Chợ phiên - Không gian văn hóa giàu bản sắc

Chợ phiên Đồng Mu họp định kỳ vào các ngày 3 và 8 âm lịch hằng tháng tại trung tâm xã Xuân Trường. Từ lâu, đây là nơi giao lưu, trao đổi hàng hóa của đồng bào các dân tộc Dao, Tày, Nùng, Mông cùng nhân dân các địa phương lân cận. Đối với người dân vùng cao, chợ phiên không đơn thuần là nơi mua bán mà còn là dịp để gặp gỡ, thăm hỏi, trao đổi kinh nghiệm sản xuất, góp phần duy trì và gìn giữ những nét đẹp văn hóa truyền thống của cộng đồng.

Ngay từ sáng sớm ngày họp chợ, trên các tuyến đường dẫn về trung tâm xã, từng tốp người dân mang theo những gùi hàng, đôi quang gánh xuống chợ. Không gian chợ tuy không lớn nhưng luôn rộn ràng bởi sắc màu trang phục truyền thống và sự phong phú của các mặt hàng. Bên cạnh các nhu yếu phẩm phục vụ sinh hoạt hằng ngày là những sản vật mang đậm dấu ấn của núi rừng như: ngô, khoai, rau xanh, mật ong rừng, cá khô, thịt lợn bản, xôi ngũ sắc, bánh chưng gù, bánh coóc mò... cùng nhiều loại dược liệu, lá thuốc truyền thống.

Điều dễ nhận thấy ở chợ phiên Đồng Mu là phần lớn hàng hóa đều do chính người dân địa phương sản xuất hoặc thu hái từ tự nhiên. Những nông sản sạch, những món ăn truyền thống hay các sản phẩm thủ công không chỉ đáp ứng nhu cầu tiêu dùng mà còn phản ánh tập quán sản xuất, đời sống sinh hoạt và bản sắc văn hóa của đồng bào các dân tộc vùng cao.

Không gian văn hóa tại chợ phiên cũng là yếu tố tạo nên sức hấp dẫn đối với du khách. Trong ngày họp chợ, nhiều người dân vẫn giữ thói quen mặc trang phục truyền thống của dân tộc mình. Nổi bật là trang phục của đồng bào Mông với sắc màu rực rỡ, cùng trang phục Dao với những họa tiết thêu tinh xảo, thể hiện rõ bản sắc văn hóa riêng. Sự hiện diện đậm nét của hai dân tộc chủ yếu sinh sống trên địa bàn đã góp phần tạo nên bức tranh văn hóa đặc trưng của phiên chợ vùng cao.

Chợ phiên không chỉ là nơi trao đổi hàng hóa mà còn là không gian giao lưu, gắn kết cộng đồng của đồng bào các dân tộc.

Đối với đồng bào nơi đây, chợ phiên còn là không gian sinh hoạt cộng đồng. Sau những ngày lao động trên nương rẫy, mọi người gặp gỡ, trò chuyện, trao đổi kinh nghiệm sản xuất, thưởng thức những món ăn quen thuộc và cùng nhau chia sẻ câu chuyện của cuộc sống thường ngày. Những giá trị văn hóa ấy được lưu giữ một cách tự nhiên, góp phần tạo nên nét riêng của chợ phiên vùng cao.

Những năm gần đây, cùng với sự phát triển của du lịch cộng đồng, chợ phiên Đồng Mu ngày càng được nhiều du khách biết đến. Không ít người tìm đến đây để trải nghiệm không gian văn hóa bản địa, tìm hiểu đời sống của đồng bào các dân tộc và lựa chọn những sản vật đặc trưng làm quà.

Chị Nguyễn Thanh Thư, du khách đến từ Hải Phòng chia sẻ: Đây là lần đầu tiên tôi được trải nghiệm một phiên chợ vùng cao của Cao Bằng. Điều khiến tôi ấn tượng là sự mộc mạc, gần gũi của người dân địa phương và những nét văn hóa truyền thống vẫn được gìn giữ. Tôi đã mua một số đặc sản và cảm thấy đây là một trải nghiệm rất thú vị trong chuyến đi.

Việc ngày càng có nhiều du khách đến với chợ phiên góp phần mở rộng đầu ra cho các sản phẩm địa phương. Nhiều hộ dân ngoài việc bán nông sản cho người dân trong vùng còn có thêm nguồn thu từ khách tham quan. Chị Triệu Mùi Coi, xã Xuân Trường cho biết: Gia đình tôi mang các loại nông sản do nhà trồng xuống chợ bán. Trước đây chủ yếu bán cho bà con trong vùng, mấy năm gần đây lượng khách du lịch đông hơn nên hàng hóa tiêu thụ khá thuận lợi. Nhiều người rất thích các sản phẩm sạch và đặc sản của địa phương, nhờ đó gia đình tôi có thêm thu nhập.

Diện mạo xã Xuân Trường những năm gần đây đã có nhiều đổi thay tích cực. Hệ thống giao thông từng bước được đầu tư đồng bộ, tạo điều kiện thuận lợi cho việc đi lại; khoảng cách giữa các xóm, bản với trung tâm xã được rút ngắn, việc giao thương của người dân cũng trở nên dễ dàng. Chợ phiên Đồng Mu vì thế ngày càng nhộn nhịp với sự tham gia của đông đảo người dân trong vùng và du khách đến tham quan, trải nghiệm.

Theo Phó Chủ tịch UBND xã Xuân Trường Sùng Văn Chi, địa phương xác định việc bảo tồn và phát huy giá trị chợ phiên truyền thống là một trong những giải pháp quan trọng để phát triển du lịch cộng đồng. Thời gian qua, xã tích cực tuyên truyền, vận động người dân gìn giữ bản sắc văn hóa các dân tộc, đồng thời khuyến khích phát triển các sản phẩm đặc trưng, sản phẩm nông nghiệp và nghề thủ công truyền thống gắn với nhu cầu của du khách. Trong thời gian tới, địa phương tiếp tục phối hợp với các ngành chức năng đẩy mạnh quảng bá hình ảnh chợ phiên Đồng Mu, nâng cao chất lượng sản phẩm địa phương, qua đó góp phần phát triển kinh tế - xã hội, tạo thêm việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân.

Nguyệt Anh