Chủ động quản lý sức khỏe, an vui tuổi già

TPHCM đang chuyển từ tư duy “chăm sóc khi có bệnh” sang chủ động quản lý sức khỏe suốt vòng đời. Phòng bệnh, phát hiện sớm, quản lý bệnh mạn tính và chăm sóc tại cộng đồng được xác định là những trọng tâm, phù hợp tinh thần Nghị quyết 72-NQ/TW của Bộ Chính trị về bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân.

Quản lý sức khỏe suốt vòng đời

Trong bối cảnh già hóa dân số, chăm sóc sức khỏe người cao tuổi đang trở thành thách thức lớn. Bệnh không lây nhiễm như tăng huyết áp, đái tháo đường ngày càng phổ biến; cô bác thường mắc nhiều bệnh cùng lúc, phải điều trị lâu dài. Điều này không chỉ ảnh hưởng sức khỏe mà còn tác động đến tâm lý, sinh hoạt và đời sống gia đình.

Vì vậy, chăm sóc người cao tuổi không thể chỉ trông chờ vào bệnh viện mà phải là quá trình liên tục từ gia đình, cộng đồng, trạm y tế đến tuyến chuyên sâu. Trong đó, y tế cơ sở giữ vai trò theo dõi sức khỏe, phát hiện sớm và quản lý các yếu tố nguy cơ. Đây cũng là hướng TPHCM đang thúc đẩy trong triển khai Nghị quyết 72, với mục tiêu khám, tầm soát sức khỏe, hình thành hồ sơ sức khỏe điện tử và quản lý sức khỏe theo vòng đời.

Người cao tuổi tập thể dục nâng cao sức khỏe tại Công viên Khánh Hội, TPHCM. ẢNH: HOÀNG HÙNG

Thành phố đang triển khai cách làm gồm khám sức khỏe linh hoạt, không phụ thuộc địa giới hành chính; tầm soát nhóm nguy cơ ngay tại cộng đồng và tận dụng dữ liệu sẵn có để không bỏ sót người dân. Điều quan trọng không chỉ là phát hiện bệnh mà còn đánh giá huyết áp, đường huyết, nguy cơ đột quỵ, khả năng vận động, dinh dưỡng, suy giảm nhận thức và sức khỏe tâm thần để theo dõi, can thiệp sớm.

Lập mô hình đội chăm sóc sức khỏe liên tục

Cùng với thay đổi cách chăm sóc, vai trò của trạm y tế cũng phải thay đổi. Trạm y tế không chỉ tiêm chủng, cấp thuốc hay xử lý bệnh thông thường mà phải trở thành nơi quản lý sức khỏe người dân trên địa bàn. TPHCM đang nghiên cứu mô hình “Đội chăm sóc sức khỏe liên tục gắn với địa bàn dân cư”, trong đó có chủ trương thí điểm khám chữa bệnh bảo hiểm y tế tại nhà. Mô hình hướng đến người cao tuổi, người khuyết tật, người mắc bệnh mạn tính hoặc hạn chế đi lại. Nếu tổ chức tốt, đây sẽ là bước chuyển từ việc người dân tìm đến cơ sở y tế sang hệ thống y tế chủ động đến với người dân.

Để thích ứng với già hóa, TPHCM cũng cần xây dựng môi trường sống thân thiện với người cao tuổi. Đây không chỉ là nhiệm vụ của ngành y tế mà còn liên quan quy hoạch đô thị, giao thông, nhà ở, an sinh xã hội, văn hóa, thể thao và đời sống cộng đồng. Người cao tuổi không chỉ là nhóm cần được chăm sóc mà còn là nguồn lực với kinh nghiệm, tri thức và vốn sống.

Bác sĩ Bệnh viện Chợ Rẫy thăm khám sức khỏe người cao tuổi phường An Đông, TPHCM. Ảnh: THÀNH AN

Nếu được chăm sóc tốt và tạo điều kiện phù hợp, họ vẫn có thể phát huy vai trò trong gia đình, đóng góp cho cộng đồng và xã hội. Thành phố cần hướng đến “già hóa chủ động”, thay vì chỉ giải quyết vấn đề khi người dân đã cao tuổi. Ở lĩnh vực y tế, tiếp tục củng cố năng lực của 168 trạm y tế xã, phường, đặc khu; phát triển quản lý bệnh không lây nhiễm, phục hồi chức năng và chăm sóc tại nhà, đồng thời kết nối chặt chẽ y tế cơ sở với bệnh viện và các cơ sở chăm sóc dài hạn.

Chuyển đổi số cũng phải trở thành công cụ quản lý sức khỏe người cao tuổi. Hồ sơ sức khỏe điện tử không chỉ lưu thông tin khám chữa bệnh mà cần hỗ trợ theo dõi diễn biến sức khỏe, nhắc lịch tái khám, quản lý thuốc và cảnh báo nguy cơ. Khi dữ liệu được cập nhật thường xuyên, ngành y tế có thể đánh giá hiệu quả bằng những chỉ số thiết thực như kiểm soát huyết áp, đường huyết, sàng lọc ung thư, nguy cơ té ngã, suy dinh dưỡng, suy giảm nhận thức và chất lượng cuộc sống.

Chuẩn bị nguồn lực cho xã hội già hóa

Già hóa dân số kéo theo nhu cầu lớn về bác sĩ gia đình, điều dưỡng, phục hồi chức năng, dinh dưỡng, tâm lý, công tác xã hội và chăm sóc dài hạn. Do đó, bên cạnh đầu tư bệnh viện, TPHCM cần dành nguồn lực cho y tế cơ sở và các mô hình chăm sóc dựa vào cộng đồng. Việc huy động hơn 100 bệnh viện tham gia khám sức khỏe, tầm soát cho người dân tại các trạm y tế cho thấy cách làm “toàn ngành cùng chăm sóc sức khỏe người dân” đang dần hình thành.

Tuy nhiên, các chương trình cần tránh chạy theo số lượng. Giá trị thực sự nằm ở chỗ sau khám, người dân được phân tầng nguy cơ, tư vấn, quản lý và theo dõi lâu dài. Với người cao tuổi, càng cần chuyển từ tư duy “chăm sóc khi có bệnh” sang “chăm sóc để giảm nguy cơ bệnh, giảm biến chứng và duy trì chất lượng cuộc sống”. Già hóa dân số là xu hướng không thể đảo ngược, nhưng không nhất thiết đồng nghĩa với gánh nặng. Nếu chuẩn bị tốt, TPHCM có thể xây dựng một đô thị nhân văn, nơi người dân được chăm sóc sức khỏe chủ động, sống lâu hơn, khỏe mạnh hơn và tiếp tục đóng góp cho gia đình, cộng đồng.

Tinh thần của Nghị quyết 72 là đặt sức khỏe ở vị trí trung tâm của chính sách phát triển. Với TPHCM, thích ứng với già hóa không chỉ là thêm bệnh viện, giường bệnh mà là thay đổi toàn diện cách chăm sóc con người - từ phòng bệnh, quản lý sức khỏe, củng cố y tế cơ sở, chuyển đổi số đến xây dựng môi trường thân thiện với người cao tuổi. Quan trọng nhất là chuyển từ một hệ thống y tế chờ người dân đến khám sang hệ thống chủ động đồng hành cùng người dân trong suốt vòng đời.