm. Thời điểm các sàn giao dịch đi vào hoạt động phụ thuộc vào tiến độ đáp ứng các điều kiện của doanh nghiệp.

Đối với hoạt động phát hành và giao dịch, ông Hòa lưu ý doanh nghiệp Việt Nam phát hành tài sản mã hóa trên cơ sở tài sản thực cho nhà đầu tư nước ngoài và chỉ nhà đầu tư nước ngoài được mua, bán. Các giao dịch phải thực hiện bằng đồng Việt Nam.

Bên cạnh đó, hoạt động giao dịch phải tuân thủ nghiêm quy tắc Travel Rule của Lực lượng đặc nhiệm tài chính về chống rửa tiền (FATF), gắn với nỗ lực đưa Việt Nam ra khỏi danh sách "vùng xám".

Từ góc nhìn doanh nghiệp, Trưởng Văn phòng Luật sư Phan Law Vietnam, Phó Chủ tịch Hội Truyền thông - Điện tử TP. Hồ Chí Minh Phan Vũ Tuấn đánh giá việc Luật Công nghiệp công nghệ số chính thức công nhận tài sản số là một loại tài sản đã tạo bước tiến quan trọng về cơ sở pháp lý.

Tuy vậy, để thị trường thực sự vận hành, vẫn còn những vấn đề cần tiếp tục được cụ thể hóa như phân loại tài sản, nghĩa vụ thuế, cấp phép và cơ chế giải quyết tranh chấp liên quan đến tài sản số. "Cần đẩy nhanh việc cụ thể hóa các quy định, hướng dẫn, sớm đưa khung pháp lý vào vận hành thực tế, giúp doanh nghiệp chủ động đón dòng vốn quốc tế", ông Phan Vũ Tuấn đề xuất.

Theo ông, việc thí điểm giao dịch tài sản số, tài sản mã hóa cùng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) sẽ tạo điều kiện kiểm chứng những mô hình mới trong thực tiễn, đồng thời bảo đảm yêu cầu an toàn, minh bạch.

Việc từng bước hoàn thiện hành lang pháp lý và chuẩn bị đưa những sàn giao dịch đầu tiên vào thí điểm cho thấy thị trường tài sản số tại Việt Nam đang chuyển từ giai đoạn xây dựng khuôn khổ sang chuẩn bị vận hành thực tế. Tuy nhiên, cùng với mở rộng không gian cho đổi mới sáng tạo và khai thác một kênh huy động vốn mới, yêu cầu xuyên suốt vẫn là xây dựng cơ chế quản trị rủi ro phù hợp, bảo đảm an ninh, minh bạch và tạo dựng niềm tin cho thị trường.