Cảnh giác trước những kịch bản lừa đảo trực tuyến tinh vi

Muôn kiểu lừa đảo trên không gian mạng

Thời gian qua, tội phạm sử dụng công nghệ cao tiếp tục diễn biến phức tạp, nhắm đến nhiều nhóm đối tượng từ người dân, cán bộ, công chức, người lao động đến doanh nghiệp.

Đáng chú ý, các đối tượng không chỉ sử dụng những thủ đoạn quen thuộc mà còn tận dụng AI để làm giả hình ảnh, giọng nói, video và tin nhắn, từ đó tạo dựng những tình huống có vẻ rất thật nhằm đánh vào tâm lý lo lắng, thiếu cảnh giác của nạn nhân.

Công an TP. Đà Nẵng mới đây đã khởi tố vụ án hình sự “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản - Rửa tiền”, khởi tố bị can đối với Trần Đức Giang, trú tỉnh Phú Thọ về tội “Rửa tiền” - Ảnh: Công an Đà Nẵng

Một trong những thủ đoạn đáng lưu ý là giả danh người thân bằng Deepfake hoặc DeepVoice. Đối tượng có thể sử dụng hình ảnh, video hoặc giọng nói được làm giả để gọi điện vay tiền, báo tai nạn, cấp cứu hoặc đề nghị chuyển tiền gấp.

Bên cạnh đó là các chiêu trò giả danh cán bộ công an, viện kiểm sát, tòa án, ngân hàng, cơ quan bảo hiểm, điện lực, nhà trường, cơ sở y tế... yêu cầu người dân cung cấp thông tin, truy cập đường link hoặc chuyển tiền với những lý do như “xác minh”, “chuẩn hóa hồ sơ”, “nộp phạt”, “hoàn tiền” hay “phong tỏa tài khoản”.

Các đối tượng còn lập website, ứng dụng giả mạo ngân hàng, ví điện tử, sàn thương mại điện tử, dịch vụ công; gửi đường link hoặc mã QR chứa nội dung độc hại, dụ người dùng cài đặt phần mềm và cấp quyền điều khiển thiết bị từ xa.

Trong lĩnh vực việc làm và đầu tư, các thủ đoạn như tuyển cộng tác viên online, yêu cầu nộp tiền làm nhiệm vụ; mời gọi đầu tư chứng khoán, tiền ảo, ngoại hối với lợi nhuận cao cũng tiếp tục xuất hiện. Nhiều trường hợp, nạn nhân được cho rút một khoản tiền nhỏ ban đầu để tạo lòng tin, sau đó bị dẫn dụ nạp số tiền ngày càng lớn.

Ngoài ra, tội phạm còn chiếm quyền tài khoản mạng xã hội để nhắn tin vay tiền; giả danh người mua hoặc người bán hàng; thông báo trúng thưởng, nhận quà; giả mạo tuyển dụng, yêu cầu đóng phí hồ sơ, đào tạo; thậm chí lợi dụng các mối quan hệ tình cảm trên mạng để từng bước chiếm đoạt tài sản.

Những kịch bản cần đặc biệt cảnh giác

Theo khuyến cáo của lực lượng Công an, người dân cần chủ động nhận diện 30 thủ đoạn lừa đảo phổ biến hiện nay như: Giả danh người thân gọi video bằng Deepfake để vay tiền, nhờ chuyển tiền gấp. Giả giọng người thân bằng DeepVoice, tạo tình huống khẩn cấp. Giả danh cán bộ công an, viện kiểm sát, tòa án yêu cầu chuyển tiền “xác minh”. Giả danh nhân viên ngân hàng yêu cầu cung cấp tài khoản, mật khẩu, mã OTP.

Hay như, gửi SMS Brandname giả mạo ngân hàng hoặc cơ quan nhà nước. Dựng website giả mạo ngân hàng, ví điện tử, sàn thương mại điện tử. Gửi đường link độc hại qua SMS, email hoặc mạng xã hội. Dụ cài ứng dụng ngân hàng, dịch vụ công, đầu tư giả mạo Làm giả biên lai chuyển khoản, thông báo giao dịch thành công. Chiếm quyền tài khoản mạng xã hội rồi nhắn tin vay tiền.

Hoặc các đối tượng xấu gọi điện không nói gì nhằm thu thập mẫu giọng nói. Giả danh giáo viên, nhà trường báo học sinh gặp tai nạn. Giả danh nhân viên y tế báo người thân đang cấp cứu. Thông báo khóa SIM, chuẩn hóa hoặc nâng cấp SIM. Giả mạo hoàn tiền học phí, hoàn thuế, hoàn tiền dịch vụ. Tuyển cộng tác viên online, yêu cầu nộp tiền làm nhiệm vụ. Mời đầu tư chứng khoán, tiền ảo, ngoại hối với lợi nhuận cao. Lập nhóm đầu tư, cho rút lãi nhỏ ban đầu rồi yêu cầu nạp tiền lớn.

Ảnh minh họa

Đặc biệt, các đối tượng còn giả danh sàn thương mại điện tử, đơn vị vận chuyển thông báo trúng thưởng. Giả danh điện lực, nước sạch, viễn thông thông báo nợ cước. Giả mạo cơ quan bảo hiểm xã hội, y tế, lao động yêu cầu cập nhật hồ sơ. Gửi mã QR giả để thanh toán, truy cập website hoặc tải phần mềm độc hại. Dụ cài phần mềm điều khiển điện thoại từ xa. Giả danh người mua hàng, yêu cầu truy cập đường link để nhận tiền. Giả danh người bán hàng, yêu cầu đặt cọc rồi chặn liên lạc. Giả mạo thông báo phạt nguội, yêu cầu truy cập đường link để tra cứu, nộp phạt.

Hay, thông báo trúng thưởng, nhận quà nhưng yêu cầu đóng phí trước. Lừa đảo tình cảm trên mạng rồi nhờ chuyển tiền, đầu tư hoặc nhận hàng hộ. Giả danh nhân viên tuyển dụng, yêu cầu đóng phí hồ sơ, đào tạo, đồng phục. Lợi dụng AI tạo hình ảnh, video, tin nhắn giả để bôi nhọ, đe dọa, gây áp lực chuyển tiền...

Không để sự bất ngờ trở thành cái bẫy

Để phòng ngừa lừa đảo trực tuyến, người dân cần nhớ nguyên tắc quan trọng: không cung cấp thông tin bảo mật và không chuyển tiền chỉ vì một cuộc gọi, tin nhắn hoặc đường link.

Tuyệt đối không cung cấp mật khẩu, mã OTP, mã PIN, thông tin căn cước công dân, thông tin tài khoản ngân hàng cho người khác qua điện thoại, mạng xã hội hoặc các đường link không rõ nguồn gốc.

Đặc biệt, cơ quan Công an, Viện kiểm sát, Tòa án và ngân hàng không yêu cầu người dân chuyển tiền vào tài khoản cá nhân để phục vụ xác minh, điều tra, phong tỏa hoặc kiểm tra tài sản.

Khi nhận được yêu cầu vay tiền, báo cấp cứu, khóa SIM, hoàn tiền, trúng thưởng, tuyển việc online, đầu tư lợi nhuận cao hoặc chuyển tiền gấp, người dân cần bình tĩnh kiểm tra lại thông tin thông qua kênh chính thức. Không truy cập đường link lạ, quét mã QR không rõ nguồn gốc, cài ứng dụng ngoài kho chính thống hoặc cấp quyền điều khiển thiết bị cho người không quen biết.

Đối với cơ quan, doanh nghiệp, đơn vị, cần thường xuyên tuyên truyền cho cán bộ, nhân viên về các thủ đoạn lừa đảo; đồng thời rà soát quy trình chuyển tiền, thanh toán và phê duyệt giao dịch. Những yêu cầu thay đổi tài khoản nhận tiền qua email, tin nhắn hoặc điện thoại cần được xác minh bằng kênh chính thức trước khi thực hiện.

Nếu phát hiện dấu hiệu lừa đảo hoặc nghi ngờ bị chiếm đoạt tài sản, người dân cần nhanh chóng lưu giữ số điện thoại, tài khoản nhận tiền, nội dung tin nhắn, đường link, hình ảnh giao dịch và biên lai chuyển khoản. Đồng thời, cần trình báo cơ quan Công an gần nhất để được hướng dẫn, xử lý theo quy định.

Trong môi trường số, một phút bình tĩnh kiểm tra có thể giúp tránh mất tiền và bảo vệ an toàn cho cả tài khoản, thông tin cá nhân.