Chính sách hỗ trợ tạo 'đòn bẩy' chuyển đổi

Tính đến sinh kế lâu dài của người dân

Đặc khu Côn Đảo được đề xuất thực hiện lộ trình nhanh nhất. Từ ngày 1-1-2027, toàn bộ xe buýt hoạt động trên địa bàn phải sử dụng điện hoặc năng lượng xanh. Đến ngày 1-6-2027, hoàn thành chuyển đổi toàn bộ xe mô tô, xe gắn máy. Đến ngày 31-12-2027, các loại ô tô, trừ xe tải trên 1 tấn và một số phương tiện đặc thù, phải hoàn tất chuyển đổi.

Đặc khu Côn Đảo khuyến khích người dân sử dụng phương tiện xanh và thân thiện với môi trường. Ảnh: CTV

Mục tiêu đến ngày 1-1-2030, 100% phương tiện giao thông đường bộ lưu thông tại Côn Đảo sử dụng điện hoặc năng lượng xanh. Với khoảng 9.656 xe máy và 717 ô tô, Côn Đảo có quy mô phương tiện không lớn, thuận lợi cho việc triển khai đồng bộ. Tuy nhiên, tiến độ chuyển đổi nhanh cũng đặt ra yêu cầu phải có chính sách hỗ trợ phù hợp, nhất là với những người sử dụng phương tiện để mưu sinh.

Ông Trần Văn Tuấn, chủ cơ sở kinh doanh dịch vụ xe trên đường Nguyễn Huệ, đặc khu Côn Đảo, cho rằng xe máy không chỉ là phương tiện di chuyển, tài sản tích lũy mà còn là công cụ kiếm sống của nhiều gia đình. “Chúng tôi đồng tình với việc chuyển sang xe điện nhưng mong muốn chính sách tính đến khả năng tài chính của từng nhóm gia đình. Với hộ nghèo, hộ cận nghèo và người sử dụng xe để mưu sinh, việc phải đổi xe trong thời gian ngắn có thể tạo thêm gánh nặng tài chính”, ông Tuấn nói.

Theo ông Tuấn, chính sách cần làm rõ mức hỗ trợ, thời điểm nhận hỗ trợ, thủ tục và các chi phí phát sinh trong quá trình chuyển đổi. Với xe kinh doanh, tài xế công nghệ, shipper..., thời gian chờ sạc liên quan trực tiếp đến thu nhập. Vì vậy, các điểm sạc cần được bố trí tại khu dân cư, khách sạn, điểm du lịch, bãi đậu xe, khu thương mại và các đầu mối giao thông. Cần tính đến hệ thống tủ đổi pin để người lao động sử dụng xe máy điện không phải dừng công việc nhiều giờ chờ sạc.

Tại 4 xã Bình Khánh, An Thới Đông, Cần Giờ và Thạnh An, quy mô phương tiện lớn hơn nhiều so với Côn Đảo, với hơn 34.000 xe máy và khoảng 2.600 ô tô. Người dân cho rằng hạ tầng sạc không nên chỉ tập trung ở khu vực trung tâm mà phải được bố trí theo nhu cầu thực tế, cần nhất là tại khu dân cư, các tuyến đường có mật độ phương tiện cao và những nơi người lao động thường xuyên di chuyển.

Theo ông Nguyễn Tấn Nhã, chủ hệ thống kinh doanh xe gắn máy tại xã Cần Giờ, chính sách chuyển đổi nên phân theo nhóm thu nhập và mục đích sử dụng phương tiện. Hộ nghèo cần mức hỗ trợ cao nhất; hộ cận nghèo có thể kết hợp hỗ trợ trực tiếp với vay ưu đãi; người lao động sử dụng xe để kiếm sống cần được hỗ trợ cả phương tiện lẫn điều kiện vận hành. Doanh nghiệp vận tải cũng cần chính sách tín dụng ưu đãi, hỗ trợ lãi suất và thời gian chuyển đổi đủ dài để chủ động kế hoạch đầu tư.

Hỗ trợ đúng người, ngăn chặn trục lợi

Theo đề xuất của đề án, hộ nghèo được hỗ trợ toàn bộ giá trị xe máy điện và các khoản lệ phí liên quan; hộ cận nghèo được hỗ trợ phần lớn chi phí chuyển đổi. Đối với doanh nghiệp vận tải, TPHCM dự kiến có chính sách hỗ trợ đầu tư phương tiện, tín dụng ưu đãi, đồng thời khuyến khích phát triển hệ thống hạ tầng sạc.

Phó Giám đốc Sở Xây dựng TPHCM Bùi Hòa An cho biết, bên cạnh lộ trình kỹ thuật, đề án dành nhiều nội dung cho chính sách hỗ trợ tài chính, nhằm tạo điều kiện để người dân và doanh nghiệp từng bước chuyển đổi phương tiện. Thành phố cũng sẽ huy động nguồn lực xã hội để đầu tư mạng lưới trạm sạc, tủ đổi pin, giảm áp lực cho ngân sách và mở rộng sự tham gia của doanh nghiệp.

Một điểm đáng chú ý là toàn bộ quy trình tiếp nhận, xét duyệt và giải ngân hỗ trợ dự kiến được số hóa. Người dân, doanh nghiệp có thể nộp hồ sơ trực tiếp tại UBND cấp xã hoặc thực hiện trực tuyến trên nền tảng VNeID. Thời gian giải quyết khoảng từ 10-17 ngày làm việc, tùy nhóm đối tượng.

Tuy nhiên, số hóa thủ tục cần đi cùng hỗ trợ tại cơ sở. Với người lớn tuổi hoặc những người chưa quen thực hiện thủ tục trực tuyến, cán bộ địa phương cần hướng dẫn cụ thể để người dân biết mình thuộc nhóm đối tượng nào, được hưởng chính sách gì và cần chuẩn bị giấy tờ ra sao. Mức hỗ trợ, điều kiện hưởng, tiến độ xử lý và kết quả giải quyết cũng cần được công khai, minh bạch.

Cùng với chính sách hỗ trợ, đề án đặt ra yêu cầu kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm. Trường hợp kê khai không đúng sự thật hoặc lợi dụng chính sách để trục lợi sẽ bị từ chối hỗ trợ; trường hợp đã được giải ngân nhưng phát hiện vi phạm sẽ bị thu hồi kinh phí theo quy định.

Đặc khu Côn Đảo và khu vực Cần Giờ không chỉ là những địa bàn được lựa chọn triển khai sớm mà còn có thể trở thành nơi kiểm chứng tính khả thi, hiệu quả của chính sách chuyển đổi phương tiện. Từ thực tiễn triển khai tại đây, thành phố có cơ sở đánh giá, điều chỉnh chính sách trước khi mở rộng sang các khu vực phát thải thấp và những địa bàn khác.