Bước chuyển ở 'trái tim' Trung Đông

Căn cứ không quân Al-Harir của Mỹ tại khu vực người Kurd ở Iraq. (Ảnh: IRNA/TTXVN phát)

Trong bài phát biểu tại buổi lễ được tổ chức nhân dịp liên minh quốc tế kết thúc nhiệm vụ chống khủng bố tại Iraq, Thủ tướng Iraq Ali al-Zaidi nhấn mạnh, cột mốc quan trọng này là minh chứng cho thấy sự hợp tác giữa Iraq và liên minh đã mang đến chiến thắng, giúp khép lại một trong những chương đen tối nhất của chủ nghĩa cực đoan trong lịch sử.

Tuy nhiên, việc kết thúc sứ mệnh của liên minh không có nghĩa là Iraq sẽ chấm dứt cuộc chiến chống khủng bố, mà đánh dấu sự chuyển đổi của Baghdad sang giai đoạn tự mình gánh vác nhiệm vụ bảo đảm an ninh và ổn định đất nước. Lực lượng nước ngoài rời khỏi lãnh thổ cũng tạo điều kiện thuận lợi để chính quyền Thủ tướng Iraq Ali al-Zaidi củng cố vai trò trung tâm trong các vấn đề an ninh quốc gia.

Mỹ rút quân theo thỏa thuận mà Baghdad và Washington đạt được năm 2024, từng bước chấm dứt sứ mệnh của liên minh quốc tế do Mỹ đứng đầu trong cuộc chiến chống IS tại Iraq. Quá trình này được triển khai trên cơ sở tình hình an ninh tại Iraq đã được cải thiện đáng kể. Với sự hỗ trợ của liên minh, năm 2017, Iraq tuyên bố đánh bật hoàn toàn IS khỏi những vùng lãnh thổ mà tổ chức này kiểm soát. Người phát ngôn của Tổng Tư lệnh Các lực lượng vũ trang Iraq Sabah al-Numan khẳng định, tình hình an ninh trong nước hiện ổn định, và chính quyền Baghdad đang kiểm soát toàn bộ lãnh thổ.

Không thể phủ nhận những thành quả Iraq đạt được trên hành trình đấu tranh chống khủng bố, duy trì nền hòa bình. Tuy nhiên những năm qua, Iraq nhận sự hỗ trợ đáng kể từ Washington để duy trì an ninh quốc gia. Vì vậy, ngay khi những binh sĩ Mỹ cuối cùng rút đi, nhiều chuyên gia lo ngại về khoảng trống an ninh mới, tạo cơ hội để IS bành trướng lực lượng.

Mối lo này hoàn toàn có cơ sở. IS dù đã bị đánh bật khỏi các khu vực kiểm soát tại Iraq, song các phần tử của IS vẫn duy trì mạng lưới hoạt động ngầm và tiếp tục tiến hành những cuộc tấn công quy mô nhỏ. Bên cạnh đó, Baghdad cũng chưa tìm được câu trả lời cho bài toán nan giải kéo dài nhiều năm qua: Giải giáp vũ khí. Hiện các lực lượng dân quân thân Iran vẫn hoạt động mạnh mẽ, sở hữu vũ khí và xây dựng chỗ đứng vững chắc trên lãnh thổ Iraq. Đây có thể trở thành “ngòi nổ” mà Iraq sẽ phải đối mặt. Vì lẽ đó, giai đoạn sắp tới sẽ là phép thử đối với năng lực tự bảo đảm an ninh của Iraq.

Mặc dù còn nhiều lo ngại, nhưng việc liên minh rút quân ghi dấu sự khởi đầu của tiến trình thiết lập thế cân bằng trong quan hệ giữa Iraq với các đối tác, trong đó có Mỹ. Washington và Baghdad đang hướng tới chuyển quan hệ song phương sang giai đoạn mới, trong đó hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư được đặt ở vị trí ngày càng quan trọng. Baghdad đang kêu gọi doanh nghiệp Mỹ đầu tư vào dầu khí, điện, hạ tầng và công nghiệp nhằm đa dạng hóa nền kinh tế.

Tuy nhiên, với vị trí chiến lược nằm ở “trái tim” Trung Đông, Iraq cũng là nơi Mỹ và Iran duy trì ảnh hưởng song song. Nếu không khéo xử lý, Iraq có thể rơi vào thế mắc kẹt giữa hai làn đạn trong mối quan hệ “cơm không lành, canh không ngọt” giữa Washington và Tehran, qua đó kéo theo những tác động tiêu cực đến tình hình an ninh tại Iraq.

Trong bối cảnh đó, triển khai chính sách đối ngoại cân bằng sẽ là thách thức lớn, song cũng là “chìa khóa” quan trọng để Iraq không bị cuốn vào vòng xoáy xung đột, duy trì sự ổn định giữa một khu vực đang chịu tác động của nhiều căng thẳng địa chính trị.

Vượt qua nhiều năm tháng bị bủa vây bởi khủng bố, bạo lực và xung đột sắc tộc, Iraq đang đứng trước bước chuyển quan trọng trên hành trình xây dựng nền hòa bình bền vững và cuộc sống bình yên cho người dân. Chặng đường sắp tới còn nhiều thách thức nhưng cũng là cơ hội để Chính phủ Thủ tướng Iraq Ali al-Zaidi đưa đất nước bước sang một giai đoạn phát triển mới.