Chiến lược phát triển công nghiệp mới
Sân bay quốc tế Long Thành, các tuyến cao tốc, cảng biển và những đô thị mới đang làm thay đổi cấu trúc phát triển của Đồng Nai. Trong không gian của thành phố mới, công nghiệp Đồng Nai cũng phải thay đổi, không chỉ mở rộng quỹ đất mà phải tổ chức lại theo hướng xanh, công nghệ cao, gắn với logistics, dịch vụ, đổi mới sáng tạo và không gian sống của người lao động.
Nhà máy công nghệ cao của Tập đoàn Bosch (Đức) tại Khu công nghiệp Long Thành.
Nhiều ý kiến của các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý tại Diễn đàn Xây dựng khu công nghiệp (KCN) sinh thái, thông minh - Động lực thu hút đầu tư và phát triển kinh tế xanh vùng Đông Nam Bộ, tổ chức ngày 28-7 vừa qua đã gợi mở những định hướng, chiến lược phát triển trong tương lai của công nghiệp Đồng Nai.
Tầm nhìn mới cho phát triển
Nhiều năm qua, công nghiệp là động lực tăng trưởng quan trọng của Đồng Nai, với hệ thống KCN quy mô lớn và mạng lưới doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) rộng khắp. Tuy nhiên, khi không gian phát triển của thành phố được mở rộng, bài toán đặt ra không còn đơn thuần là có thêm quỹ đất công nghiệp, mà là bố trí công nghiệp ở đâu và phát triển theo mô hình nào để không tạo thêm áp lực cho đô thị.
Theo Phó Trưởng ban phụ trách Ban Quản lý các KCN, khu kinh tế thành phố Đồng Nai Phạm Việt Phương, thực hiện Nghị quyết 16-NQ/TW về xây dựng và phát triển thành phố Đồng Nai đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2065, thành phố định hướng từng bước tái cơ cấu không gian công nghiệp. Khu vực phía Bắc còn nhiều dư địa về đất đai, được định hướng trở thành cực tăng trưởng công nghiệp mới, ưu tiên các ngành công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ, chế biến sâu, logistics, kinh tế tuần hoàn và KCN sinh thái. Trong khi đó, khu vực phía Nam sẽ giảm dần áp lực công nghiệp để ưu tiên phát triển đô thị, dịch vụ, logistics, sân bay và các ngành có giá trị gia tăng cao.
Điểm đáng chú ý là sự dịch chuyển này không đơn thuần nhằm tìm thêm đất cho nhà máy, mà hướng tới “phân vai” lại các không gian phát triển. Không gian công nghiệp của Đồng Nai, nhất là quanh đô thị Sân bay Long Thành, sẽ được tổ chức cùng trung tâm logistics, hạ tầng số, đô thị, nhà ở, dịch vụ và đào tạo nhân lực. Đây là bước chuyển từ tư duy “quy hoạch đất cho KCN” sang “quy hoạch hệ sinh thái công nghiệp”. Không gian mới cũng đặt ra yêu cầu thay đổi chất lượng dòng vốn. Đồng Nai không thể tiếp tục dựa chủ yếu vào lợi thế đất đai và lao động để thu hút đầu tư, mà phải nâng tiêu chuẩn lựa chọn dự án.
Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Nguyễn Kim Long chia sẻ: Chuyển đổi xanh đã trở thành yêu cầu cấp thiết. Việc Đồng Nai phát triển KCN sinh thái, thông minh không chỉ giải quyết vấn đề môi trường mà còn góp phần tổ chức lại sản xuất, tiết kiệm tài nguyên, giảm chi phí, nâng cao năng suất và tăng sức cạnh tranh của doanh nghiệp.
Phát triển công nghiệp song hành với các yếu tố xã hội
Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam Hồ Sỹ Hùng cho rằng: Trong giai đoạn tới, phát triển KCN sinh thái phải đồng thời đảm bảo các yếu tố kinh tế, môi trường và xã hội. Chuyển đổi không chỉ dừng lại ở hệ thống xử lý chất thải mà cần thúc đẩy liên kết giữa các doanh nghiệp, sử dụng chung hạ tầng, trao đổi nguyên liệu, phụ phẩm, năng lượng và nước, từ đó tạo hiệu quả cộng hưởng.
Đây là bài toán không dễ đối với một địa phương có nền công nghiệp lớn. Không thể dừng hoạt động của các KCN hiện hữu để làm lại từ đầu, nhưng cũng không thể tiếp tục mô hình cũ. Vì vậy, Đồng Nai phải vừa chuyển đổi từng bước các KCN hiện hữu vừa nâng tiêu chuẩn đối với các KCN mới.
Theo các chuyên gia, lợi thế lớn của Đồng Nai là nằm ở khả năng kết nối. Sân bay Long Thành, Cảng Phước An, hệ thống đường cao tốc, đường thủy và các tuyến giao thông liên vùng đang tạo nên mạng lưới vận tải đa phương thức. Khi các đầu mối này kết nối đồng bộ, KCN sẽ không còn là những “ốc đảo” sản xuất mà trở thành “mắt xích” của chuỗi logistics và cung ứng.
Cùng với đó là thay đổi cách lựa chọn nhà đầu tư. Thành phố Đồng Nai đang định hướng ưu tiên công nghệ cao, bán dẫn, AI (trí tuệ nhân tạo), công nghệ số, hàng không - vũ trụ, công nghệ sinh học, vật liệu mới, logistics công nghệ cao và những ngành có giá trị gia tăng lớn. Song song đó, sàng lọc các dự án thâm dụng lao động, tiêu hao nhiều năng lượng, hiệu quả sử dụng đất thấp hoặc nguy cơ ô nhiễm cao.
Tuy nhiên, một KCN hiện đại không đơn thuần chỉ là các nhà máy hiện đại. Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND thành phố Đồng Nai Nguyễn Văn Út nhấn mạnh: Định hướng xây dựng KCN sinh thái, văn minh với các tiện ích không chỉ phục vụ sản xuất, kinh doanh mà còn đáp ứng yêu cầu an sinh xã hội. Thành phố cũng coi trọng những nhà đầu tư có tầm nhìn dài hạn, công nghệ tiên tiến và trách nhiệm với môi trường, người lao động, cộng đồng.
Điều này cho thấy một vấn đề rất thực tế là không gian công nghiệp tương lai của Đồng Nai phải đồng thời là không gian sống. Nhà ở công nhân, trường học, y tế, dịch vụ, giao thông kết nối và các thiết chế văn hóa không thể tiếp tục được xem là phần việc làm sau khi nhà máy đã hoạt động. Chiến lược công nghiệp mới của Đồng Nai cũng chính là chiến lược tổ chức lại không gian đô thị. Công nghiệp gắn với đô thị, tăng trưởng gắn với xanh hóa, các lợi thế về đất đai và kết nối được chuyển hóa thành lợi thế về công nghệ, năng suất và chất lượng sống của thành phố trong tương lai.
