Chủ động nâng cao thể lực để phòng ngừa bệnh tật

Theo Thạc sĩ Nguyễn Thị Huyền, Khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, dinh dưỡng và vận động không chỉ là vấn đề cá nhân mà là yếu tố cốt lõi gắn liền với sức khỏe cộng đồng, có ý nghĩa lâu dài đối với chất lượng sống và khả năng phòng ngừa bệnh tật.

Chuyên gia cho biết, hoạt động thể lực, dù ở cường độ nhẹ hay vừa, đều mang lại lợi ích rõ rệt cho hệ tim mạch, cơ xương khớp, chuyển hóa và sức khỏe tinh thần. Những hình thức vận động quen thuộc như đi bộ, đạp xe, tập dưỡng sinh, chơi thể thao, lao động sản xuất hay thậm chí là làm việc nhà đều góp phần duy trì thể lực và giảm nguy cơ mắc các bệnh mạn tính. Tuy nhiên, vận động chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi kèm với một chế độ dinh dưỡng cân đối, đầy đủ và an toàn.

Theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới, nhu cầu vận động và dinh dưỡng cần được điều chỉnh phù hợp với từng nhóm tuổi và tình trạng sức khỏe. Với trẻ em và thanh thiếu niên, đây là giai đoạn cơ thể phát triển mạnh mẽ về chiều cao, hệ xương, khối cơ và chức năng thần kinh. Trẻ cần được khuyến khích vận động thể lực hằng ngày, với thời lượng trung bình ít nhất 60 phút mỗi ngày ở mức độ vừa đến mạnh. Các hoạt động như chạy nhảy, thể thao, trò chơi vận động và bài tập tăng cường sức mạnh cơ – xương không chỉ giúp trẻ phát triển thể chất mà còn hỗ trợ hoàn thiện kỹ năng vận động và tinh thần.

Song song với vận động, chế độ dinh dưỡng của trẻ cần bảo đảm đủ năng lượng và vi chất thiết yếu. Tinh bột lành mạnh nên chiếm khoảng một nửa tổng năng lượng khẩu phần; chất đạm từ thịt, cá, trứng, sữa và đậu đỗ đóng vai trò quan trọng trong phát triển cơ bắp; trong khi canxi, vitamin D, sắt và kẽm giúp hỗ trợ hệ xương, tạo máu và tăng cường miễn dịch. Một chế độ ăn hợp lý không chỉ giúp trẻ khỏe mạnh, học tập hiệu quả mà còn hình thành thói quen sống lành mạnh cho tương lai.

Đối với người trưởng thành, Thạc sĩ Nguyễn Thị Huyền khuyến cáo, vận động thường xuyên là yếu tố then chốt trong phòng ngừa béo phì, tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu và các bệnh lý chuyển hóa. Người trưởng thành được khuyến nghị duy trì từ 150 đến 300 phút mỗi tuần các hoạt động thể lực mức độ vừa như đi bộ nhanh, đạp xe hoặc bơi lội, kết hợp với các bài tập tăng cường sức mạnh cơ bắp ít nhất hai ngày mỗi tuần. Về dinh dưỡng, cần ăn đủ nhưng không dư thừa năng lượng, duy trì chỉ số khối cơ thể ở mức hợp lý, tăng cường rau xanh, trái cây và chất xơ, đồng thời hạn chế muối, đường và chất béo bão hòa. Việc uống đủ nước, đặc biệt khi vận động hoặc trong điều kiện thời tiết nóng, cũng đóng vai trò quan trọng trong duy trì sức khỏe.

Trong khi đó, người cao tuổi không nên ngừng vận động mà cần duy trì hoạt động thể lực phù hợp để giảm nguy cơ té ngã, loãng xương, suy giảm trí nhớ và trầm cảm. Các hình thức vận động nhẹ đến vừa như đi bộ, đạp xe chậm, tập dưỡng sinh, kết hợp với các bài tập thăng bằng và linh hoạt, được khuyến khích thực hiện đều đặn mỗi tuần. Về dinh dưỡng, người cao tuổi cần được cung cấp đủ chất đạm để hạn chế mất khối cơ, bổ sung canxi, vitamin D và vitamin nhóm B nhằm hỗ trợ xương khớp và hệ thần kinh. Thức ăn nên mềm, dễ nhai nuốt, có thể chia nhỏ bữa để phù hợp với khả năng tiêu hóa.

Với phụ nữ mang thai và sau sinh, vận động phù hợp mang lại nhiều lợi ích như cải thiện tuần hoàn, kiểm soát tăng cân và giảm nguy cơ biến chứng sản khoa. Các hình thức vận động nhẹ nhàng như đi bộ hoặc yoga dành cho thai phụ nên được duy trì đều đặn, đồng thời tránh những môn có nguy cơ ngã hoặc va chạm mạnh. Chế độ dinh dưỡng trong giai đoạn này cần đáp ứng nhu cầu tăng cao về năng lượng, chất đạm, sắt, acid folic và canxi; bảo đảm uống đủ nước, đặc biệt trong thời kỳ cho con bú, và tránh kiêng khem quá mức.

Các chuyên gia khẳng định, dinh dưỡng khoa học kết hợp với vận động hợp lý chính là nền tảng bền vững giúp mỗi cá nhân duy trì sức khỏe lâu dài trong bối cảnh bệnh tật thay đổi nhanh chóng và lối sống ít vận động ngày càng phổ biến. Việc chủ động điều chỉnh chế độ ăn uống và sinh hoạt ngay từ đầu năm không chỉ giúp phòng bệnh mà còn nâng cao hiệu quả lao động và chất lượng sống.

Đức Trân