Châu Âu ngăn chặn 'làn sóng' thương mại điện tử Trung Quốc

Hàng hóa kiện nhỏ sẽ không còn được miễn thuế khi vào thị trường Liên minh châu Âu

“Van xả” hàng giá rẻ Trung Quốc

Trước sự bùng nổ của các nền tảng thương mại điện tử Trung Quốc như Shein, Temu và AliExpress, châu Âu đang vội vã tìm cách tăng cường các biện pháp kiểm soát và đổi mới công nghệ nhằm bảo vệ thị trường nội địa, đồng thời thích ứng với những biến đổi sâu sắc trong mô hình tiêu dùng toàn cầu.

Nhờ lợi thế giá rẻ và chính sách miễn thuế đối với các kiện hàng nhỏ, hàng hóa Trung Quốc đang tràn sang châu Âu với tốc độ chóng mặt. Theo thống kê của Liên minh châu Âu (EU), trong năm 2024, có hơn 4,6 tỷ gói hàng nhỏ trị giá trị dưới 150 euro, được nhập trực tiếp từ Trung Quốc, tương đương hơn 145 kiện mỗi giây, chiếm hơn 90% tổng lượng đơn hàng loại này. Không chỉ dừng ở các sản phẩm giá thấp, nhiều nền tảng thương mại điện tử Trung Quốc đang mở rộng sang các phân khúc có giá trị gia tăng cao hơn.

Trong số các nền tảng điện tử của Trung Quốc, Temu và Shein chiếm thị phần đáng kể, bao gồm 34% thị phần tại Tây Ban Nha và 14% tại Italia… Năm 2025, tập đoàn Temu có trụ sở tại EU báo cáo doanh thu đạt 1,7 tỷ USD, trong khi tại Đức, Shein và Temu kết hợp tạo ra doanh thu khoảng 3,48 tỷ USD. Temu hiện có hơn 115 triệu khách hàng tại EU và tốc độ tăng trưởng của công ty tại khu vực này trong năm 2025 đã vượt quá 60% so với cùng kỳ năm trước.

Theo một báo cáo công bố ngày 5-3 của Viện Montaigne, tổ chức nghiên cứu chính sách có trụ sở tại Paris (Pháp), các nền tảng thương mại điện tử Trung Quốc đang nhanh chóng chiếm lĩnh thị trường nhờ mô hình kinh doanh tích hợp cao, kết hợp giữa thiết kế, sản xuất, hậu cần và phân phối trong một chuỗi vận hành khép kín. Báo cáo của Viện Montaigne cho rằng thành công của các nền tảng Trung Quốc không chỉ đến từ giá rẻ mà còn từ khả năng tối ưu hóa toàn bộ chuỗi giá trị. Các doanh nghiệp này áp dụng mạnh mẽ tự động hóa trong sản xuất, bao gồm cả việc robot hóa nhiều khâu trong dây chuyền, giúp tăng tốc độ sản xuất và giảm chi phí.

Đáng chú ý là xu hướng robot hóa này không chỉ xuất hiện ở các tập đoàn lớn mà còn lan rộng tới các doanh nghiệp quy mô nhỏ. Bên cạnh đó, AI đang trở thành công cụ quan trọng giúp các nền tảng thương mại điện tử Trung Quốc phân tích dữ liệu người dùng, dự đoán nhu cầu thị trường và thậm chí điều chỉnh hoạt động kinh doanh để phù hợp với các quy định tại châu Âu.

Các nền tảng thương mại điện tử như Shein và Temu còn tận dụng rất tốt quỹ tắc miễn trừ de minimis, cho phép các sản phẩm có giá trị dưới 150 euro được miễn thuế và hưởng các thủ tục hải quan tối thiểu tại thị trường EU. Lỗ hổng này cho phép các nền tảng có thể duy trì mức giá cực thấp ngay cả khi căng thẳng thương mại Mỹ - Trung gia tăng.

Trong những năm gần đây, cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung không chỉ làm gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu, mà còn thu hẹp “sân chơi” của doanh nghiệp Trung Quốc tại thị trường Mỹ. Trong bối cảnh đó, châu Âu nổi lên như một điểm đến thay thế. Năm 2025, thặng dư thương mại của Trung Quốc đã chạm mức kỷ lục là 300 tỷ USD, gấp đôi giá trị hàng nhập khẩu của EU từ Trung Quốc.

Dòng chảy không ngừng nghỉ của những gói hàng nhỏ bé từ Trung Quốc đang đẩy ngành bán lẻ châu Âu vào thế phòng thủ, đe dọa làm tê liệt các ngành công nghiệp chủ chốt của “lục địa già”. Đây là tín hiệu rõ ràng cho thấy các nhà sản xuất Trung Quốc đang chuyển hướng hàng hóa sang thị trường châu Âu để tránh né các rào cản thuế quan tại Mỹ, biến EU thành một “van xả” khổng lồ. Tình trạng mất cân bằng thương mại đã leo thang đến mức được Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cho rằng đây là vấn đề sống còn đối với ngành công nghiệp châu Âu.

Siết chặt quy định thuế quan và hải quan

Sự gia tăng đột biến của thương mại điện tử Trung Quốc khiến châu Âu phải tìm cách đối phó. Các chuyên gia cho rằng châu Âu cần kết hợp giữa chính sách thương mại, đổi mới công nghệ và cải cách quản lý để xây dựng một chiến lược dài hạn, nếu muốn duy trì khả năng cạnh tranh trước làn sóng thương mại điện tử đang tăng tốc từ Trung Quốc.

Trong số các thành viên EU, Pháp là một trong số những quốc gia đi tiên phong trong áp dụng các biện pháp cứng rắn để bảo vệ thị trường. Từ ngày 1-3, các kiện hàng nhỏ được gửi từ các quốc gia ngoài châu Âu vào Pháp đã bắt đầu chịu mức thuế 2 euro (2,32 USD) đối với mỗi loại sản phẩm trong gói hàng khi làm thủ tục thông quan. Biện pháp này chủ yếu nhắm tới các mặt hàng giá rẻ như quần áo hoặc đồ trang trí gia đình được bán qua các nền tảng trực tuyến của Trung Quốc.

Tháng trước, Hội đồng châu Âu cũng áp dụng biện pháp tương tự khi thông qua các quy định thuế quan mới đối với hàng hóa thương mại điện tử nhập khẩu. Theo đó, kể từ ngày 1-7 tới, EU sẽ chính thức chấm dứt việc miễn thuế nhập khẩu đối với các kiện hàng nhỏ dưới 150 euro. Quy định mới sẽ áp dụng phí xử lý 3 euro cho mỗi gói hàng nhập khẩu trực tiếp đến tay người tiêu dùng, một mức phí tuy nhỏ nhưng mang tính biểu tượng mạnh mẽ, gửi đi thông điệp rằng “thị trường tự do không đồng nghĩa với miễn kiểm soát”. Mức thuế này sẽ được áp dụng tạm thời cho đến khi EU hoàn tất xây dựng một cơ chế thuế lâu dài và toàn diện hơn đối với nhóm hàng hóa nhập khẩu nhỏ lẻ.

Ngoài ra, EU sẽ tăng cường kiểm tra hải quan và giám sát hàng hóa đến từ Temu và Shein, các nền tảng nổi bật vốn bị cáo buộc là “lách luật hệ thống” để né trách nhiệm về chất lượng và nguồn gốc sản phẩm. Bên cạnh quy định về thuế quan, châu Âu còn thúc đẩy đào tạo và ứng dụng AI trong hệ thống hải quan nhằm kiểm soát dòng chảy khổng lồ các kiện hàng nhỏ từ bên ngoài châu Âu. Với hàng triệu bưu kiện được chuyển tới mỗi ngày, việc kiểm tra toàn bộ là gần như không thể. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng châu Âu có thể nâng cao hiệu quả kiểm soát thông qua việc tăng cường sử dụng các thiết bị quét hiện đại và các công cụ phân tích dữ liệu để lựa chọn ngẫu nhiên những lô hàng có nguy cơ cao.

Việc hiện đại hóa hệ thống kiểm soát hải quan sẽ tập trung đơn giản hóa các quy định hiện hành. Hiện nay, châu Âu có tới khoảng 370 cơ quan khác nhau tham gia quản lý các tiêu chuẩn và quy định liên quan đến hàng hóa, khiến quá trình kiểm soát trở nên phức tạp và thiếu đồng bộ. Châu Âu sẽ đẩy mạnh số hóa các quy trình hải quan nhằm hỗ trợ việc kiểm tra vật lý theo phương pháp dự báo rủi ro, đồng thời tăng cường giám sát các vấn đề như sự phù hợp của sản phẩm với tiêu chuẩn châu Âu, các yêu cầu về môi trường và xã hội, cũng như bảo mật dữ liệu và thuật toán.

Hoàng Sơn