Chặn bẫy 'việc nhẹ, lương cao' từ sớm, từ xa

Người lao động nên lựa chọn tìm kiếm việc làm tại các trung tâm dịch vụ việc làm uy tín. Ảnh: Trang Thu

Chủ động phòng ngừa, kiểm soát từ “đầu vào”

Theo Nghị định số 283/2026/NĐ-CP, cá nhân có hành vi lôi kéo, dụ dỗ, hứa hẹn, quảng cáo gian dối hoặc dùng thủ đoạn lừa gạt để tuyển dụng người lao động nhằm bóc lột, cưỡng bức lao động nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự có thể bị phạt từ 50 đến 75 triệu đồng; tổ chức vi phạm bị phạt từ 100 đến 150 triệu đồng. Đáng chú ý, quy định không chỉ áp dụng khi hành vi bóc lột, cưỡng bức đã xảy ra mà còn kiểm soát ngay từ “đầu vào” tuyển dụng. Điều này đặc biệt cần thiết khi mạng xã hội trở thành nơi giao dịch việc làm, với những lời mời hấp dẫn như “không cần kinh nghiệm”, “thu nhập cao”, “nhận việc ngay” có thể trở thành cái bẫy với lao động trẻ, lao động phổ thông.

Từ góc độ thực tiễn, TS Phạm Ngọc Toàn, Giám đốc Trung tâm Thông tin phân tích dự báo chiến lược và dịch vụ công, Viện Khoa học tổ chức nhà nước và Lao động (Bộ Nội vụ) cho rằng, một trong những khó khăn hiện nay là sự tồn tại của các hình thức cung cấp dịch vụ việc làm trá hình khiến người lao động khó nhận biết đâu là đơn vị hoạt động hợp pháp. Vì vậy, xác định rõ chủ thể được phép cung cấp dịch vụ việc làm, chủ thể hoạt động trái pháp luật chính là hàng rào đầu tiên giúp hạn chế rủi ro. Theo quy định, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ việc làm phải đáp ứng các điều kiện và được cấp phép, bên cạnh hệ thống trung tâm dịch vụ việc làm công.

Với những phân tích trên, theo TS Phạm Ngọc Toàn, điểm đáng chú ý của Nghị định số 283/2026/NĐ-CP không chỉ nằm ở mức xử phạt mà còn ở tác dụng phòng ngừa, thông qua việc kiểm soát các chủ thể cung cấp dịch vụ và tăng tính minh bạch trong tuyển dụng. Khi thông tin về đơn vị cung cấp dịch vụ gồm danh tính, địa chỉ, loại hình dịch vụ và đơn giá được công khai, người lao động có thêm cơ sở để kiểm chứng trước khi giao dịch. Cùng với yêu cầu báo cáo, cung cấp thông tin, quản lý dữ liệu và các quy định về sàn giao dịch việc làm quốc gia, nghị định mới góp phần giúp hoạt động dịch vụ việc làm được giám sát, truy vết rõ ràng hơn, thu hẹp không gian đối với các chủ thể thiếu minh bạch và giảm nguy cơ người lao động bị lừa đảo.

Một vấn đề khác được đề cập tại Nghị định số 283/2026/NĐ-CP là trách nhiệm của doanh nghiệp dịch vụ việc làm không chỉ dừng ở việc kết nối người tìm việc với nơi tuyển dụng. Doanh nghiệp còn phải thực hiện các nghĩa vụ về cập nhật kết quả tuyển dụng, quản lý dữ liệu, báo cáo và theo dõi tình trạng việc làm của người lao động sau khi được giới thiệu. Việc quản lý thông tin trong quá trình cung cấp dịch vụ giúp hạn chế khoảng trống thông tin, đồng thời tạo thêm cơ sở để phát hiện những dấu hiệu bất thường trong hoạt động tuyển dụng. Đây cũng là một bước chuyển từ xử lý vi phạm khi đã xảy ra sang chủ động phòng ngừa và kiểm soát rủi ro ngay từ đầu.

Không để người lao động tự chống đỡ

Nghị định số 283/2026/NĐ-CP đã bổ sung các quy định và chế tài cụ thể, tạo cơ sở pháp lý để kiểm soát hoạt động tuyển dụng ngay từ “đầu vào”. Tuy nhiên, chế tài chỉ hiệu quả khi đi cùng cơ chế phòng ngừa đủ sớm và dễ tiếp cận với người tìm việc. Theo TS Phạm Ngọc Toàn, về lâu dài, thông tin tuyển dụng trên các kênh khác nhau cần được kết nối với hệ thống chính thức để người lao động có thể kiểm chứng. Khi dữ liệu được xác thực và liên thông, người tìm việc sẽ có nguồn tham chiếu đáng tin cậy để đối chiếu. Những thông tin không xác định được chủ thể hoặc có dấu hiệu bất thường có thể được nhận diện và cảnh báo sớm.

Bên cạnh đó, TS Phạm Ngọc Toàn cho rằng, việc phòng ngừa lừa đảo tuyển dụng cần sự tham gia của cả dịch vụ việc làm công và doanh nghiệp. Các trung tâm dịch vụ việc làm cần nâng cao chất lượng tư vấn, giới thiệu và kết nối để trở thành kênh tìm việc thuận tiện, đáng tin cậy. Doanh nghiệp dịch vụ việc làm cũng cần cung cấp thông tin chính xác, minh bạch và tuân thủ quy định. Đồng thời, cơ quan quản lý cần tạo động lực để doanh nghiệp tham gia các sàn giao dịch việc làm, giúp giảm chi phí tuyển dụng, rút ngắn thời gian tìm kiếm lao động và tăng khả năng kết nối đúng người, đúng việc. Mục tiêu là giúp người lao động an toàn hơn trên mọi kênh tìm việc, giảm rủi ro từ sớm. Mặt khác, người lao động cần được trang bị kỹ năng nhận diện rủi ro. “Khi tiếp cận một lời mời tuyển dụng, người tìm việc nên kiểm tra tên doanh nghiệp, địa chỉ, mã số thuế, nội dung công việc, mức thu nhập và các yêu cầu liên quan trước khi cung cấp thông tin cá nhân hoặc thực hiện giao dịch”, TS Phạm Ngọc Toàn lưu ý.

Đồng quan điểm, luật gia Trần Văn Hiếu, Chi hội Luật gia - Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội cho biết, người lao động không nên vội xóa nội dung trao đổi khi nghi ngờ tin tuyển dụng. Ảnh chụp màn hình, đường link, tên tài khoản, số điện thoại, thông tin doanh nghiệp và các giao dịch liên quan cần được lưu giữ để hỗ trợ cơ quan chức năng xác minh. Cùng với đó, cần có cơ chế tiếp nhận, phân loại phản ánh thuận tiện hơn và nâng cao năng lực thu thập, bảo toàn chứng cứ trên môi trường số.

Đằng sau một lời mời việc làm hấp dẫn có thể là cơ hội đổi đời nhưng cũng có thể là cánh cửa dẫn người lao động tới tình cảnh bị bóc lột và cưỡng bức lao động. Vì vậy, “chặn bẫy” không thể chờ đến khi nạn nhân xuất hiện. Kiểm soát từ đầu, cảnh báo kịp thời và minh bạch thông tin chính là cách bảo vệ người lao động hiệu quả nhất.