Cán bộ tỉnh về xã: Chấm dứt tư duy 'kén chọn địa bàn'

Khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp đi vào vận hành, cấp xã trở thành nơi trực tiếp giải quyết phần lớn công việc của người dân và doanh nghiệp. Nhưng cũng từ đó xuất hiện một nghịch lý: nơi gánh nhiều việc nhất lại chưa hẳn là nơi có đội ngũ cán bộ đáp ứng tốt nhất yêu cầu nhiệm vụ.

Trong bối cảnh đó, Bộ Chính trị, Ban Bí thư yêu cầu điều chuyển, luân chuyển cán bộ giữa các xã, phường, đặc khu và từ cấp tỉnh về cấp xã; đồng thời kiên quyết chấm dứt tình trạng “kén chọn địa bàn”, “kén chọn vị trí công tác”.

Lấp khoảng trống năng lực ở cấp xã

Trả lời phóng viên Báo Điện tử VTC News, ông Nguyễn Tiến Dĩnh, nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ, cho biết, yêu cầu điều chuyển, luân chuyển cán bộ xuất phát từ thực trạng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã hiện nay vừa thiếu, vừa chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu của mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Tại Hội nghị toàn quốc sơ kết một năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị và mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đánh giá năng lực thực thi ở cơ sở, nhất là cấp xã, vẫn chưa theo kịp yêu cầu mới.

Dẫn số liệu đánh giá hiện nay, ông Dĩnh cho biết chỉ khoảng 53% cán bộ cấp tỉnh và 30% cán bộ cấp xã đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ. Đây là khoảng cách không nhỏ giữa yêu cầu nhiệm vụ và năng lực đội ngũ, trong bối cảnh cấp xã đang đảm nhận nhiều chức năng hơn trước.

Thực tế, sau khi bỏ cấp huyện và đẩy mạnh phân cấp, nhiều công việc trước đây do cấp trên thực hiện nay được chuyển về cơ sở. Từ giải quyết thủ tục hành chính, quản lý đất đai, quy hoạch, xây dựng, đầu tư đến nhiều lĩnh vực liên quan trực tiếp đời sống người dân và hoạt động của doanh nghiệp đều đặt lên vai chính quyền cấp xã.

Trong khi đó, nhiều địa phương lại thiếu cán bộ có chuyên môn sâu về đất đai, quy hoạch, xây dựng, tài chính, đầu tư, công nghệ thông tin, thanh tra hay quản lý đô thị. Không ít cán bộ phải kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực, vừa chịu áp lực xử lý khối lượng công việc lớn, vừa đối mặt với rủi ro trong quá trình thực thi công vụ.

“Mục tiêu cốt lõi chúng ta hướng đến là nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ cấp xã để đáp ứng mục tiêu của mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đó là gần dân, sát dân hơn, phục vụ người dân nhanh hơn, hiệu quả hơn, bảo đảm sự hài lòng của người dân theo tinh thần xây dựng chính quyền kiến tạo, chính quyền phục vụ”, nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ nhấn mạnh.

Để đạt mục tiêu đó, theo ông Dĩnh, bên cạnh tuyển dụng mới và đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ hiện có, việc tăng cường cán bộ từ cấp trên về cơ sở là giải pháp cần thiết nhằm bổ sung nguồn nhân lực chất lượng cao cho những vị trí còn thiếu.

Điểm khác biệt của chủ trương lần này là việc luân chuyển không còn được đặt chủ yếu trong logic đào tạo cán bộ, mà trước hết nhằm bảo đảm bộ máy vận hành hiệu quả. Điều Trung ương muốn điều chỉnh không chỉ là vị trí công tác của một số cán bộ, mà là sự phân bổ năng lực thực thi trong toàn hệ thống. Khi nguồn nhân lực được đặt đúng nơi bộ máy cần nhất, hiệu quả vận hành của chính quyền địa phương hai cấp mới có thể được cải thiện.

TS Đoàn Văn Tình

Ở góc nhìn khác, TS Đoàn Văn Tình, Phó Trưởng khoa Quản trị nhân lực (Học viện Hành chính và Quản trị công), cho rằng nếu chỉ nhìn chủ trương này dưới góc độ sắp xếp nhân sự thì sẽ bỏ qua mục tiêu lớn hơn mà Trung ương hướng tới.

Theo TS Tình, chủ trương lần này hướng tới xử lý đồng thời ba “điểm nghẽn” phát sinh sau khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp đi vào vận hành.

Trước hết là tình trạng quá tải ở cấp xã. Khi cấp trung gian được tinh gọn, cấp xã từ chỗ chủ yếu thực hiện các nhiệm vụ hành chính đã trở thành “trung tâm quản trị địa bàn trực tiếp”. “Việc đưa cán bộ cấp tỉnh xuống giống như bổ sung dòng máu mới, mang tư duy chiến lược để chia sẻ và gánh vác cùng tuyến đầu”, ông Tình nói.

Điểm nghẽn thứ hai là sự lệch pha về năng lực chuyên môn. Sau sắp xếp, một bộ phận công chức cấp xã chưa thể đáp ứng ngay yêu cầu của vị trí việc làm mới, trong khi nhiều địa phương thiếu cán bộ am hiểu đất đai, quy hoạch, chuyển đổi số - những lĩnh vực ngày càng quyết định chất lượng quản trị ở cơ sở.

Theo TS Đoàn Văn Tình, việc luân chuyển cán bộ giữa các xã hoặc điều động cán bộ từ sở, ngành về cơ sở vì thế không đơn thuần là bổ sung thêm nhân lực, mà là đưa đúng năng lực đến đúng nơi đang cần nhất.

Điểm nghẽn cuối cùng là tư duy cục bộ, khép kín trong công tác cán bộ. Việc luân chuyển giữa các địa phương và từ cấp tỉnh về cấp xã không chỉ góp phần bổ sung nguồn nhân lực cho cơ sở mà còn tạo điều kiện để cán bộ được cọ xát trong môi trường mới, từng bước khắc phục sức ỳ, lan tỏa tư duy quản trị hiện đại và cách làm mới đến cơ sở.

“Đích đến cuối cùng là bộ máy phải vận hành thông suốt hơn, trách nhiệm rõ ràng hơn và phục vụ Nhân dân tốt hơn”, TS Tình nhấn mạnh.

Người dân đến làm thủ tục hành chính tại điểm phục vụ hành chính công trên địa bàn TP Hà Nội.

Chấm dứt tư duy chọn nơi dễ, né nơi khó

Nếu việc điều chuyển, luân chuyển cán bộ nhằm khắc phục sự mất cân đối về nguồn nhân lực thì yêu cầu “kiên quyết chấm dứt hiện tượng kén chọn địa bàn, vị trí công tác” lại phản ánh một yêu cầu sâu hơn của Trung ương là thay đổi tư duy sử dụng cán bộ khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp bước vào giai đoạn vận hành thực chất.

Thông điệp này không đơn thuần là siết chặt kỷ luật, kỷ cương trong công tác cán bộ. Điều cốt lõi là khẳng định mọi sự phân công phải xuất phát từ yêu cầu của nhiệm vụ, thay vì nguyện vọng cá nhân hay tâm lý lựa chọn nơi thuận lợi.

Theo nguyên Thứ trưởng Nguyễn Tiến Dĩnh, cán bộ, đảng viên và công chức có trách nhiệm chấp hành sự phân công của tổ chức.

“Trên thực tế, rất ít người công khai đề nghị được làm việc ở địa bàn này hay địa bàn khác. Tuy nhiên, điều quan trọng là tinh thần sẵn sàng nhận nhiệm vụ và việc không để tồn tại những tác động không chính thức trong quá trình bố trí, sử dụng cán bộ”, ông Dĩnh nói.

Nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ nhìn nhận, yêu cầu của Trung ương lần này không chỉ nhằm ngăn chặn biểu hiện lựa chọn địa bàn theo mong muốn cá nhân, mà còn hướng tới khắc phục tình trạng cục bộ địa phương, chủ nghĩa thân hữu và những tác động có thể làm sai lệch nguyên tắc khách quan trong công tác cán bộ.

Đặc biệt, trong điều kiện hiện nay, khi không còn sự phân biệt giữa công chức cấp xã và công chức trong hệ thống hành chính Nhà nước như trước đây, việc điều động cán bộ giữa Trung ương, cấp tỉnh và cấp xã là hoạt động bình thường, được thực hiện trên cơ sở vị trí việc làm và yêu cầu nhiệm vụ.

Ông Nguyễn Tiến Dĩnh

Theo ông Nguyễn Tiến Dĩnh, vì vậy, việc điều động từ cấp tỉnh về xã hoặc giữa các xã với nhau không nên bị hiểu là “đi xuống” hay “đưa về nơi khó”. Đó là sự điều chỉnh cần thiết để bộ máy vận hành phù hợp với mô hình tổ chức mới, nơi cấp xã đang trở thành cấp trực tiếp thực thi phần lớn chính sách và dịch vụ công.

Thực tiễn nhiều năm cho thấy, những cán bộ có năng lực và tinh thần trách nhiệm thường trưởng thành nhanh sau thời gian công tác ở cơ sở. Khi trở lại cấp tỉnh hoặc Trung ương, họ có điều kiện hiểu sâu hơn những khó khăn trong quá trình tổ chức thực hiện chính sách, từ đó nâng cao chất lượng công tác tham mưu và quản lý.

“Việc một cán bộ có nhanh chóng thích nghi với địa bàn mới hay không phụ thuộc chủ yếu vào năng lực, tinh thần trách nhiệm và ý thức chủ động tìm hiểu thực tiễn. Không thể lấy lý do chưa quen địa bàn để trì hoãn hoặc từ chối nhiệm vụ được giao”, nguyên Thứ trưởng Nguyễn Tiến Dĩnh nêu quan điểm.

Chia sẻ về nguyên nhân xuất hiện tình trạng “kén chọn địa bàn”, TS Đoàn Văn Tình cho rằng điều này bắt nguồn từ sự chưa đồng bộ giữa trách nhiệm, quyền hạn và các điều kiện bảo đảm thực thi công vụ.

Ông Tình phân tích, khi nhiều nhiệm vụ được chuyển mạnh về cơ sở, áp lực công việc và trách nhiệm pháp lý của cán bộ cấp xã cũng tăng lên đáng kể. Những địa bàn có nhiều dự án đầu tư, nhiều vấn đề về đất đai, quy hoạch hoặc giải phóng mặt bằng luôn đặt ra yêu cầu và áp lực lớn hơn đối với người thực thi công vụ.

Trong khi đó, cơ chế đãi ngộ và khuyến khích ở nhiều nơi chưa tạo được sự khác biệt tương xứng với khối lượng cũng như mức độ phức tạp của công việc. Điều này khiến một bộ phận cán bộ có tâm lý lựa chọn nơi ít áp lực hơn hoặc e ngại khi được phân công đến những địa bàn khó.

Theo TS Đoàn Văn Tình, nếu chỉ yêu cầu cán bộ chấp hành sự phân công mà không hoàn thiện cơ chế bảo đảm thực thi thì rất khó tạo được động lực lâu dài.

Về giải pháp, ông Tình kiến nghị, trước hết cần có cơ chế bảo vệ vững chắc đối với cán bộ đổi mới, sáng tạo theo tinh thần chỉ đạo của Đảng. Khi được giao giải quyết những vấn đề phức tạp tại cơ sở, cán bộ cần có đủ điều kiện để chủ động xử lý công việc, thay vì lựa chọn giải pháp an toàn chỉ để tránh rủi ro.

Bên cạnh đó, ông Tình cho rằng cần định lượng rõ khối lượng công việc và đo lường hiệu suất thực tế. Cán bộ gánh vác trọng trách tại địa bàn phức tạp, áp lực cao phải nhận được đãi ngộ và thu nhập tăng thêm vượt trội so với những nơi thuận lợi.

“Cần gắn lộ trình phát triển cá nhân, đưa giai đoạn rèn luyện tại các địa bàn khó khăn thành một ‘bài kiểm tra thực tế’ trong quy hoạch, bổ nhiệm cán bộ lãnh đạo cấp cao hơn. Qua đó, cán bộ, công chức cũng xác định tâm thế kinh qua thử thách tại cơ sở là con đường chính thống và duy nhất để khẳng định uy tín và bản lĩnh của mình”, ông Tình nói thêm.