Chiến công đặc biệt

Ngày 13/5/2026, Cơ quan An ninh điều tra, Công an tỉnh đã ra quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can và lệnh bắt tạm giam đối với Trần Văn Quận, sinh năm 1957, trú tại phường Tân Hưng, thành phố Hồ Chí Minh, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Đường Lâm (Công ty Đường Lâm) về hành vi “Vận chuyển trái phép chất phóng xạ” theo Điều 309 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017).

Chặn lô hàng tại cửa khẩu

Theo kết quả điều tra, ngày 9/4/2025, tại Cửa khẩu Quốc tế Hữu Nghị, bằng các biện pháp nghiệp vụ, Phòng An ninh chính trị nội bộ, Công an tỉnh phát hiện một lô hàng có dấu hiệu bất thường, gồm 84 tấn quặng monazite được chở trên 3 xe container của Công ty Đường Lâm, đang chuẩn bị xuất khẩu ra nước ngoài. Xác định lô hàng này không đủ điều kiện xuất khẩu, đơn vị đã kịp thời báo cáo lãnh đạo Công an tỉnh, phối hợp với các lực lượng chức năng ngăn chặn hành vi vi phạm, tạm giữ, cách ly lô hàng để chuyển giao cho cơ quan điều tra xử lý theo quy định. Công an tỉnh sau đó đã xác lập chuyên án, tập trung lực lượng, phương tiện đấu tranh làm rõ.

Lực lượng chức năng thu giữ, niêm phong tài liệu liên quan đến vụ án

Thượng tá Triệu Tuấn Trung, Trưởng Phòng An ninh chính trị nội bộ, Công an tỉnh, Phó Trưởng Ban Thường trực Ban chuyên án cho biết: Đây là vụ án chưa từng có tiền lệ trong lịch sử đấu tranh với các loại tội phạm của lực lượng. Quá trình đấu tranh chuyên án, Công an tỉnh gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là trụ sở và nhà máy của Công ty Đường Lâm đặt tại tỉnh Lâm Đồng, cách Lạng Sơn gần 1.600 km. Thêm nữa, việc xác định chứng minh hành vi phạm tội đối với vụ việc này là phải tranh thủ ý kiến của nhiều cơ quan quản lý nhà nước. Đồng thời, để chứng minh được việc trong lô hàng quặng chứa chất phóng xạ cũng gặp nhiều khó khăn do các quy định về quản lý nhà nước đối với loại quặng này còn chưa đồng nhất.

Quá trình điều tra, cơ quan chức năng xác định: Năm 2004, Công ty Đường Lâm được thành lập do Trần Văn Quận làm Tổng Giám đốc, hoạt động trong lĩnh vực khai thác, chế biến khoáng sản. Năm 2006, công ty xây dựng nhà máy tuyển tinh ilmenit – zircon tại xã Hòa Thắng, huyện Bắc Bình, tỉnh Bình Thuận cũ (nay thuộc tỉnh Lâm Đồng) để phục vụ hoạt động khai thác và tuyển tinh quặng titan. Trong thời gian này, công ty được cấp giấy phép khai thác, thu hồi khoáng sản tận thu tại 2 dự án cải tạo khu du lịch khu vực Thiện Ái và Vũng Môn, xã Hòa Thắng. Đến năm 2011, giấy phép khai thác khoáng sản của Công ty Đường Lâm hết hạn và không được UBND tỉnh Bình Thuận gia hạn; đến năm 2016, UBND tỉnh Bình Thuận ban hành quyết định đóng cửa mỏ của công ty.

Sau khi mỏ đóng cửa, Công ty Đường Lâm vẫn tiếp tục thu mua nguyên liệu, đầu tư dây chuyền tinh tuyển, xây dựng kho riêng để tích trữ monazite và tìm kiếm đối tác nước ngoài để xuất khẩu, trục lợi. Cuối năm 2024, thông qua các doanh nghiệp môi giới, Trần Văn Quận đã đàm phán ký kết hợp đồng bán 84 tấn tinh quặng monazite cho một doanh nghiệp nước ngoài với giá 3.800 USD/tấn, tổng giá trị 319.200 USD, quy đổi ra khoảng hơn 8,3 tỷ đồng tiền Việt Nam.

Từ kết quả trưng cầu giám định và các tài liệu, chứng cứ thu thập được, Cơ quan An ninh điều tra Công an tỉnh xác định hành vi của Trần Văn Quận đủ căn cứ để xử lý theo quy định của pháp luật.

Bảo vệ tài nguyên chiến lược

Theo cơ quan chức năng, số quặng monazite bị thu giữ có hàm lượng oxit đất hiếm cao, có thể sử dụng trong sản xuất thiết bị điện tử, sản phẩm công nghệ cao và ứng dụng trong công nghệ hạt nhân. Monazite cũng chứa các nguyên tố phóng xạ như thorium hoặc uranium ở hàm lượng nhất định. Vì vậy, việc khai thác, lưu trữ, vận chuyển và xuất khẩu loại khoáng sản này phải chịu sự quản lý nghiêm ngặt của pháp luật.

Do vụ việc liên quan đến vật liệu có yếu tố phóng xạ, quá trình xác minh, thu giữ, giám định phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về an toàn và bảo hộ. Mẫu vật sau khi thu thập được niêm phong, bảo quản chuyên dụng, vận chuyển theo quy định, bảo đảm an toàn cho môi trường và cộng đồng. Đây cũng là một trong những khó khăn, yêu cầu đặc thù đặt ra trong quá trình đấu tranh, khám phá vụ án.

Trung tá Vi Ngọc Minh, Phó Trưởng Phòng An ninh điều tra, Công an tỉnh thông tin: Đây là lần đầu tiên đơn vị tham gia đấu tranh, khám phá vụ án, thu giữ số lượng lớn tang vật được xác định là chất phóng xạ. Việc khám phá, điều tra thành công vụ án góp phần nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh, phòng ngừa vi phạm pháp luật trong lĩnh vực quản lý tài nguyên khoáng sản, bảo vệ tài nguyên quốc gia, bảo đảm an ninh năng lượng và an ninh quốc gia. Lãnh đạo Công an tỉnh đã chỉ đạo phòng tiếp tục phối hợp với Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh và các đơn vị chức năng mở rộng điều tra, xử lý vụ án theo đúng quy định của pháp luật.

Số tang vật bị thu giữ, niêm phong

Với thành tích đấu tranh với vụ án trên, ngày 15/6/2026, lãnh đạo Bộ Công an đã gửi thư khen Công an tỉnh Lạng Sơn. Trong thư khẳng định: “Đây là chiến công xuất sắc, thể hiện tinh thần trách nhiệm cao, sự mưu trí, sắc bén về nghiệp vụ của Công an tỉnh Lạng Sơn trong triển khai thực hiện chỉ đạo của Đảng ủy Công an Trung ương và lãnh đạo Bộ Công an về đấu tranh với tội phạm núp bóng doanh nghiệp và tội phạm hoạt động xuyên quốc gia. Kết quả đấu tranh khám phá vụ án đã góp phần ngăn chặn thất thoát tài nguyên đất hiếm của đất nước, bảo vệ sức khỏe công nhân và người lao động; đồng thời răn đe, phòng ngừa tội phạm, củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Công an nhân dân”.

Từ vụ án cho thấy, bên cạnh những nỗ lực tăng cường quản lý Nhà nước trong khai thác, mua bán, vận chuyển tài nguyên, khoáng sản, nhất là khoáng sản quý hiếm, vẫn còn những sơ hở cần được khắc phục. Vụ việc đặt ra yêu cầu tiếp tục kiểm soát chặt chẽ các loại khoáng sản có chứa nguyên tố đất hiếm và vật liệu có yếu tố phóng xạ, phòng ngừa nguy cơ thất thoát tài nguyên chiến lược, bảo đảm an ninh quốc gia, an toàn môi trường và sức khỏe cộng đồng.

Chiến công của Công an tỉnh Lạng Sơn không chỉ góp phần khám phá vụ án có khối lượng tang vật lớn nhất từ trước đến nay liên quan đến vận chuyển trái phép chất phóng xạ, mà còn cảnh báo phương thức lợi dụng hoạt động doanh nghiệp để xâm phạm tài nguyên chiến lược quốc gia. Qua đó, đặt ra yêu cầu các cấp, ngành cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế quản lý, kiểm soát chặt chẽ tài nguyên đất hiếm, bảo đảm phát triển kinh tế gắn với an ninh quốc gia và lợi ích lâu dài của đất nước.