Cháu nội cố Giáo chủ Khomenei gây chú ý

Hassan Khomeini, cháu nội Giáo chủ Ruhollah Khomeini, đứng cạnh Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei trong lễ kỷ niệm 36 năm ngày mất của lãnh đạo Cách mạng Hồi giáo 1979, tổ chức tại lăng Khomeini ở phía nam Tehran, ngày 4/6/2025. Ảnh: Reuters.

Cái chết của Lãnh tụ Tối cao Ayatollah Ali Khamenei trong cuộc tấn công của Mỹ - Israel đã đẩy Iran vào thời khắc chuyển giao quyền lực mang tính bước ngoặt. Câu hỏi “ai sẽ là Lãnh tụ Tối cao tiếp theo” trở nên cấp bách hơn bao giờ hết, đặc biệt khi đây cũng là vấn đề âm ỉ suốt nhiều năm qua nhưng chưa từng có câu trả lời rõ ràng.

Hassan Khomeini là người nổi bật nhất trong số 15 người cháu của cố Giáo chủ, nhà sáng lập Cộng hòa Hồi giáo Ruhollah Khomeini. Ông được xem là gương mặt tương đối ôn hòa trong giới giáo sĩ Iran, có quan hệ gần gũi với phe cải cách, trong đó có các cựu tổng thống Mohammad Khatami và Hassan Rouhani - những người từng theo đuổi chính sách hòa dịu với phương Tây khi còn tại nhiệm.

Ở tuổi 53, Hassan Khomeini giữ vai trò mang ý nghĩa biểu tượng trong đời sống công chúng với tư cách là người quản lý lăng mộ của ông nội tại phía nam Tehran. Ông chưa từng đảm nhiệm chức vụ trong chính phủ.

Tuy nhiên, một số chính trị gia Iran từng nhìn nhận ông như đối trọng tiềm tàng với phe cứng rắn trỗi dậy dưới thời Khamenei, đặc biệt là con trai Mojtaba của ông.

“Nhà thần học tiến bộ”

Sau làn sóng bất ổn lan rộng hồi tháng 1, trong bối cảnh sự bất mãn xã hội gia tăng, một số chính trị gia cho rằng việc lựa chọn một nhân vật ôn hòa kế nhiệm có thể giúp củng cố tính chính danh và ổn định của Cộng hòa Hồi giáo, theo Reuters.

Dù trung thành với hệ thống được thiết lập sau Cách mạng Hồi giáo 1979, Hassan Khomeini có tiền lệ kêu gọi cải cách và đôi khi bày tỏ quan điểm khác biệt với giới chức.

Năm 2021, ông chỉ trích Hội đồng Giám hộ - cơ quan thẩm tra ứng viên tổng thống trong cấu trúc thần quyền Iran - sau khi cơ quan này loại các ứng viên cải cách, mở đường cho chiến thắng của phe bảo thủ do ông Ebrahim Raisi đại diện (ông Raisi qua đời trong một vụ rơi trực thăng năm 2024).

Khi đó, Hassan Khomeini tuyên bố: “Không thể chọn sẵn một người rồi yêu cầu tôi bỏ phiếu cho họ”.

Hassan Khomeini , cháu nội cố Giáo chủ Iran Ruhollah Khomeini được xem là một gương mặt ôn hòa và cấp tiến. Ảnh: Reuters.

Ông cũng yêu cầu trách nhiệm giải trình minh bạch sau cái chết của Mahsa Amini năm 2022, sau khi cô bị cảnh sát đạo đức bắt giữ vì cáo buộc vi phạm quy định trang phục - sự kiện châm ngòi các cuộc biểu tình trên toàn quốc.

Ông nhấn mạnh giới chức “phải giải thích rõ ràng và chính xác điều đã xảy ra với cô gái 22 tuổi này dưới danh nghĩa ‘hướng dẫn và giáo dục’”.

Tuy nhiên, ông cũng chỉ trích những người biểu tình hô khẩu hiệu chống lại ông Khamenei, thể hiện sự trung thành với hệ thống.

Trong các đợt biểu tình căng thẳng nhất bắt đầu từ cuối năm 2025, ông đồng thời chỉ trích những người hô khẩu hiệu chống lại lãnh tụ tối cao và tham gia tuần hành ủng hộ chính quyền, đồng thời cáo buộc những kẻ gây rối phục vụ lợi ích Israel và ví một số hành vi bạo lực với tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS).

Trong thư chia buồn sau khi ông Khamenei qua đời, Hassan Khomeini ca ngợi ông là “anh hùng của nhân dân Iran và người Hồi giáo”, đồng thời khẳng định người dân Iran sẽ tiếp tục con đường của Imam Khomeini bằng cách vượt qua biến cố này.

Một người bạn thân từng mô tả Hassan Khomeini là “nhà thần học tiến bộ”, đặc biệt trong các vấn đề như âm nhạc, quyền phụ nữ và tự do xã hội. Ông theo dõi xu hướng trên mạng xã hội, quan tâm đến triết học phương Tây bên cạnh tư tưởng Hồi giáo.

Vợ ông, Sayyeda Fatima, là con gái của một Đại giáo chủ (Ayatollah), hai người có bốn con. Năm 2012, một số nhân vật cải cách từng khuyến khích ông tranh cử tổng thống nhưng ông từ chối.

Hassan Khomeini ủng hộ chính phủ Rouhani trong quá trình đàm phán thỏa thuận hạt nhân năm 2015 - văn kiện giúp nới lỏng trừng phạt để đổi lấy việc hạn chế chương trình hạt nhân - cho đến khi Tổng thống Mỹ Donald Trump rút khỏi thỏa thuận năm 2018.

Trong quá khứ, ông cũng nhiều lần công khai đề cập tới những khó khăn kinh tế mà người dân Iran phải gánh chịu do các lệnh trừng phạt.

Từng bị loại khỏi Hội đồng Chuyên gia

Khoảng một thập kỷ trước, Hassan Khomeini từng tìm cách tranh cử vào Hội đồng Chuyên gia - cơ quan có thẩm quyền lựa chọn Lãnh tụ Tối cao. Dù ban đầu nhận được sự chấp thuận sơ bộ từ ông Khamenei, kèm lời nhắc không làm tổn hại danh tiếng của ông nội, ông sau đó vẫn bị Hội đồng Giám hộ loại khỏi danh sách ứng viên.

Lý do chính thức là tiêu chuẩn tôn giáo bởi ông mang cấp bậc Hojatoleslam, thấp hơn một bậc so với Ayatollah. Song nhiều ý kiến cho rằng động thái này nhằm ngăn chặn khả năng phe cải cách giành ảnh hưởng.

Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei và Hassan Khomeini cùng thăm lăng Ayatollah Ruhollah Khomeini - lãnh đạo Cách mạng Hồi giáo 1979 - tại phía nam Tehran, Iran, ngày 31/1. Ảnh: Reuters.

Năm 2008, ông từng bị xem là gián tiếp chỉ trích Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) khi nhấn mạnh quân đội phải đứng ngoài chính trị, đúng theo chỉ thị của ông nội. Dù vậy, ông vẫn duy trì quan hệ gần gũi với lực lượng tinh nhuệ này.

Trong cuộc không chiến kéo dài 12 ngày giữa Israel và Iran năm ngoái, ông gửi thư ca ngợi vai trò lãnh đạo của ông Khamenei, cho rằng tên lửa Iran đã trở thành “ác mộng” đối với Israel và là niềm tự hào của người dân Iran.

Theo tiểu sử, ông thông thạo tiếng Arab và tiếng Anh. Trước năm 21 tuổi, ông từng là một cầu thủ bóng đá đam mê, cho đến khi ông nội yêu cầu ông tới thành phố Qom để theo học thần học Hồi giáo.

Phương Linh