Chặn 'sát thủ thầm lặng' nơi đô thị

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp tình trạng này vào nhóm "sát thủ thầm lặng" bởi những ảnh hưởng tiêu cực, lâu dài đến sức khỏe con người như mất ngủ, căng thẳng thần kinh, suy giảm thính lực và tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch. Tác hại này đặc biệt nguy hiểm khi mức ồn vượt quá 70 dB kéo dài. Tại các thành phố phát triển, việc kiểm soát ô nhiễm tiếng ồn đã được thực hiện một cách khoa học và mang lại hiệu quả cao.

Ở Thụy Điển, kiểm soát tiếng ồn giao thông được đặc biệt chú trọng để giảm thiểu nguồn ô nhiễm chính ở đô thị. Nước này kết hợp quy hoạch đô thị thông minh, xây dựng rào chắn chống ồn dọc cao tốc bằng vật liệu hấp thụ âm, sử dụng mặt đường giảm ồn và hạn chế tốc độ xe ở khu dân cư. Việc tăng tỉ lệ xe điện cùng phương tiện công cộng êm ái cũng giúp giảm đáng kể mức ồn. Các thành phố lớn của Trung Quốc (như Bắc Kinh, Thượng Hải) triển khai mạnh mẽ khu vực cấm bấm còi, phạt nặng hành vi gây ồn, thúc đẩy xe điện thay thế xe máy cũ và sử dụng mặt đường giảm tiếng ồn.

Tại Úc, biển báo hạn chế âm thanh được lắp đặt tại khu dân cư, gần bệnh viện, trường học hoặc tuyến đường tải trọng nặng để nhắc nhở tài xế giảm tốc độ, tránh nẹt ga, pô lớn hoặc bấm còi không cần thiết. Các nước châu Âu và Mỹ áp dụng quy hoạch phân vùng nhằm tách biệt khu dân cư khỏi khu công nghiệp, đường lớn; sử dụng cây xanh làm "lá chắn âm thanh tự nhiên"; lắp đặt cửa sổ cách âm cho nhà ở; đồng thời giám sát bằng hệ thống mạng lưới quan trắc tự động và xử phạt thật nghiêm minh.

Tại TP HCM, tình hình ô nhiễm tiếng ồn hiện đang ở mức báo động đỏ. Theo các báo cáo quan trắc giai đoạn 2021-2025, tiếng ồn tại nhiều tuyến đường chính và nút giao thông lớn thường xuyên vượt quy chuẩn, có nơi lên đến 85-90 dB vào ban ngày - cao hơn mức an toàn của WHO từ 15-20 dB. Nguyên nhân chủ yếu từ mật độ phương tiện cực cao (hơn 12 triệu xe), thói quen bấm còi liên tục, nẹt pô xe máy; hoạt động xây dựng, karaoke, quán nhậu, công nghiệp nhỏ lẻ; và quy hoạch đô thị chưa đồng bộ, nhà dân cư nằm sát mặt đường lớn. Dù đã có Nghị định 45/2022/NĐ-CP quy định mức phạt tới 160 triệu đồng, việc thực thi vẫn hạn chế do buông lỏng quản lý và ý thức cộng đồng kém.

Để áp dụng kinh nghiệm quốc tế, TP HCM cần triển khai đồng bộ các giải pháp. Ưu tiên hàng đầu là quản lý nguồn ồn từ giao thông qua mở rộng khu cấm bấm còi ở trường học, bệnh viện, kết hợp camera phạt nguội; thúc đẩy chuyển đổi xe điện bằng ưu đãi, đồng thời cải tạo mặt đường bằng vật liệu giảm ồn; chú trọng quy hoạch và kỹ thuật: xây dựng rào chắn chống ồn tại cao tốc, cầu vượt; trồng vành đai cây xanh dọc đường lớn; khuyến khích dùng kính cách âm. Tăng cường giám sát bằng quan trắc tự động; thành lập lực lượng chuyên trách và áp dụng mức phạt nghiêm.

Cuối cùng, giáo dục cộng đồng về tác hại tiếng ồn, khuyến khích phản ánh qua tổng đài 1022 và xây dựng văn hóa không bấm còi. Triển khai quyết liệt các giải pháp này từ khu vực trung tâm sẽ giúp TP HCM giảm đáng kể ô nhiễm tiếng ồn, hướng tới một đô thị phát triển bền vững và đáng sống hơn trong 5-10 năm tới.

Trịnh Minh Giang