Chủ động dự báo sâu bệnh cho cây trồng

Người dân xã Thiệu Toán chủ động phòng trừ sâu bệnh hại lúa vụ xuân.

Đến thời điểm này, trên khắp các cánh đồng trong tỉnh, không khí sản xuất vụ xuân đang diễn ra khẩn trương. Theo tổng hợp của ngành nông nghiệp, đến ngày 20/2, tổng diện tích gieo trồng vụ xuân toàn tỉnh đạt 127.453ha/189.000ha, đạt 67% kế hoạch. Trong đó, diện tích lúa đã cấy 112.000ha; ngô 2.557ha; lạc 2.372ha; rau màu 3.128ha; các cây trồng khác 7.396ha... Trên các xứ đồng, trà lúa xuân sớm và chính vụ đang ở giai đoạn bén rễ hồi xanh đến đầu đẻ nhánh. Đây là thời điểm cây lúa bắt đầu phát triển mạnh, đồng thời cũng là giai đoạn nhạy cảm với nhiều đối tượng dịch hại. Ghi nhận tại một số chân ruộng sâu trũng, ruộng gần dòng chảy, kênh mương, ốc bươu vàng đã xuất hiện và gây hại cục bộ. Nếu không phát hiện và xử lý kịp thời, đối tượng này có thể cắn phá lúa non, làm giảm mật độ khóm, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất sau này. Bà Lê Thị Hải, xã Tượng Lĩnh, cho biết: “Năm nay gia đình xuống giống đúng lịch thời vụ, cây lúa bén rễ khá tốt. Tuy nhiên, mấy hôm nay tôi thấy ốc bươu vàng xuất hiện ở những chân ruộng thấp. Nếu không đi thăm đồng thường xuyên thì rất dễ bị cắn trụi lúa mới cấy. Chúng tôi cũng mong ngành nông nghiệp hướng dẫn cụ thể thời điểm sâu bệnh và loại thuốc phù hợp, tránh tình trạng sử dụng không đúng kỹ thuật”.

Thực tế nhiều năm cho thấy, vụ xuân là vụ sản xuất có diễn biến sâu bệnh phức tạp nhất trong năm. Điều kiện thời tiết giao mùa, độ ẩm cao, mưa phùn xen kẽ nắng ấm là môi trường thuận lợi cho nhiều loại sâu bệnh phát sinh, lây lan nhanh. Do đó, công tác dự tính, dự báo và giám sát dịch hại ngay từ đầu vụ được ngành nông nghiệp xác định là nhiệm vụ then chốt, giúp nông dân chủ động phòng trừ, hạn chế thấp nhất thiệt hại. Vì vậy, ngành nông nghiệp khuyến cáo người dân cần đặc biệt lưu ý các đối tượng dịch hại trên cây lúa, gồm bệnh đạo ôn lá và cổ bông, bệnh bạc lá, đốm sọc vi khuẩn, bệnh khô vằn, bệnh đen lép hạt; cùng với đó là các loại sâu hại như bọ trĩ, ruồi đục nõn, sâu cuốn lá nhỏ, sâu đục thân 2 chấm, rầy nâu, rầy lưng trắng. Đây đều là những đối tượng có khả năng phát sinh thành ổ dịch nếu gặp điều kiện thời tiết thuận lợi và không được kiểm soát kịp thời. Đáng chú ý, bệnh đạo ôn thường xuất hiện sớm trên những diện tích gieo cấy giống nhiễm, bón thừa đạm hoặc ruộng xanh tốt kéo dài; trong khi rầy nâu, rầy lưng trắng có thể truyền bệnh virus nguy hiểm, gây cháy rầy trên diện rộng.

Bên cạnh đó, các cây trồng khác cũng đối mặt với nhiều nguy cơ phát sinh sâu bệnh hại. Trên cây ngô, sâu keo mùa thu tiếp tục là đối tượng đáng lo ngại do khả năng di trú, sinh sản nhanh và gây hại mạnh ở giai đoạn cây con đến xoắn nõn. Ngoài ra, sâu xám, sâu ăn lá, sâu đục thân, rệp cờ, sâu đục bắp có thể làm giảm mật độ cây, ảnh hưởng trực tiếp đến số bắp hữu hiệu và năng suất cuối vụ.

Đối với cây lạc, các bệnh lở cổ rễ, héo xanh, đốm lá, gỉ sắt, héo vàng, thối tia, thối củ thường phát sinh trong điều kiện đất ẩm, thoát nước kém. Các loại sâu xanh, sâu cuốn lá lạc có thể xuất hiện sớm với mật độ cao, gây hại trên diện rộng nếu không được kiểm tra đồng ruộng thường xuyên. Cây sắn cũng tiềm ẩn nguy cơ bùng phát bệnh khảm lá, một trong những bệnh nguy hiểm có thể làm giảm năng suất nghiêm trọng, ảnh hưởng lâu dài đến vùng nguyên liệu. Ngoài sâu bệnh hại trên từng cây trồng, chuột được dự báo sẽ gây hại mạnh ngay từ đầu vụ và kéo dài suốt quá trình sinh trưởng, đặc biệt cao điểm vào cuối tháng 3, đầu tháng 4/2026.

Theo nhận định của ngành nông nghiệp, vụ xuân năm nay tiềm ẩn nhiều yếu tố bất lợi do biến động thời tiết khó lường. Vì vậy, ngành nông nghiệp đã yêu cầu các đơn vị chuyên môn phối hợp chặt chẽ với các xã, phường trong tỉnh tăng cường kiểm tra đồng ruộng, giám sát chặt chẽ các đối tượng sâu bệnh ngay từ đầu vụ.

Ông Trịnh Văn Chất, Trưởng Phòng Trồng trọt, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Sở Nông nghiệp và Môi trường), cho biết: Để phòng trừ sâu bệnh trên cây trồng trước hết phải làm tốt công tác dự tính, dự báo; phát hiện sớm, khoanh vùng và xử lý kịp thời, không để lây lan thành dịch. Đơn vị yêu cầu cán bộ kỹ thuật thường xuyên bám sát cơ sở, hướng dẫn bà con áp dụng các biện pháp tổng hợp, ưu tiên biện pháp thủ công, sinh học, chỉ sử dụng thuốc bảo vệ thực vật khi thật cần thiết và theo nguyên tắc “4 đúng”. Bên cạnh đó, ngành nông nghiệp cũng khuyến cáo các địa phương tiếp tục rà soát cơ cấu giống, không gieo cấy giống nhiễm nặng bệnh đạo ôn ở những vùng đã có tiền sử phát sinh bệnh; thực hiện bón phân cân đối, hạn chế bón thừa đạm; giữ mực nước hợp lý trên ruộng lúa để hạn chế ốc bươu vàng và một số đối tượng khác. Đối với chuột, cần tổ chức ra quân diệt chuột tập trung, đồng loạt, kết hợp nhiều biện pháp như đào bắt thủ công, đặt bẫy, sử dụng chế phẩm sinh học an toàn.

Vụ xuân mới chỉ bắt đầu, khi công tác dự tính, dự báo được thực hiện sát thực tế sản xuất, thông tin đến tận thửa ruộng, thì mỗi nông dân sẽ trở thành “cánh tay nối dài” trong mạng lưới giám sát dịch hại. Chủ động từ sớm, xử lý từ đầu, không để dịch bùng phát diện rộng, góp phần nâng cao năng suất, sản lượng cây trồng vụ xuân.

Bài và ảnh: Hải Đăng