'Cá mập' đổi khẩu vị trong các thương vụ M&A

Thương vụ M&A của Vinfast là một trong những thương vụ đáng chú ý nhất trong nửa đầu năm 2026. Ảnh minh họa: Hoàng Anh

M&A bước vào giai đoạn coi trọng chất lượng

Thị trường M&A Việt Nam hiện đang trong quá trình “tái cấu trúc” sau các biến động kinh tế toàn cầu. Số lượng thương vụ giảm so với giai đoạn cách đây vài năm sau Covid-19, nhưng chất lượng và giá trị giao dịch lại tăng lên rõ rệt, tập trung vào các thương vụ mang tính chiến lược định hình lại ngành hay doanh nghiệp.

Sự chuyển dịch này diễn ra trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu đang phải hấp thụ những dư chấn của chính sách thắt chặt tiền tệ kéo dài, lạm phát dai dẳng tại một số khu vực trọng điểm, và sự phân mảnh của chuỗi cung ứng toàn cầu do căng thẳng địa chính trị buộc các doanh nghiệp phải đánh giá lại vị trí của mình trong chuỗi giá trị: đâu là tài sản lõi cần giữ, đâu là tài sản cần thoái vốn, và đâu là mắt xích cần nhanh chóng thâu tóm để tạo lợi thế cạnh tranh dài hạn.

Tại Việt Nam, đà phục hồi kinh tế vĩ mô ổn định với tăng trưởng GDP quý II/2026 đạt 8,39%, và dòng vốn FDI vững chắc tạo ra tạo ra một nền tảng thuận lợi cho hoạt động đầu tư, mở rộng và tái cấu trúc doanh nghiệp.

Tổng vốn đầu tư nước ngoài đăng ký vào Việt Nam trong 6 tháng đầu năm 2026 đạt 34,65 tỷ USD, tăng 61% so với cùng kỳ; vốn FDI thực hiện đạt 13,03 tỷ USD, tăng 11,2%. Riêng giá trị góp vốn, mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài đạt hơn 6,2 tỷ USD, tăng 89,5%, cho thấy M&A tiếp tục là một kênh quan trọng để dòng vốn ngoại tham gia sâu hơn vào thị trường Việt Nam.

Trong số các thương vụ đáng chú ý nhất nửa đầu năm là VinFast chuyển nhượng toàn bộ cổ phần tại Công ty cổ phần sản xuất và kinh doanh VinFast (VFTP) cho nhóm đầu tư Future Investment (nắm 95,5% quyền kiểm soát) với mức định giá khoảng 530 triệu USD (13.300 tỷ đồng).

Điểm đáng chú ý của thương vụ này nằm ở chỗ đây không phải là một thương vụ M&A ngoại biên theo nghĩa mở rộng sang lĩnh vực mới, mà mang dáng dấp của một bước tái cấu trúc nội bộ có chủ đích.

Bằng việc tách riêng hoạt động sản xuất tại Việt Nam khỏi các mảng kinh doanh cốt lõi mang tính quốc tế, VinFast có thể giảm áp lực tài sản cố định, tái cơ cấu bảng cân đối kế toán và tập trung nguồn lực vào những mắt xích có giá trị gia tăng cao hơn như nghiên cứu – phát triển, thương hiệu, bán hàng, dịch vụ hậu mãi và mở rộng thị trường toàn cầu.

Nhìn ở góc độ thị trường, thương vụ này phản ánh một cách tiếp cận mới trong chiến lược M&A: không nhất thiết mua thêm để lớn hơn, mà có thể bán bớt, tách bớt hoặc tái cấu trúc sở hữu để mô hình kinh doanh trở nên tinh gọn hơn.

Với một doanh nghiệp đang ở giai đoạn mở rộng quốc tế như VinFast, việc giảm tải phần tài sản nặng vốn có thể giúp cải thiện hiệu quả sử dụng vốn, tạo dư địa tài chính cho các hoạt động có tính chiến lược hơn và tiến gần hơn tới mục tiêu cải thiện lợi nhuận trong những năm tới.

Điều này cũng diễn ra tương tự với trường hợp của Imexpharm khi Livzon Pharmaceutical Group đã nộp hồ sơ mua lại gần 78% vốn Imexpharm với tổng giá trị giao dịch dự kiến lên tới gần 7.000 tỷ đồng. Sau giao dịch, Livzon Pharmaceutical Group thông qua Lian SGP Holdings trở thành cổ đông lớn nhất của Imexpharm. Tỷ lệ nắm giữ cao hơn giúp Livzon nắm quyền chi phối quan trọng tại Imexpharm.

Chiến lược thâu tóm Imexpharm được lý giải từ chính nhu cầu mở rộng hiện diện của Livzon tại một thị trường dược phẩm còn nhiều dư địa tăng trưởng như Việt Nam. Điểm hấp dẫn của Imexpharm không chỉ nằm ở quy mô doanh nghiệp, mà ở vị thế trong phân khúc thuốc chất lượng cao. Doanh nghiệp này sở hữu hệ thống nhà máy đạt chuẩn EU-GMP và WHO-GMP, trong đó có ba cụm nhà máy EU-GMP và một cụm nhà máy WHO-GMP.

Đây là lợi thế quan trọng trong ngành dược, nơi rào cản kỹ thuật, tiêu chuẩn sản xuất, hệ thống đăng ký thuốc và kênh phân phối bệnh viện quyết định trực tiếp khả năng mở rộng thị phần.

Trong lĩnh vực y tế, chuỗi nhà thuốc Pharmacity cũng là một trường hợp đáng chú ý khi huy động vốn tăng trưởng từ LeapFrog Investments, quỹ đầu tư tác động tập trung vào chăm sóc sức khỏe, dịch vụ tài chính và các lĩnh vực thiết yếu tại thị trường mới nổi.

Dù giá trị giao dịch không được công bố chính thức, thương vụ này cho thấy mối quan tâm ngày càng lớn của dòng vốn quốc tế đối với thị trường bán lẻ dược phẩm Việt Nam, đặc biệt khi nhu cầu chăm sóc sức khỏe, thuốc chất lượng và dịch vụ y tế tiện lợi đang tăng nhanh. Theo LeapFrog, Pharmacity hiện có hơn 1.100 nhà thuốc trên toàn quốc, phục vụ gần 19 triệu khách hàng thân thiết và đang đặt mục tiêu mở thêm 500 cửa hàng trong ba năm tới.

Theo phân tích của các chuyên gia, nếu thương vụ Imexpharm phản ánh chiến lược mua quyền kiểm soát trong lĩnh vực sản xuất dược, thì Pharmacity lại cho thấy một hướng đi khác: rót vốn vào nền tảng bán lẻ đã qua giai đoạn tái cấu trúc và bắt đầu chứng minh hiệu quả vận hành.

Pharmacity đã ghi nhận lợi nhuận trong nhiều quý liên tiếp từ quý IV/2025, tăng trưởng doanh thu hơn 35% trong quý I/2026 và tăng trưởng doanh thu cửa hàng hiện hữu vượt 20% trong cùng kỳ. Những chỉ số này cho thấy nhà đầu tư không chỉ nhìn vào quy mô mạng lưới, mà quan tâm nhiều hơn đến khả năng sinh lời, hiệu quả từng cửa hàng và triển vọng mở rộng bền vững.

Trong lĩnh vực tài chính, Kredivo Group công bố đã hoàn tất việc mua lại gần 100% Timo Digital Bank, đánh dấu bước đi chiến lược nhằm mở rộng hiện diện tại Việt Nam và củng cố vị thế trong lĩnh vực dịch vụ tài chính số tại Đông Nam Á. Thương vụ được thực hiện sau khi Kredivo huy động thêm vốn từ các nhà đầu tư mới và hiện hữu như Mizuho Bank, Amazon, Asia Partners, Square Peg Capital và Cathay Innovation.

Được thành lập từ năm 2015, Timo là một trong những nền tảng ngân hàng số tiên phong tại Việt Nam, phát triển trên cơ sở hợp tác với BVBank. Nền tảng cung cấp hệ sinh thái dịch vụ ngân hàng bán lẻ đa dạng như mở tài khoản trực tuyến, thanh toán, tiết kiệm và tiền gửi có kỳ hạn, phục vụ tập khách hàng số ngày càng mở rộng.

Việc mua phần lớn vốn tại Timo, theo ông Akshay Garg - Đồng sáng lập kiêm CEO Kredivo Group, giúp nền tảng này không phải "bắt đầu từ con số 0" mà tiếp quản một thương hiệu đã xây dựng được niềm tin với người dùng Việt.

Trong lĩnh vực bất động sản, câu chuyện M&A tập trung vào các thương vụ mang tính chiến lược cũng được thể hiện rõ qua câu chuyện của Phát Đạt. Sau nhiều năm chủ yếu được nhắc tới như một ông lớn “mua đi, bán lại”, Phát Đạt đã quyết định chơi lớn khi dồn toàn lực vào thương vụ góp vốn vào Lotte Eco Smart City Thủ Thiêm nhằm đặt đặt cược vào một cơ hội có khả năng nâng cấp vị thế dài hạn.

Để đảm bảo nguồn lực cho quy mô đầu tư dự án lên tới cả chục ngàn tỷ đồng, Phát Đạt đã chấp nhận bán đi nhiều “con cưng” như Thuận An 1, Thuận An 2 và Serenity Phước Hải. Theo ban lãnh đạo doanh nghiệp, với Lotte Eco Smart City Thủ Thiêm đây là cơ hội để Phát Đạt khẳng định một “vị thế mới” trên thị trường, không chỉ ở khía cạnh quy mô dự án, mà còn ở cách doanh nghiệp định vị lại vai trò của mình trong chuỗi phát triển bất động sản.

Từ góc độ thị trường, giai đoạn 2025 đến giữa năm 2026 có thể được xem là điểm khởi đầu của một chu kỳ M&A mới tại Việt Nam. Ảnh minh họa: Việt Dương

Doanh nghiệp cần sớm nắm bắt cơ hội

Nhìn chung, sự sôi động của thị trường M&A trong nửa đầu năm nay không chỉ thể hiện ở quy mô hay số lượng giao dịch, mà còn phản ánh sự thay đổi rõ nét trong chiến lược phân bổ vốn của nhà đầu tư. Các dự án nêu trên chỉ là một trong số các dự án tiêu biểu thể hiện rõ dòng vốn đang có xu hướng dịch chuyển về những doanh nghiệp, dự án và nền tảng kinh doanh đã tương đối hoàn chỉnh, có khả năng triển khai ngay, tạo dòng tiền ổn định và chứng minh được hiệu quả vận hành, thay vì các tài sản chỉ dựa nhiều vào kỳ vọng tăng giá trong tương lai.

Theo ông Tạ Mỹ Bách, Giám đốc thị trường vốn JLL Việt Nam, thị trường ghi nhận sự dịch chuyển rõ rệt từ chiến lược đầu tư dựa trên kỳ vọng tăng giá sang chiến lược đầu tư dựa trên chất lượng tài sản và hiệu quả vận hành thực tế. Trong môi trường chi phí vốn còn ở mức cao, các nhà đầu tư ngày càng ưu tiên những dự án có khả năng tạo ra dòng tiền ổn định, sở hữu lợi thế cạnh tranh dài hạn và đáp ứng các tiêu chuẩn phát triển bền vững. Đây sẽ là những yếu tố quyết định khả năng thu hút vốn của thị trường trong giai đoạn tiếp theo.

Đồng quan điểm, luật sư Nguyễn Thanh Hà, Chủ tịch Công ty Luật SBLaw cho rằng, thị trường hiện không còn đánh giá doanh nghiệp chỉ qua doanh thu hay lợi nhuận. Những tiêu chí được quan tâm nhiều hơn là năng lực quản trị, tính minh bạch, hiệu quả vận hành và khả năng phát triển bền vững. Đây cũng chính là yêu cầu của giai đoạn M&A chất lượng cao mà Việt Nam đang hướng tới.

Một lưu ý quan trọng, sự kiện Việt Nam dự kiến được FTSE nâng hạng lên nhóm Emerging Markets vào tháng 9/2026 có thể trở thành chất xúc tác quan trọng cho chu kỳ M&A tiếp theo. Việc nâng hạng giúp cải thiện thanh khoản, ổn định định giá IPO và tạo lối thoát hiệu quả hơn cho các quỹ đầu tư.

Tuy vậy, điều này cũng đồng nghĩa các doanh nghiệp sẽ gặp áp lực rất lớn trong việc thay đổi, phải xác định tập trung đầu tư nhiều hơn vào ứng dụng công nghệ, qua đó cải thiện mô hình kinh doanh hiệu quả và chuẩn mực quản trị hiện đại mới mong nhanh chóng trở thành tâm điểm thu hút sự chú ý của các nhà đầu tư.

Ngoài ra, ở một góc độ khác, rào cản lớn nhất của thị trường hiện nay không nằm ở thanh khoản hay mức độ quan tâm của nhà đầu tư, mà ở khoảng cách kỳ vọng về giá giữa bên mua và bên bán. Trong khi nhiều chủ sở hữu kỳ vọng mức định giá phản ánh triển vọng phục hồi của thị trường, các quỹ đầu tư quốc tế vẫn giữ quan điểm thận trọng sau giai đoạn kinh tế toàn cầu nhiều biến động.

Khoảng cách này được kỳ vọng sẽ dần thu hẹp khi niềm tin thị trường cải thiện và ngày càng có thêm các thương vụ thành công được ghi nhận.

Việt Dương