Chẩn đoán viêm gan bằng cách nào?

Viêm gan có thể diễn biến âm thầm, đặc biệt ở người mắc viêm gan virus mạn tính. Nhiều trường hợp chỉ phát hiện bệnh khi tình cờ xét nghiệm sức khỏe hoặc khi gan đã xuất hiện tổn thương đáng kể. Vì vậy, thăm khám và thực hiện các xét nghiệm cần thiết đóng vai trò quan trọng trong phát hiện bệnh, xác định nguyên nhân và đánh giá mức độ tổn thương gan.

Viêm gan là tình trạng gan bị viêm do nhiều nguyên nhân, trong đó có virus viêm gan A, B, C, D, E; rượu bia; thuốc, hóa chất; bệnh gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa và bệnh lý tự miễn. Tùy nguyên nhân nghi ngờ, bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp xét nghiệm và chẩn đoán phù hợp.

1. Khám lâm sàng và đánh giá yếu tố nguy cơ

Bước đầu tiên trong chẩn đoán viêm gan là khai thác triệu chứng, tiền sử bệnh và các yếu tố nguy cơ, kết hợp thăm khám trực tiếp.

Người bệnh có thể xuất hiện các biểu hiện như mệt mỏi kéo dài, chán ăn, buồn nôn, đau hoặc tức vùng bụng, đặc biệt ở hạ sườn phải; vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu. Tuy nhiên, những triệu chứng này không đặc hiệu cho viêm gan. Nhiều người mắc viêm gan, đặc biệt viêm gan B hoặc C mạn tính, gần như không có biểu hiện rõ ràng.

Do đó, bác sĩ có thể hỏi thêm về tiền sử bệnh gan, sử dụng rượu bia, thuốc và thực phẩm bổ sung; tiền sử truyền máu, can thiệp y tế, xăm mình hoặc các thủ thuật có nguy cơ tiếp xúc với máu; quan hệ tình dục không an toàn và tiền sử gia đình có người mắc viêm gan virus.

2. Xét nghiệm máu xác định tổn thương và nguyên nhân

Xét nghiệm máu là một trong những phương pháp quan trọng khi đánh giá người nghi ngờ mắc viêm gan.

Các chỉ số men gan như ALT và AST thường được sử dụng để phát hiện và theo dõi tình trạng tổn thương tế bào gan. Khi gan bị tổn thương, các enzyme này có thể tăng trong máu. Tuy nhiên, mức men gan không phải lúc nào cũng phản ánh chính xác mức độ nghiêm trọng của bệnh. Người mắc bệnh gan mạn tính vẫn có thể có men gan trong giới hạn bình thường.

Bilirubin cũng có thể được xét nghiệm để đánh giá quá trình chuyển hóa và bài tiết sắc tố mật. Bilirubin tăng có thể liên quan đến vàng da, vàng mắt nhưng cũng gặp trong nhiều bệnh lý khác.

Ngoài ra, tùy trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định các xét nghiệm đánh giá chức năng tổng hợp của gan, tình trạng đông máu và công thức máu.

Để xác định viêm gan do virus, cần thực hiện các xét nghiệm chuyên biệt. Với viêm gan B, xét nghiệm HBsAg giúp phát hiện tình trạng nhiễm virus. Trong những trường hợp cần thiết, bác sĩ có thể chỉ định thêm HBeAg, anti-HBc, HBV DNA và các xét nghiệm khác để đánh giá tình trạng nhiễm cũng như mức độ hoạt động của virus.

Với viêm gan C, xét nghiệm kháng thể HCV thường được sử dụng để sàng lọc. Nếu kết quả dương tính, xét nghiệm HCV RNA có thể được thực hiện để xác định người bệnh có nhiễm virus đang hoạt động hay không.

Các xét nghiệm đối với virus viêm gan A, D và E được lựa chọn tùy thuộc vào triệu chứng, tiền sử và yếu tố dịch tễ.

Viêm gan có thể diễn biến âm thầm, đặc biệt ở người mắc viêm gan virus mạn tính. Ảnh AI.

3. Siêu âm và các phương pháp chẩn đoán hình ảnh

Siêu âm gan là phương pháp không xâm lấn, thường được sử dụng để đánh giá hình thái gan, đường mật và phát hiện một số bất thường. Siêu âm cũng có thể giúp phát hiện các dấu hiệu gợi ý xơ gan hoặc tổn thương khu trú trong gan.

Trong những trường hợp cần đánh giá chi tiết hơn, bác sĩ có thể chỉ định chụp CT hoặc cộng hưởng từ (MRI). Các phương pháp này đặc biệt hữu ích khi cần làm rõ tổn thương khu trú, biến chứng hoặc nghi ngờ khối u ở gan.

Tuy nhiên, chẩn đoán hình ảnh không thay thế được xét nghiệm máu trong việc xác định nguyên nhân gây viêm gan virus.

4. Đánh giá mức độ xơ hóa gan

Bên cạnh xác định nguyên nhân, bác sĩ còn cần đánh giá mức độ tổn thương và xơ hóa gan, đặc biệt ở người mắc bệnh gan mạn tính.

Các phương pháp đo độ đàn hồi gan không xâm lấn có thể được sử dụng để ước tính mức độ xơ hóa. Kết quả giúp bác sĩ đánh giá nguy cơ tiến triển thành xơ gan và hỗ trợ theo dõi bệnh.

Sinh thiết gan hiện không phải xét nghiệm bắt buộc đối với tất cả người bệnh viêm gan. Phương pháp này được cân nhắc trong một số trường hợp khi cần xác định nguyên nhân hoặc làm rõ mức độ tổn thương mà các phương pháp khác chưa cung cấp đủ thông tin.

5. Khi nào cần đi khám?

Người bệnh nên đi khám khi xuất hiện vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, mệt mỏi kéo dài, chán ăn, buồn nôn hoặc đau tức vùng hạ sườn phải không rõ nguyên nhân.

Đặc biệt, những người có nguy cơ nhiễm virus viêm gan như từng tiếp xúc với máu, dùng chung kim tiêm, quan hệ tình dục không an toàn, có người thân mắc viêm gan B hoặc C hoặc từng thực hiện các thủ thuật có nguy cơ phơi nhiễm nên chủ động xét nghiệm, ngay cả khi chưa có triệu chứng.

Người đã được chẩn đoán viêm gan mạn tính cần tái khám và xét nghiệm định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ để theo dõi hoạt động của bệnh, mức độ xơ hóa và phát hiện sớm các biến chứng.

6. Chủ động phòng ngừa viêm gan

Một số loại viêm gan có thể phòng ngừa hiệu quả. Vaccine phòng viêm gan A và B là biện pháp quan trọng đối với những người phù hợp.

Bên cạnh đó, cần ăn chín, uống nước sạch, giữ vệ sinh cá nhân; không dùng chung kim tiêm, dao cạo râu, bàn chải đánh răng hoặc các vật dụng có thể gây chảy máu.

Thực hiện quan hệ tình dục an toàn, hạn chế hoặc tránh rượu bia, không tự ý sử dụng thuốc và các sản phẩm được quảng cáo có tác dụng "giải độc gan" cũng góp phần bảo vệ sức khỏe gan.

Điều quan trọng là không nên chờ đến khi xuất hiện triệu chứng rõ rệt mới kiểm tra. Viêm gan B và C mạn tính có thể diễn tiến trong thời gian dài mà không có biểu hiện đặc hiệu. Phát hiện sớm giúp người bệnh được đánh giá đầy đủ và can thiệp phù hợp, qua đó giảm nguy cơ tiến triển thành xơ gan, suy gan và ung thư gan.