Canh bạc 50 tỉ USD của Amazon vào OpenAI là liều lĩnh hay cao tay?

Amazon quyết chơi lớn khi bắt tay với OpenAI

Nếu thương vụ này thành hiện thực, Amazon sẽ đóng góp tới một nửa trong vòng gọi vốn 100 tỉ USD đầy tham vọng của cha đẻ ChatGPT, đẩy định giá của startup này lên mức không tưởng: 830 tỉ USD. Tuy nhiên, đằng sau những con số hào nhoáng này là một bức tranh đầy rủi ro và toan tính. Khi Big Tech thi nhau "đốt tiền" vào các mô hình ngôn ngữ lớn mà lợi nhuận thực tế vẫn còn là dấu hỏi, liệu cú bắt tay này có phải là một "vòng lặp ảo" của dòng tiền, hay là dấu hiệu cho thấy bong bóng AI đang bị thổi căng đến cực đại trước khi phát nổ?

Cú "xoay trục" tàn khốc của Amazon và định giá "trên trời" 830 tỉ USD

Tin tức từ Bloomberg và Wall Street Journal về việc Amazon có thể trở thành nhà đầu tư lớn nhất trong lịch sử của OpenAI không chỉ đơn thuần là một bản hợp đồng tài chính. Nó đánh dấu sự thay đổi chiến lược tàn khốc và quyết liệt của gã khổng lồ thương mại điện tử. Để có nguồn lực cho canh bạc này, Amazon đang thực hiện một cuộc "thay máu" nhân sự quy mô lớn chưa từng có: cắt giảm tới 30.000 việc làm trong bộ máy hành chính qua hai đợt sa thải. Thông điệp được đưa ra rất rõ ràng: Amazon sẵn sàng hy sinh sự ổn định của bộ máy cũ để dồn toàn lực cho cuộc đua trí tuệ nhân tạo (AI), nơi họ đang cảm thấy "hơi nóng" phả vào gáy từ Microsoft và Google.

Mức định giá 830 tỉ USD cho OpenAI - một công ty chưa niêm yết, là con số khiến giới phân tích tài chính phải "lạnh sống lưng". Để dễ hình dung, con số này vượt qua giá trị vốn hóa của nhiều tập đoàn công nghệ lâu đời và tiệm cận với nhóm nghìn tỉ USD. Với 800 triệu người dùng hoạt động hàng tuần, ChatGPT rõ ràng là một "cỗ máy nghiền dữ liệu" khổng lồ, nhưng liệu nó có phải là "cỗ máy in tiền" tương xứng với mức định giá kia hay không lại là câu chuyện khác. Việc Amazon chấp nhận mức định giá này và sẵn sàng chi 50 tỉ USD cho thấy sự khan hiếm của các mục tiêu đầu tư AI chất lượng, hoặc sự tuyệt vọng của các Big Tech trong việc sợ bị bỏ lại phía sau (FOMO).

Thỏa thuận này cũng hé lộ một chiến lược "nước đôi" đầy toan tính của Amazon. Tập đoàn này vốn đã là nhà đầu tư lớn của Anthropic – đối thủ trực tiếp của OpenAI với mô hình Claude. Việc rót thêm tiền tấn vào OpenAI cho thấy Amazon không muốn đặt hết trứng vào một giỏ. Hơn nữa, điều khoản quan trọng trong thương vụ này là OpenAI sẽ phải sử dụng năng lực tính toán của Amazon.

Điều này đồng nghĩa với việc OpenAI sẽ trở thành khách hàng VIP của AWS (Amazon Web Services), mảng kinh doanh điện toán đám mây chủ lực của Amazon. Đây là một mũi tên trúng hai đích: Amazon vừa sở hữu cổ phần của công ty AI hot nhất hành tinh, vừa đảm bảo rằng một phần lớn số tiền đầu tư đó sẽ chảy ngược về túi mình thông qua các hợp đồng thuê máy chủ và hạ tầng đám mây.

Tuy nhiên, động thái này cũng đặt ra dấu hỏi lớn về mối quan hệ giữa OpenAI và Microsoft – nhà đầu tư ban đầu và lớn nhất của họ. Việc OpenAI tìm kiếm nguồn vốn khổng lồ từ đối thủ không đội trời chung của Microsoft trong mảng đám mây (AWS vs Azure) cho thấy Sam Altman đang muốn đa dạng hóa sự phụ thuộc, hoặc cũng có thể là dấu hiệu của những rạn nứt ngầm khi Microsoft bắt đầu siết chặt kiểm soát hoặc e ngại việc tiếp tục bơm tiền không đáy.

"Nền kinh tế vòng tròn" đầy rủi ro và bài toán lợi nhuận xa vời

Sự hoài nghi của giới đầu tư không phải là không có cơ sở. Câu hỏi lớn nhất bao trùm thung lũng Silicon lúc này là: "Bao giờ thì tiền quay về?". Các báo cáo tài chính gần đây cho thấy OpenAI, Google, Meta và cả Amazon đang đổ hàng trăm tỉ USD vào việc xây dựng các trung tâm dữ liệu phục vụ AI. Nhưng doanh thu từ các ứng dụng AI tạo sinh vẫn chưa thấm tháp vào đâu so với chi phí vận hành (CAPEX) khổng lồ.

Một rủi ro mang tính hệ thống đang hình thành, được gọi là "những thương vụ xoay vòng". Điển hình là trường hợp của Nvidia: họ đầu tư vào các startup AI, và các startup này dùng chính số tiền đó để mua chip của Nvidia. Giờ đây, Amazon dường như cũng đang chơi trò chơi tương tự với OpenAI: Amazon rót 50 tỉ USD, và OpenAI dùng tiền đó để thuê hạ tầng AWS của Amazon.

Trên báo cáo tài chính, Amazon sẽ ghi nhận doanh thu tăng trưởng từ mảng đám mây, OpenAI ghi nhận có dòng tiền đầu tư, và định giá cả hai cùng tăng. Nhưng thực chất, dòng tiền thực tế từ người dùng cuối có đủ để nuôi sống hệ thống này không? Nếu bong bóng niềm tin vỡ, hoặc nếu người dùng không chịu trả phí cao cho các dịch vụ AI, toàn bộ chuỗi giá trị "xoay vòng" này sẽ sụp đổ như quân domino.

Áp lực đang đè nặng lên vai Sam Altman và đội ngũ OpenAI. Theo Wall Street Journal, công ty này đang phải tăng tốc kế hoạch phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng vào quý 4 năm nay. Việc vội vã lên sàn chứng khoán khi đang đốt tiền khủng khiếp cho thấy nhu cầu thanh khoản đang trở nên cấp bách. Các nhà đầu tư tư nhân, dù là Big Tech như Amazon hay Microsoft, cũng có giới hạn chịu đựng. Họ cần một lối thoát hoặc ít nhất là một bản báo cáo tài chính minh bạch được kiểm chứng bởi thị trường đại chúng.

Sự rạn nứt niềm tin cũng đang nhen nhóm. Trong khi Amazon và các ông lớn khác vẫn đang "say máu" đầu tư, thì những người hoài nghi đã đặt câu hỏi liệu công nghệ AI hiện tại có đang bị thổi phồng quá mức hay không. Việc OpenAI liên tục cần những vòng gọi vốn lớn hơn (từ 10 tỉ lên 100 tỉ USD) cho thấy cơn khát vốn của các mô hình AI là vô tận.

Nếu Amazon thực sự rót 50 tỉ USD, họ đang đặt cược sinh mệnh của mình vào một công nghệ mà khả năng sinh lời vẫn còn nằm ở thì tương lai xa. Đây có thể là bước đi giúp Amazon thống trị kỷ nguyên mới, nhưng cũng có thể là "cú ngã ngựa" đau đớn nhất lịch sử nếu OpenAI không thể tìm ra mô hình kinh doanh bền vững ngoài việc "đốt tiền" để duy trì lượng người dùng khổng lồ nhưng chưa mang lại lợi nhuận tương xứng.

Bùi Tú