Cách Quảng Ninh giữ rừng thời 4.0

Hơn 430.000ha rừng và đất lâm nghiệp trải rộng trên địa hình núi cao, chia cắt khiến công tác quản lý, bảo vệ rừng tại Quảng Ninh luôn đối mặt với nhiều khó khăn. Từ thực tiễn đó, công nghệ số đang được đưa vào từng khâu, từ quan sát hiện trạng, phát hiện dấu hiệu bất thường đến cảnh báo cháy và hỗ trợ xử lý tại hiện trường.

Lực lượng chuyên trách bảo vệ rừng sử dụng flycam để đối chiếu bản đồ quy hoạch và tuần tra bảo vệ rừng.

Những “con mắt” trên cao

Một trong những bước tiến đáng chú ý là việc đưa vào vận hành Trung tâm Giám sát điều hành cảnh báo cháy rừng tại Chi cục Kiểm lâm thành phố. Trung tâm là đầu mối tiếp nhận, phân tích, xử lý và điều phối thông tin cảnh báo cháy rừng tại các khu vực được lắp đặt hệ thống quan trắc.

Bảy tháp quan trắc được bố trí tại những địa bàn trọng điểm, mở rộng phạm vi theo dõi các khu vực có nguy cơ cháy cao. Khi xuất hiện dấu hiệu bất thường, thông tin được chuyển về để lực lượng chức năng xác minh, từ đó chủ động điều động người và phương tiện khi cần thiết.

Cùng với hệ thống quan trắc, 18 thiết bị bay không người lái (flycam) được trang bị cho các phòng nghiệp vụ, đơn vị trực thuộc Chi cục Kiểm lâm. Camera độ phân giải cao, GPS, khả năng truyền dữ liệu trực tiếp và camera ảnh nhiệt giúp thiết bị có thể thực hiện nhiều nhiệm vụ mà trước đây phụ thuộc hoàn toàn vào việc kiểm tra trực tiếp.

Không chỉ ghi hình, dữ liệu từ flycam còn giúp lực lượng bảo vệ rừng có thêm căn cứ để đối chiếu với bản đồ, xác định tọa độ và khoanh vùng những vị trí cần kiểm tra.

Một chuyến bay thay cho nhiều giờ băng rừng

Hiệu quả của công nghệ được thể hiện rõ tại BQL Rừng phòng hộ, đặc dụng miền Tây, nơi đang quản lý hơn 33.580ha rừng phòng hộ và đặc dụng.

Với địa hình núi cao, khe sâu, đường đi chia cắt, trong khi mỗi viên chức phụ trách trung bình từ 800-1.200ha, việc kiểm tra toàn bộ diện tích bằng phương pháp truyền thống mất nhiều thời gian và công sức.

Trong điều kiện đó, flycam trở thành công cụ hỗ trợ hữu hiệu. Chỉ khoảng 20-30 phút bay, thiết bị có thể ghi hình trên diện tích rộng, tiếp cận những vị trí khó hoặc mất nhiều thời gian để đi bộ tới.

Hình ảnh độ phân giải cao, khả năng phóng đại giúp lực lượng chuyên trách nhận diện những dấu hiệu bất thường như lấn chiếm đất rừng, khai thác rừng trái phép, sâu bệnh, cây chết hoặc những khu vực có biểu hiện suy thoái.

Phó Trưởng BQL Rừng phòng hộ, đặc dụng miền Tây Nguyễn Văn Khôi cho biết, trước đây, để kiểm tra một tiểu khu có địa hình phức tạp, lực lượng bảo vệ rừng có thể phải đi bộ từ sáng sớm đến trưa mới tiếp cận được vị trí cần kiểm tra.

Hiện nay, cán bộ có thể lựa chọn điểm quan sát thuận lợi, điều khiển flycam ghi hình khu vực cần kiểm tra. Thiết bị giúp rút ngắn thời gian, giảm áp lực di chuyển và hạn chế nguy cơ mất an toàn cho người làm nhiệm vụ.

Trung tâm Giám sát điều hành Cảnh báo cháy rừng là đầu mối tiếp nhận, phân tích, xử lý và điều phối thông tin cảnh báo cháy rừng trên phạm vi lắp đặt hệ thống quan trắc.

Từ hình ảnh trên cao đến dữ liệu quản lý

Tại Bình Liêu và Lục Hồn, lực lượng kiểm lâm đã sử dụng flycam kiểm tra gần 300ha rừng trồng thay thế.

Từ trên cao, toàn bộ khu vực được ghi nhận nhanh chóng, giúp xác định vị trí, ranh giới, diện tích và hiện trạng rừng. Những dấu hiệu như cây chết, sinh trưởng kém, sâu bệnh hoặc xâm hại cũng có thể được phát hiện để kiểm tra thực tế.

Dữ liệu hình ảnh còn hỗ trợ kiểm tra mật độ, khoảng cách, chủng loại cây trồng và mức độ tuân thủ phương án kỹ thuật được phê duyệt.

Điểm đáng chú ý là dữ liệu từ flycam không chỉ được sử dụng để “nhìn rừng” mà còn được kết nối với GPS và bản đồ số. Khi phát hiện một điểm nghi vấn, cán bộ có thể xác định tọa độ, khoanh vùng phạm vi cần xác minh, sau đó tổ chức lực lượng tiếp cận đúng vị trí.

Những hình ảnh được lưu trữ cũng tạo thành nguồn dữ liệu để so sánh, theo dõi biến động của từng khu vực theo thời gian.

Cảnh báo sớm để không phải chạy theo đám cháy

Trong phòng cháy, chữa cháy rừng, giá trị của công nghệ càng thể hiện rõ ở khả năng phát hiện và cung cấp thông tin sớm.

Từ hệ thống quan trắc đến flycam, camera ảnh nhiệt, lực lượng chức năng có thêm các kênh để xác định vị trí điểm cháy, quy mô, hướng lan và tuyến tiếp cận phù hợp.

Camera ảnh nhiệt đặc biệt hữu ích tại những khu vực hiểm trở, nơi việc phát hiện bằng mắt thường gặp nhiều hạn chế. Các điểm phát nhiệt có thể được nhận diện để lực lượng tại chỗ kiểm tra, xác minh và xử lý.

Khi thông tin được chuyển về Trung tâm Giám sát điều hành cảnh báo cháy rừng, việc phối hợp giữa các đơn vị có thể được triển khai nhanh hơn khi phát sinh tình huống cần huy động lực lượng.

Như vậy, công nghệ không thay thế con người mà rút ngắn khoảng thời gian từ lúc phát hiện dấu hiệu bất thường đến khi lực lượng có mặt tại hiện trường.

Công nghệ chỉ là công cụ quản lý, con người vẫn là yếu tố quyết định

Tháng 6/2026, Trung tâm Khuyến nông và quản lý, bảo vệ, phát triển rừng tổ chức 3 lớp tập huấn cho 95 cán bộ quản lý, viên chức chuyên môn và lực lượng bảo vệ rừng chuyên trách về ứng dụng Smart Mobile.

Nội dung tập huấn tập trung vào ghi nhận thông tin tuần tra, giám sát và bảo tồn đa dạng sinh học bằng dữ liệu không gian địa lý. Thay vì những ghi chép rời rạc, thông tin từ hiện trường được gắn với vị trí cụ thể, tạo thuận lợi cho việc tổng hợp, theo dõi và chia sẻ giữa các bộ phận.

Từ những chuyến bay trên rừng Bình Liêu, Lục Hồn đến hệ thống quan trắc, GPS, bản đồ số và Smart Mobile, phương thức quản lý rừng tại Quảng Ninh đang từng bước chuyển từ “đi tìm và kiểm tra” sang “giám sát, phát hiện và xác minh có trọng tâm”.

Trên những cánh rừng rộng lớn, công nghệ đang giúp lực lượng kiểm lâm nhìn xa hơn, tiếp cận nhanh hơn và có thêm dữ liệu để đưa ra phương án xử lý. Nhưng quyết định cuối cùng vẫn thuộc về con người – những người trực tiếp xác minh, xử lý vi phạm và bảo vệ từng cánh rừng.

Khi mỗi chuyến tuần tra, mỗi hình ảnh từ flycam và mỗi cảnh báo đều được cập nhật vào hệ thống, rừng không chỉ được bảo vệ bằng những bước chân trên núi mà còn bằng một mạng lưới dữ liệu ngày càng rộng và chính xác hơn.