'Chốt công thức' làm phim lịch sử

Sau trận đánh là những số phận

Với phim lịch sử, chiến tranh cách mạng, áp lực với người làm phim không chỉ là sự hấp dẫn của tác phẩm đối với khán giả mà còn phải trả lời câu hỏi đúng hay không đúng, đúng đến đâu. Từ thực tế thực hiện Mưa đỏ, đạo diễn Đặng Thái Huyền nhận ra những cảnh khiến ê kíp ám ảnh nhất không phải bom rơi đạn nổ. Đó là hình ảnh thủy táng nhân vật Cả trên sông Thạch Hãn, cảnh Sen ở Cổ Thành phát hiện đồng đội hy sinh, hay những người lính trong căn hầm đổ nát, chân trắng bệch vì ngâm nước lạnh, ngồi đọc cho nhau nghe những bài thơ về quê hương, gia đình.

Khi đạo diễn hô cắt, nhiều diễn viên vẫn không thể thoát vai. Họ ngồi lặng tại chỗ và khóc. Những chiến sĩ trẻ 18-20 tuổi tham gia phối hợp đoàn phim cũng nán lại xem, rồi ngồi khóc cùng nhau. Những người lính trong phim không còn là những nhân vật lịch sử xa xôi, mà là những chàng trai 18-20 tuổi biết yêu thương, giận hờn, nhớ nhà, biết mình có thể hy sinh nhưng vẫn lựa chọn tiến về phía trước.

Cảnh trong phim Mưa đỏ. ẢNH: ĐPCC

Từ đó, nữ đạo diễn nhấn mạnh, điện ảnh không nên cạnh tranh với sách báo hay nguồn thông tin trên mạng về việc cung cấp dữ kiện lịch sử. Khán giả ngày nay có thể nhanh chóng tìm hiểu một trận đánh diễn ra khi nào, tương quan lực lượng ra sao. Điều điện ảnh cần đem đến là trải nghiệm bằng cảm xúc, giúp người xem hình dung những con người trong những hoàn cảnh khắc nghiệt nhất đã mơ ước, khát vọng gì và còn điều gì dở dang.

“Lịch sử không thể thay đổi nhưng cách kể lịch sử của chúng ta buộc phải thay đổi”, đạo diễn Đặng Thái Huyền chia sẻ. Thay vì dùng sự kiện để giới thiệu nhân vật, điện ảnh có thể lấy số phận nhân vật để tiếp cận và dẫn dắt khán giả. Những người mẹ mất con, người vợ mất chồng, những người lính với nỗi sợ, nỗi đau, nỗi nhớ nhà hay những ước mơ còn dang dở có thể trở thành những lát cắt giúp câu chuyện chiến tranh gần hơn với người xem.

Tăng động lực cho người làm phim lịch sử

Chia sẻ những khó khăn của người làm phim đề tài chiến tranh cách mạng, PGS-TS Đỗ Lệnh Hùng Tú nêu đề xuất, Nhà nước có các chính sách đặt hàng linh hoạt, tạo điều kiện để những kịch bản có giá trị đang nằm trong “ngăn kéo” có cơ hội được thực hiện. Với dòng phim lịch sử, chiến tranh cách mạng, khó khăn còn bắt đầu từ khâu kịch bản khi biên kịch phải nghiên cứu dữ liệu, gặp gỡ nhân chứng và xử lý lượng tư liệu lớn.

Vì vậy, cần cơ chế đầu tư tốt hơn để họ có điều kiện theo đuổi những đề tài khó và tốn nhiều công sức. Nguồn tư liệu cũng là một điểm nghẽn trong quá trình làm phim. Việc xây dựng hệ thống dữ liệu điện tử chính thống về lịch sử, có sự tham vấn của các nhà nghiên cứu, chuyên gia văn hóa và điện ảnh, có thể hỗ trợ các đoàn phim trong quá trình chuẩn bị. Từ những dữ kiện lịch sử, quân phục, trang bị, vũ khí, đến bản đồ và hình thái chiến đấu, những tư liệu được chuẩn hóa sẽ giúp rút ngắn thời gian tìm kiếm và hạn chế tranh cãi về các chi tiết lịch sử.

Đạo diễn Đặng Thái Huyền cũng lưu ý bài toán nhân lực trong quá trình ứng dụng công nghệ mới. Theo cô, nên đầu tư cho những người làm chủ công nghệ trước khi đưa thiết bị về Việt Nam. Công nghệ có thể thay đổi cách làm phim, nhưng hiệu quả vẫn phụ thuộc vào đội ngũ sử dụng. Cô cũng đề nghị nhìn nhận dòng phim lịch sử, chiến tranh cách mạng như một dòng phim có khả năng cạnh tranh tại phòng vé, thay vì chỉ là sản phẩm thực hiện nhiệm vụ chính trị.

Ở góc độ quản lý và sản xuất, đạo diễn Đỗ Thanh Hải nhấn mạnh, không thể lấy ý nghĩa của đề tài để bù đắp cho một kịch bản yếu. Tác phẩm càng mang trách nhiệm xã hội lớn thì yêu cầu nghệ thuật càng cao. Với phim lịch sử, chiến tranh cách mạng, câu chuyện về quá khứ càng cần được kể bằng ngôn ngữ điện ảnh đủ sức chạm tới công chúng.