Chạy bộ nhiều có khiến bạn nhanh già?

1. Chạy bộ có thực sự làm da già nhanh hơn?

Khái niệm "runner's face" chỉ tình trạng khuôn mặt trông gầy gò, hốc hác, chảy xệ được cho là hệ quả của việc chạy bộ đường dài trong thời gian dài. Theo lý giải phổ biến trong giới chạy bộ và làm đẹp, lực tác động và độ rung khi chạy được cho là kéo giãn da mặt, làm giảm độ đàn hồi và gây chảy xệ, nhưng liệu điều này có cơ sở khoa học?

Hiện không có bằng chứng khoa học nào cho thấy chạy bộ trực tiếp gây ra tình trạng lão hóa da nhanh hơn. Ngược lại, vận động thể chất giúp cải thiện tuần hoàn máu và thúc đẩy sản sinh collagen, những yếu tố có lợi cho sức khỏe làn da. Một số nghiên cứu, trong đó có nghiên cứu công bố trên tạp chí Scientific Reports cũng cho thấy cả bài tập aerobic lẫn bài tập kháng lực đều có thể góp phần cải thiện chất lượng da.

Tia UV, mất nước và dinh dưỡng có thể tác động đến tốc độ lão hoá của da. Ảnh minh hoạ AI.

2. Vì sao một số người chạy bộ trông già hơn tuổi?

Dù bản thân việc chạy không trực tiếp gây lão hóa da, một số yếu tố đi kèm với thói quen chạy bộ ngoài trời lại có thể góp phần khiến da trông kém tươi trẻ hơn nếu không được kiểm soát tốt.

Tia cực tím (UV) từ ánh nắng: Yếu tố gây hại lớn nhất khi chạy bộ ngoài trời chính là tia cực tím, vốn có liên quan đến nguy cơ ung thư da và đẩy nhanh quá trình lão hóa da. Tia UV có khả năng xuyên sâu vào lớp trung bì, phá vỡ cấu trúc collagen, dẫn đến nếp nhăn, sạm da và kết cấu da không đều màu. Tổn thương này thường tích lũy âm thầm qua nhiều năm trước khi biểu hiện rõ rệt.

Gió, ô nhiễm không khí và mất nước: Gió mạnh có thể làm mất lớp dầu tự nhiên bảo vệ da, khiến da khô và dễ tổn thương hơn. Ô nhiễm không khí cũng được ghi nhận có liên quan đến tình trạng viêm da và các dấu hiệu lão hóa như nếp nhăn. Bên cạnh đó, mất nước do đổ mồ hôi khi chạy, nếu không được bù đắp đầy đủ, có thể khiến da trông kém đàn hồi hơn.

Giảm mỡ cơ thể, bao gồm cả mỡ mặt: Chạy đường dài trong thời gian dài có thể làm giảm lượng mỡ cơ thể, bao gồm cả mỡ ở vùng mặt. Điều này đôi khi khiến khuôn mặt trông hóp hơn, quầng mắt rõ hơn, tạo cảm giác già hơn về mặt thị giác, dù đây là thay đổi hình thể chứ không phải bằng chứng của lão hóa sinh học thực sự. Lợi ích sức khỏe tổng thể từ việc duy trì cân nặng hợp lý nhờ chạy bộ vẫn được xem là vượt trội hơn nhiều so với những thay đổi thẩm mỹ này.

3. Chạy bộ lâu năm có thể làm chậm lão hóa mô liên kết

Đáng chú ý, một nghiên cứu của nhóm tác giả tại Đại học Copenhagen (Đan Mạch) còn cho thấy chiều hướng ngược lại với lo ngại "runner's face". Nghiên cứu so sánh nhóm vận động viên cao tuổi có thói quen chạy bộ đường dài suốt đời với nhóm cùng độ tuổi ít vận động, đồng thời so sánh giữa nhóm vận động viên trẻ và nhóm trẻ ít vận động.

Kết quả cho thấy tuổi tác làm tăng khoảng 45% mức độ tích tụ sản phẩm glycation hóa bền vững (AGEs, một chỉ dấu lão hóa mô liên kết) trong da, nhưng ở nhóm có thói quen chạy bộ lâu năm, mức tăng này thấp hơn khoảng 11% so với nhóm cùng tuổi ít vận động. Nói cách khác, chạy bộ đều đặn trong thời gian dài dường như giúp làm chậm một phần quá trình lão hóa mô liên kết liên quan đến tuổi tác, thay vì đẩy nhanh nó. Nhóm chạy bộ lâu năm cũng có độ nhạy insulin tốt hơn, mức triglyceride thấp hơn và ít thay đổi bất lợi về vòng eo so với nhóm ít vận động cùng độ tuổi.

4. Chạy bộ mà không lo lão hóa da, cần lưu ý gì?

Để tận hưởng lợi ích của việc chạy bộ mà vẫn bảo vệ làn da, có thể áp dụng một số thói quen đơn giản:

Thoa kem chống nắng phổ rộng với chỉ số SPF từ 15 trở lên khoảng 30 phút trước khi chạy; 
Đội mũ hoặc mặc trang phục có khả năng chống tia UV;
Đeo kính râm để bảo vệ vùng da quanh mắt; 
Tránh chạy vào khung giờ nắng gắt nhất trong ngày;
Uống đủ nước trước, trong và sau khi chạy; 
Đồng thời duy trì chế độ ăn cân bằng và ngủ đủ giấc để hỗ trợ quá trình phục hồi của da.

Nhìn chung, không có bằng chứng khoa học nào cho thấy bản thân việc chạy bộ làm da lão hóa nhanh hơn. Ngược lại, duy trì thói quen chạy bộ đều đặn trong thời gian dài có thể mang lại lợi ích cho cả sức khỏe tim mạch. Điều quan trọng là kiểm soát tốt các yếu tố đi kèm như tia UV, mất nước và dinh dưỡng...