Cần làm gì khi trẻ dị ứng đạm sữa bò?

Trẻ dị ứng đạm sữa bò cần được bác sĩ đánh giá để lựa chọn chế độ ăn và nguồn sữa thay thế phù hợp, tránh thiếu hụt dinh dưỡng. Ảnh: Magnific.

Trẻ nghi ngờ dị ứng đạm sữa bò (CMPA) thường xuất hiện các triệu chứng ở da, hệ tiêu hóa hoặc hô hấp sau khi dùng sữa. Tuy nhiên, những biểu hiện này chưa đủ để cha mẹ tự kết luận trẻ mắc bệnh.

Theo Bệnh viện Nhi Philadelphia (CHOP, Mỹ), bác sĩ sẽ căn cứ vào tiền sử phản ứng, thời điểm xuất hiện triệu chứng và kết quả thăm khám lâm sàng trước khi chỉ định xét nghiệm.

Đáng chú ý, quy trình chẩn đoán sẽ khác nhau tùy thuộc vào cơ chế phản ứng: Dị ứng bộc phát nhanh qua kháng thể IgE hay phản ứng xuất hiện muộn không qua IgE.

Dị ứng xảy ra nhanh có thể cần xét nghiệm

Với trẻ xuất hiện triệu chứng nhanh sau khi dùng sữa như nổi mề đay, sưng môi hoặc mặt, nôn ói, khò khè hay khó thở, bác sĩ có thể nghi ngờ dị ứng qua IgE. Theo CHOP, tùy trường hợp, trẻ có thể được thực hiện:

Test lẩy da: một lượng rất nhỏ protein sữa bò được đưa vào da bằng kim chích nhỏ. Nếu xuất hiện nốt sưng giống mề đay tại vị trí thử, kết quả có thể gợi ý dị ứng.
Xét nghiệm máu IgE đặc hiệu: kiểm tra sự hiện diện của kháng thể IgE mà cơ thể trẻ tạo ra khi phản ứng với dị nguyên sữa bò.
Test kích thích đường miệng: trẻ được cho sử dụng một lượng sữa tăng dần trong môi trường y tế có kiểm soát, dưới sự theo dõi của nhân viên chuyên môn để phát hiện phản ứng.

Tuy nhiên, xét nghiệm dương tính không đồng nghĩa trẻ chắc chắn sẽ có phản ứng khi ăn hoặc uống sữa trong mọi hoàn cảnh. Bác sĩ cần kết hợp kết quả xét nghiệm với tiền sử và triệu chứng thực tế để đưa ra chẩn đoán.

Với trẻ có các biểu hiện xuất hiện muộn như đau bụng, trào ngược, tiêu chảy, táo bón, phân có nhầy hoặc máu hay chàm kéo dài, bác sĩ có thể nghĩ đến dị ứng không qua IgE.

Theo Cambridge University Hospitals (NHS), các xét nghiệm dị ứng thường không hữu ích trong những trường hợp này. Thay vào đó, bác sĩ có thể hướng dẫn loại bỏ đạm sữa bò khỏi chế độ ăn trong một khoảng thời gian, thường khoảng 2-6 tuần tùy trường hợp, rồi đánh giá sự thay đổi triệu chứng. Sau đó, sữa được đưa trở lại theo hướng dẫn để xem triệu chứng có tái xuất hiện hay không.

Việc đưa sữa trở lại rất quan trọng. Nếu trẻ cải thiện khi loại bỏ sữa nhưng không xuất hiện lại triệu chứng khi ăn lại, nguyên nhân có thể không phải dị ứng đạm sữa bò. Ngược lại, nếu triệu chứng tái xuất hiện, điều này hỗ trợ chẩn đoán CMPA.

Đáng chú ý, cha mẹ không nên tự ý cho trẻ uống lại sữa để kiểm tra, đặc biệt nếu trẻ từng có phản ứng nhanh như khó thở, khò khè, sưng môi, lưỡi hoặc họng. Việc đưa sữa trở lại tại nhà chỉ phù hợp với một số trẻ được xác định có phản ứng không qua IgE và đã được nhân viên y tế đánh giá, hướng dẫn.

Với test kích thích đường miệng, CHOP cũng nhấn mạnh trẻ cần được thực hiện trong môi trường lâm sàng có giám sát chặt chẽ, bởi phản ứng dị ứng có thể xảy ra trong quá trình thử.

Nếu xác định dị ứng, trẻ cần đổi chế độ ăn

Sau xác định trẻ bị dị ứng, nguyên tắc xử trí là loại bỏ protein sữa bò khỏi chế độ ăn, đồng thời bảo đảm trẻ vẫn nhận đủ năng lượng, protein, canxi và các chất dinh dưỡng cần thiết.

Với trẻ bú mẹ, bác sĩ có thể hướng dẫn mẹ loại bỏ protein sữa bò khỏi khẩu phần. Việc này cần được thực hiện đúng cách để chế độ ăn của mẹ vẫn đầy đủ dinh dưỡng.

Với trẻ sử dụng sữa công thức, bác sĩ có thể lựa chọn sữa công thức đạm thủy phân hoàn toàn. Trong những trường hợp nặng hoặc trẻ không đáp ứng với loại sữa này, bác sĩ có thể cân nhắc sữa công thức acid amin.

Việc lựa chọn loại sữa nên dựa trên mức độ dị ứng và tình trạng của từng trẻ.

CHOP khuyến cáo trẻ bị dị ứng cần tránh những thực phẩm có chứa thành phần gây dị ứng. Vì vậy, cha mẹ cần đọc kỹ thành phần trên nhãn thực phẩm vì protein sữa bò có thể xuất hiện trong nhiều sản phẩm dưới các tên như casein, caseinate, whey hoặc milk protein.

Tuy nhiên, dị ứng đạm sữa bò ở trẻ nhỏ không nhất thiết phải kiêng sữa bò suốt đời. Khi trẻ lớn lên và khả năng dung nạp được cải thiện, bác sĩ có thể hướng dẫn đưa sữa trở lại từng bước.

Một phương pháp được sử dụng ở một số trẻ bị dị ứng không qua IgE là “milk ladder” - thang sữa, bắt đầu từ những thực phẩm chứa sữa đã được nướng hoặc nấu chín kỹ rồi tiến dần đến các dạng sữa ít qua xử lý hơn.

Tuy nhiên, việc áp dụng “milk ladder” cần dựa trên loại dị ứng và mức độ phản ứng trước đó; cha mẹ không nên tự thực hiện nếu trẻ từng có phản ứng nặng.