Cao điểm chống khai thác IUU

Cảnh sát biển kiểm tra thiết bị hành trình trên tàu cá khai thác hải sản vùng biển phía Nam. Ảnh: Đức Định.

Không để tàu cá vi phạm từ bờ đến biển

Theo Ban Chỉ đạo IUU TPHCM, đến cuối tháng 8, toàn thành phố có 4.426 tàu cá được cập nhật dữ liệu trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về thủy sản (đạt 100%). Trong số 2.141 tàu cá (dài từ 15m trở lên), có hơn 99% đã lắp thiết bị giám sát hành trình (VMS).

Theo ông Bùi Minh Thạnh - Phó Chủ tịch UBND TPHCM, kể từ cuối tháng 8 năm nay, TPHCM đã triển khai giai đoạn cao điểm chống khai thác IUU, với nhiều giải pháp quản lý nhóm tàu không đủ điều kiện hoạt động. Đáng chú ý, thành phố đã lắp, triển khai GPS để theo dõi vị trí, hình ảnh hằng ngày, qua đó kịp thời phát hiện trường hợp tàu có dấu hiệu dịch chuyển trái quy định.

Tại các địa bàn ven biển, việc kiểm soát được thực hiện ngay từ bờ. Ở xã Long Hải, những tàu chưa đủ điều kiện hoạt động được quản lý chặt, theo dõi vị trí neo đậu và cập nhật hình ảnh, tọa độ hằng ngày. Lực lượng chức năng kiên quyết không để các phương tiện này tự ý ra khơi. Trong khi đó, tại xã Cần Giờ, lực lượng chức năng rà soát 184 tàu cá, phát hiện 4 phương tiện chưa đủ điều kiện hoạt động do giấy phép khai thác, giấy chứng nhận an toàn thực phẩm hoặc chứng nhận an toàn kỹ thuật hết hạn. Các tàu này được gắn biển “Tàu cá không đủ điều kiện hoạt động” để quản lý.

Không chỉ TPHCM, hiện nay Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 3 cũng duy trì lực lượng tuần tra, kiểm soát trên biển, đặc biệt trong những dịp lễ, tết trên vùng biển chủ quyền. Lực lượng Cảnh sát biển thường xuyên duy trì theo dõi, phân tích dữ liệu VMS 24/24 giờ, kết hợp thông tin trinh sát, quan sát trên biển và dữ liệu của các lực lượng chức năng nhằm phát hiện sớm dấu hiệu vi phạm. Chỉ tính riêng nửa đầu năm nay, Vùng Cảnh sát biển 3 đã thông qua kênh thông tin nghề cá nhắc nhở, tuyên truyền hơn 1.300 lượt tàu cá mất kết nối VMS. Với các trường hợp mất kết nối kéo dài, lực lượng chức năng phối hợp xác minh, quản lý và xử lý theo quy định. Theo Đại tá Cao Vũ Long, Phó Tư lệnh, Tham mưu trưởng Vùng Cảnh sát biển 3, nhiệm vụ chống khai thác IUU không chỉ nhằm góp phần tháo gỡ cảnh báo “thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu (EC), mà còn là nhiệm vụ chính trị thường xuyên, gắn với bảo vệ chủ quyền, an ninh, trật tự trên biển và phát triển nghề cá bền vững.

Nhiều mô hình vận động ngư dân

Trong công tác phối hợp tuyên truyền, vận động ngư dân chống khai thác IUU, các địa phương đã triển khai nhiều mô hình đặc biệt hiệu quả. Tại TPHCM, các mô hình từ “cà phê sáng”, “Ăn sáng cùng ngư dân”, “Phiên tòa giả định”, cho đến hướng dẫn ngư dân cập nhật dữ liệu điện tử đã tạo được sự đồng thuận, nhất trí cao trong nhân dân.

Nhiều buổi tuyên truyền của các cán bộ, chiến sĩ cảnh sát biển được tổ chức trực tiếp tại bến cảng, trên mạn tàu nhằm giúp ngư dân các địa phương ven biển hiểu rõ quy định, thay vì chỉ tiếp nhận những thông điệp pháp lý khô cứng. Qua những cuộc trò chuyện gần gũi, ngư dân được giải thích về hậu quả của việc vượt ranh giới, tắt VMS, khai thác không đúng quy định và những tác động lâu dài nếu thủy sản Việt Nam tiếp tục bị cảnh báo “thẻ vàng”.

Tại chương trình “Cảnh sát biển đồng hành với ngư dân” tại xã An Thới Đông (TPHCM) mới đây, người dân đã được tuyên truyền nhiều nội dung bổ ích, thiết thực về Luật Thủy sản, Luật Cảnh sát biển Việt Nam và quy định chống IUU. Cán bộ, chiến sĩ Vùng Cảnh sát biển 3 còn tập huấn kỹ năng sơ cứu đuối nước, cứu nạn trên biển, hướng dẫn ngư dân ký cam kết không vi phạm; đồng thời, trao tặng cờ Tổ quốc, áo phao, đèn pin, túi thuốc y tế.

Theo Đại tá Nguyễn Hồng Chuyên, Chính ủy Sở Chỉ huy phía trước thuộc Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 3, hiện nay đơn vị đẩy mạnh xác định cụ thể nhiệm vụ cho từng lực lượng, từng tàu; duy trì nghiêm chế độ trực, bảo đảm thông tin liên lạc thông suốt; kết hợp chặt chẽ giữa tuần tra, kiểm soát với tuyên truyền để ngư dân hiểu đúng, chấp hành nghiêm pháp luật. “Trong thời gian thực hiện nhiệm vụ trên biển, chúng tôi đã kiểm tra, kiểm soát kết hợp tuyên truyền trực tiếp cho 144 tàu cá với 1.011 thuyền viên; tổ chức 1.130 lượt tuyên truyền qua hệ thống thông tin liên lạc nghề cá tới 643 tàu với 4.434 lượt thuyền viên. Qua đó, góp phần đưa pháp luật đến với ngư dân ngay trên ngư trường, nâng cao ý thức tự giác chấp hành và phòng ngừa vi phạm” Đại tá Chuyên cho biết.

Ở cấp cơ sở, các phiên tòa giả định về hành vi tổ chức cho ngư dân vượt ranh giới sang vùng biển nước ngoài, tháo VMS để né tránh lực lượng chức năng cũng tạo được hiệu quả và tác động nâng cao nhận thức của ngư dân. Tại các phiên tòa giả định, mức án nghiêm khắc trong tình huống giả định giúp nhiều ngư dân nhận thức rõ hơn rằng vi phạm IUU không đơn thuần là chuyện xử phạt hành chính. Ông Trần Văn Đức (60 tuổi, ngư dân phường Phước Thắng) chia sẻ: “Được trực tiếp theo dõi “Phiên tòa giả định” giúp chúng tôi hiểu rõ hơn các quy định của pháp luật và hậu quả của việc khai thác hải sản trái phép. Chúng tôi sẽ thường xuyên nhắc nhở con, cháu chấp hành nghiêm pháp luật, không vi phạm vùng biển nước ngoài để khai thác thuỷ hải sản”.

Cùng với thay đổi nhận thức, việc ứng dụng công nghệ đang dần trở thành một phần trong hoạt động khai thác. Tuy nhiên, các cơ quan chức năng TPHCM cũng nhìn nhận trong công tác phòng, chống IUU vẫn còn những điểm nghẽn cần tháo gỡ. Một số tàu mua bán, chuyển quyền sở hữu giữa các địa phương nhưng chưa hoàn tất thủ tục chuyển đăng ký, khiến dữ liệu trên hồ sơ không khớp với thực tế. Việc ghi nhật ký khai thác, xác định loài thủy sản và cập nhật dữ liệu cũng còn thiếu, chưa thống nhất. Đáng chú ý, hạ tầng cảng cá chưa phải lúc nào cũng phù hợp với tàu nhỏ.

Trong cao điểm chống khai thác IUU, TPHCM đang tính toán mô hình cảng cá vệ tinh, điểm lên cá tại Cần Giờ, Thạnh An, Bình Khánh, Long Sơn... nhằm tạo điều kiện cho ngư dân đưa sản lượng vào hệ thống kiểm soát thay vì phát sinh các điểm lên xuống tự phát. Mục tiêu cao nhất là vừa tháo gỡ những điểm nghẽn về hạ tầng, vừa tạo điều kiện để ngư dân tuân thủ pháp luật.