Café ngày mới: Từ vui nhộn đến… sâu sắc

Linh vật chính thức thể hiện sự thú vị và hài hước của giải Ig Nobel. Ảnh minh họa: ITN.

Tuy nhiên, vẫn còn “Nobel” khác - là Ig Nobel - giải thưởng đem đến tiếng cười và niềm vui nhiều hơn là sự nghiêm túc để trao tặng cho những nghiên cứu có phần “độc lạ”.

Ig Nobel được sáng lập bởi Marc Abrahams - biên tập kiêm đồng sáng lập tạp chí khoa học hài hước Annals of Improbable Research (AIR). Về cái tên, “Nobel” chính là được nhại lại từ giải Nobel, và “Ig” đại diện cho từ “ignoble”, có nghĩa là thấp kém hay không danh giá.

Không chỉ thế, linh vật chính thức của giải này cũng là bức tranh mô tả người đàn ông cười đến mức ngã lăn ra sàn nhà! Kết hợp lại, cái tên như muốn nói lên giải thưởng coi trọng sự vui vẻ, độc đáo, mới lạ trong các nghiên cứu.

Và kể từ năm 1991 cho tới nay, Ig Nobel được tổ chức nhằm tôn vinh các thành tựu có phần hơi “quái đản” ở đủ các lĩnh vực khác nhau như Vật lý, Hóa học, Sinh học, Xác suất Thống kê, Hòa bình…

Tuy là giải Nobel “rởm” nhưng đừng vì thế mà khinh thường quy mô: Từ năm 1995 cho tới năm 2019 Ig Nobel được tổ chức tại Đại học Harvard, và những năm còn lại (không tính thời kỳ đại dịch 2020 - 2023) được tổ chức tại Viện Công nghệ Massachusetts. Cùng với đó, các giải thưởng đều được trao tận tay người chiến thắng bởi những người đoạt giải Nobel “chính cống”.

Lần đầu tiên tôi biết tới giải thưởng này là vào năm 2019 - khi tôi đang học lớp 5, thông qua tờ báo Khoa học Khám phá được đặt mua tại trường. Ngay khi đọc những dòng giới thiệu về Ig Nobel, tôi cảm thấy rất hứng thú, tò mò để rồi tìm hiểu về các thành tựu đã “ẵm” giải vào năm đó, tất cả đều rất “quái đản”: Lượng dãi một đứa trẻ 5 tuổi tạo ra trong một ngày là nửa lít ư?

Điều tưởng chừng như khá “vô tri” như vậy cũng đủ để các nhà khoa học đến từ Nhật Bản chiến thắng hạng mục Hóa học. Liệu mọi người có biết những chỗ gãi nhất sướng nhất trong cơ thể không? Vậy để nhà nghiên cứu người Anh Francis McGlone - chủ nhân giải Hòa bình giải đáp giúp nhé! Kể từ đó, tôi luôn ngóng chờ Ig Nobel, có khi còn hơn cả giải Nobel “hàng thật” để tìm kiếm những nghiên cứu đầy thú vị, độc đáo và không kém phần hài hước.

Đúng như mục đích “tôn vinh những thành tựu khiến mọi người cười trước, rồi khiến họ phải suy nghĩ”, khi lần đầu xem những công trình khoa học đoạt giải tôi và anh trai lăn bò ra cười ngặt nghẽo. Nhưng khi đã ngưng được tràng cười, tôi lại thấy phần lớn những công trình khoa học ấy thật gần gũi với đời sống hàng ngày làm sao!

Tôi nhận ra rằng: Tưởng chừng mọi thứ xung quanh đã được khám phá, nhưng sự thật không phải như vậy. Dường như thông qua những giải thưởng, Ig Nobel đang muốn truyền tải thông điệp đầy ý nghĩa tới mọi người về việc thêm quan tâm cũng như khuyến khích khám phá đời sống vô cùng phong phú và tiềm ẩn nhiều điều thú vị này.

Không chỉ thế, tuy mang tiếng là cuộc thi Nobel “ngược”, nhưng giải thưởng hoàn toàn không sinh ra để chê bai, phê phán những nghiên cứu dở tệ, mà thay vào đó là khuyến khích những nhà khoa học trên khắp thế giới tiếp tục theo đuổi và phát triển công trình nghiên cứu của mình, cho dù nó có được cho là “kỳ quặc” hay “tầm phào” đến đâu.

Andre Geim – người đầu tiên và duy nhất cho đến nay giành cả giải Ig Nobel và Nobel.

Và trên thực tế, một số nghiên cứu được Ig Nobel vinh danh thực sự phát huy hiệu quả! Chẳng hạn như ở hạng mục Sinh học năm 2006, nghiên cứu của Bart Knols và Ruurd de Jong đã chỉ ra rằng loài muỗi gây sốt rét Anopheles gambiae bị hấp dẫn bởi mùi pho mát Limburger và mùi bàn chân người.

Tưởng chừng như nghiên cứu này chỉ mang thuần tính chất vui vẻ và hài hước, nhưng thật không ngờ, nó lại thực sự phát huy hiệu quả. Tại một số vùng của châu Phi, người ta sáng chế ra những cái bẫy có mồi bằng pho mát và thực sự giúp ích cho việc chống lại bệnh dịch sốt rét.

Hay thành tựu nhấc bổng con ếch bằng từ tính giúp Andre Geim thắng giải Vật lý năm 2000 được các nhà khoa học Trung Quốc lấy một phần cảm hứng để tạo nên công cụ nghiên cứu lực hấp dẫn của Mặt Trăng. Còn về riêng bản thân của Andre Geim, mười năm sau, ông đã chính thức được nhận giải Nobel Vật lý “xịn”.

Qua đó, tôi cũng rút ra được bài học khác cho bản thân: Mỗi khi gặp phải những vấn đề chứa đựng nhiều chông gai thử thách thì đừng vội chùn bước mà hãy suy nghĩ, bóc tách từ những điều đơn giản, bình thường nhất để từ đó gợi mở những điều khác biệt. Bởi lẽ, thành công không tự nhiên mà đến, phải không ngừng tiến bước thì ta mới có thể chạm được tới ước mơ.

Trong suốt chặng đường gần 35 năm qua, giải thưởng này vừa đóng vai trò là “Nobel bản lỗi” để đem lại niềm vui và tiếng cười cho khán giả, nhưng đồng thời cũng là nơi động viên, khích lệ các nhà khoa học có hướng đi, giải pháp mới lạ. Hi vọng trong tương lai, Ig Nobel ngày càng phát triển, và vinh danh thêm thật nhiều những công trình độc đáo, có “một không hai”.

Tấn Quyết