Chiến thuật kiểu NATO 'không cứu nổi' F-16 Ukraine trước hỏa lực Nga

Nguyên nhân chính nằm ở một giả định quan trọng: NATO quen tác chiến trong điều kiện có ưu thế trên không – điều mà Ukraine hoàn toàn không có.

Các phi công F-16 của Ukraine cho rằng chiến thuật của NATO không hiệu quả. (Nguồn: TNI)

F-16 là một trong những dòng tiêm kích đa nhiệm phổ biến nhất thế giới. Bay thử lần đầu từ thập niên 1970 và chính thức đưa vào biên chế năm 1978, loại máy bay này đã được sản xuất hơn 4.600 chiếc và vẫn tiếp tục được Lockheed Martin chế tạo cho khách hàng quốc tế. Dù Không quân Mỹ không còn mua mới F-16, Fighting Falcon vẫn là xương sống của không quân nhiều quốc gia.

Tháng 8/2023, những chiếc F-16 đầu tiên do phương Tây viện trợ đã đến Ukraine, đáp ứng yêu cầu kéo dài nhiều năm của Tổng thống Volodymyr Zelensky. Tuy nhiên, quá trình đưa loại tiêm kích này vào chiến đấu không hề đơn giản. Các phi công Ukraine không chỉ phải học tiếng Anh, làm quen với buồng lái và hệ thống điện tử hoàn toàn khác so với các máy bay Sukhoi hay MiG do Nga thiết kế, mà còn phải tiếp thu toàn bộ học thuyết tác chiến trên không của NATO, điều họ chưa từng áp dụng trước đây.

Trên lý thuyết, F-16 là một nền tảng rất mạnh: tốc độ tối đa hơn Mach 1,7, trần bay 15 km, mang được nhiều loại tên lửa không đối không và không đối đất, cùng pháo M61A1 sáu nòng cỡ 20 mm. Nhưng trong thực tế chiến trường Ukraine, các ưu thế này không phải lúc nào cũng được phát huy.

Sau khi trở về từ các khóa huấn luyện ở phương Tây, nhiều phi công Ukraine nhanh chóng nhận ra khoảng cách lớn giữa giáo trình và thực tế. Trong một video được chia sẻ rộng rãi trên YouTube, một phi công Ukraine giấu tên thẳng thắn thừa nhận: những chiến thuật được dạy ở nước ngoài dựa trên các cuộc xung đột mà NATO từng tham gia – nơi họ gần như luôn làm chủ bầu trời.

"Chiến sự này hoàn toàn khác. Chúng tôi không có ưu thế trên không. Chúng tôi phải đối mặt đồng thời với máy bay chiến đấu đối phương và mạng lưới phòng không dày đặc", phi công này nói.

Không giống các phi công phương Tây trong ba thập kỷ qua, phi công Ukraine buộc phải tác chiến trong môi trường bị kiểm soát nghiêm ngặt bởi radar và tên lửa Nga. F-16 của họ thường xuyên phải bay thấp để tránh bị hệ thống phòng không tầm xa phát hiện, chấp nhận hạn chế về tầm quan sát và hiệu quả radar.

Đặc biệt, các phi công Ukraine còn sử dụng F-16 cho những nhiệm vụ mà ít đồng nghiệp NATO từng trải qua, như đánh chặn tên lửa hành trình và máy bay không người lái cảm tử (UAV). Các nhiệm vụ tấn công mặt đất cũng nguy hiểm hơn nhiều, khi mục tiêu thường là những công sự kiên cố, được bảo vệ bởi nhiều tầng phòng không.

"Chúng tôi phải tự tìm cách đánh chặn tên lửa, UAV và đồng thời chiến đấu sát tiền tuyến. Không có sẵn công thức nào cả", phi công Ukraine cho biết.

Trước ưu thế về số lượng máy bay của Nga, các phi đội F-16 Ukraine buộc phải áp dụng những chiến thuật linh hoạt và đầy rủi ro. Máy bay Nga thường bay ở độ cao lớn, chờ đợi đối phương xuất hiện. Để đối phó, F-16 Ukraine hoạt động theo nhóm nhỏ, bay thấp và đôi khi cố tình "lộ diện" để dụ đối phương phóng tên lửa, qua đó làm lộ vị trí và tạo cơ hội cho các máy bay khác hoàn thành nhiệm vụ.

"Chúng tôi buộc đối phương phải phóng tên lửa từ nhiều hướng. Nhờ vậy, máy bay tấn công có thể tiếp cận mục tiêu và cả nhóm có thể quay về an toàn", phi công nói.

Những điều chỉnh này đang cho thấy hiệu quả rõ rệt. Theo Militarynyi, tính đến tháng 11/2025, các máy bay F-16 của Kiev đã đánh chặn hơn 1.300 tên lửa hành trình và UAV Nga. Đáng chú ý, một chiếc F-16 từng bắn hạ tới sáu tên lửa hành trình chỉ trong một lần xuất kích, trong đó hai mục tiêu bị loại bỏ bằng pháo trên máy bay.

Không chỉ phòng thủ, F-16 còn tham gia các đòn tấn công mặt đất, phá hủy hơn 300 mục tiêu, bao gồm phương tiện quân sự, sở chỉ huy, kho đạn, trung tâm điều khiển UAV và nhiều cơ sở hậu cần của Nga.

Xuân Minh