Cảnh báo từ một ca bệnh thận không tuân thủ điều trị

1. Nhập viện do không tuân thủ điều trị

Mới đây, Khoa Nội thận - Tiết niệu (Bệnh viện Đại học Y Hà Nội) đã tiếp nhận một bệnh nhân nam, 33 tuổi, có tiền sử hội chứng thận hư do bệnh cầu thận, nhập viện trong tình trạng phù nhiều. Đây là bệnh nhân cũ của khoa. Trước đó, trong giai đoạn tuân thủ điều trị bệnh thận và tái khám định kỳ, các chỉ số xét nghiệm cho thấy chức năng thận của bệnh nhân còn được bảo tồn khá tốt: Creatinin khoảng 117 µmol/L, eGFR xấp xỉ 76 ml/phút; protein niệu khoảng 0,6 g/L, tỷ lệ protein/creatinin niệu (P/C) khoảng 0,3; albumin máu 38 g/L; huyết áp và điện giải ổn định. Ở giai đoạn này, nếu tiếp tục điều trị đúng và đều, nhiều bệnh nhân có thể duy trì chức năng thận ổn định trong nhiều năm, thậm chí hàng chục năm.

Tuy nhiên, sau đó bệnh nhân đã tự ý ngừng toàn bộ thuốc, không tái khám và không làm các xét nghiệm theo dõi định kỳ vì cho rằng "vẫn sinh hoạt bình thường". Sau một năm bỏ điều trị, bệnh nhân quay lại khám do phù tăng nhiều. Kết quả xét nghiệm cho thấy chức năng thận đã suy giảm nghiêm trọng: Creatinin tăng lên khoảng 280 µmol/L, eGFR giảm còn khoảng 26 ml/phút; protein niệu tăng lên khoảng 5 g/L, P/C niệu 1,9; kèm theo rối loạn lipid máu nặng, xuất hiện đái máu và các dấu hiệu tổn thương cầu thận tiến triển.

Chỉ trong vòng một năm, chức năng thận của bệnh nhân đã giảm hơn một nửa, chuyển từ giai đoạn còn khả năng bảo tồn sang suy thận mạn tiến triển, đối mặt với nguy cơ phải lọc máu trong tương lai gần.

Không tuân thủ điều trị trong các bệnh thận mạn và bệnh cầu thận là nguyên nhân âm thầm dẫn tới phù nặng, suy giảm chức năng thận và nhiều biến chứng nguy hiểm.

PGS.TS. Đỗ Gia Tuyển, Trưởng khoa Nội thận - Tiết niệu (Bệnh viện Đại học Y Hà Nội) cho biết, đây là một trong rất nhiều trường hợp bệnh thận nặng lên do không tuân thủ điều trị. Trên thực tế, phần lớn người bệnh không bỏ thuốc vì chống đối hay không tin tưởng bác sĩ, mà do nhiều nguyên nhân như khó khăn kinh tế, không đủ khả năng mua thuốc lâu dài; khó đi khám đúng hẹn do khoảng cách địa lý, sức khỏe yếu hoặc bận công việc; lo ngại tác dụng phụ của corticoid hoặc thuốc ức chế miễn dịch; tiếp nhận thông tin không chính thống như "thuốc tây hại thận", "thuốc nam lành hơn"; hoặc chưa hiểu rõ mục tiêu điều trị, cho rằng khi không có triệu chứng thì không cần dùng thuốc.

"Những trường hợp này cho thấy việc không tuân thủ điều trị thường bắt nguồn từ thiếu thông tin và thiếu sự đồng hành giữa thầy thuốc và người bệnh, chứ không đơn thuần là do bệnh nhân thiếu ý thức", PGS.TS. Đỗ Gia Tuyển nhấn mạnh.

2. Vì sao tuân thủ điều trị ở bệnh nhân thận đặc biệt quan trọng?

PGS.TS. Đỗ Gia Tuyển cho hay, bệnh thận mạn và các bệnh cầu thận là những bệnh lý diễn tiến kéo dài, âm thầm và khó điều trị dứt điểm. Ở giai đoạn đầu, phần lớn người bệnh không có triệu chứng rõ ràng, vẫn sinh hoạt bình thường nên rất dễ chủ quan và bỏ thuốc. Tuy nhiên, tổn thương thận vẫn tiếp tục tiến triển dù người bệnh không cảm nhận được.

Trong điều trị bệnh thận, các thuốc hạ huyết áp, thuốc bảo vệ thận và thuốc ức chế miễn dịch không nhằm mục tiêu giúp "khỏe ngay", mà hướng đến những mục tiêu dài hạn: Kiểm soát huyết áp, giảm protein niệu, bảo vệ cầu thận, làm chậm tiến triển suy thận và trì hoãn thời điểm phải lọc máu. Vì vậy, tuân thủ điều trị không phải là một lựa chọn, mà là điều kiện bắt buộc để thuốc phát huy tác dụng.

Người bệnh thận không nên tự ý bỏ thuốc, giảm liều hoặc đổi thuốc khi chưa có ý kiến của bác sĩ.

Điều này đặc biệt quan trọng là vì:

- Thứ nhất, bệnh thận tiến triển âm thầm. Khi người bệnh bắt đầu mệt nhiều, phù rõ hoặc tiểu ít, tổn thương thận thường đã nặng và khó hồi phục.

- Thứ hai, thuốc hạ huyết áp và thuốc bảo vệ thận không chỉ để "đẹp" con số huyết áp, mà còn giúp giảm áp lực lên cầu thận. Việc bỏ thuốc hoặc uống ngắt quãng có thể làm huyết áp tăng vọt, protein niệu tăng nhanh, đẩy nhanh quá trình suy thận và làm tăng nguy cơ biến cố tim mạch.

- Thứ ba, thuốc ức chế miễn dịch cần được dùng đúng liều, đủ thời gian và theo phác đồ. Tự ý giảm liều hoặc ngừng thuốc có thể khiến bệnh tái phát sớm và nặng hơn, khó kiểm soát về sau, tăng nguy cơ kháng trị và làm mất cơ hội bảo tồn chức năng thận.

Nói cách khác, bỏ thuốc không chỉ làm mất hiệu quả điều trị hiện tại mà còn khiến bệnh trở nên khó điều trị hơn trong tương lai.

3. Lưu ý khi điều trị bệnh thận

3.1 Với người bệnh và gia đình

- Người bệnh không nên tự ý bỏ thuốc, giảm liều hoặc đổi thuốc, kể cả khi thấy khỏe hơn. Khi gặp khó khăn về kinh tế hoặc tác dụng phụ của thuốc, cần trao đổi trực tiếp với bác sĩ để được điều chỉnh phác đồ phù hợp. Tác dụng phụ của thuốc có thể theo dõi và kiểm soát, trong khi suy thận tiến triển thường rất khó đảo ngược.

- Nếu không thể đi khám đúng hẹn, người bệnh cần liên hệ lại cơ sở y tế, không nên tự xử lý. Việc uống thuốc đều đặn nên được coi là một phần của cuộc sống hằng ngày, giống như ăn uống và sinh hoạt. Uống thuốc đều hôm nay chính là để tránh phải lọc máu ngày mai.

3.2 Với nhân viên y tế

Tuân thủ điều trị không chỉ là trách nhiệm của bệnh nhân, mà là kết quả của một mối quan hệ điều trị tốt. Nhân viên y tế cần giải thích mục tiêu điều trị bằng ngôn ngữ dễ hiểu, chủ động hỏi về khó khăn kinh tế, tâm lý và khả năng theo thuốc của người bệnh, đồng thời ưu tiên những phác đồ đơn giản, ổn định và dễ duy trì lâu dài. Mỗi lần tư vấn tốt có thể giúp trì hoãn lọc máu thêm nhiều năm.

Trong nhiều trường hợp, điều trị được coi là "thất bại" thực chất là thất bại về tuân thủ, chứ không phải do thuốc không hiệu quả. Điều trị bệnh thận là một hành trình dài. Thuốc là công cụ, nhưng tuân thủ điều trị mới là chìa khóa giúp người bệnh giữ được chức năng thận lâu nhất có thể.

Nguyễn Hạnh