Bức tranh không đồng nhất của kinh tế Mỹ năm 2025

Ảnh minh họa - Ảnh: AP

Theo hãng tin AP, những tín hiệu không đồng nhất này đặt một câu hỏi lớn về năm 2026: liệu đà tăng trưởng kinh tế có đủ mạnh để thúc đẩy thị trường lao động đang chững lại, hay tăng trưởng việc làm suy yếu là dấu hiệu của một nền kinh tế đang đuối sức và có thể diễn biến xấu thêm?

Một khả năng khác - kém dễ chịu hơn - là kinh tế vẫn tăng trưởng nhưng không tạo thêm nhiều việc làm. Công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), có thể giúp doanh nghiệp tăng sản lượng hàng hóa và dịch vụ mà không cần tuyển thêm người, dẫn tới tình trạng tăng trưởng kinh tế mà không tạo thêm được việc làm.

Bức tranh càng phức tạp khi đợt Chính phủ Mỹ đóng cửa 6 tuần vào mùa thu năm ngoái làm gián đoạn việc thu thập và công bố dữ liệu kinh tế. Điều này khiến Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) phải hoạch định chính sách với tầm nhìn kém rõ ràng hơn.

“Chúng ta bước sang năm 2026 trong bối cảnh khó đánh giá chính xác năm 2025 đã khép lại ra sao”, ông Stephen Stanley, nhà kinh tế trưởng tại ngân hàng Santander, viết trong ghi chú gửi khách hàng gần đây.

Theo ông, bất bình đẳng gia tăng khiến nhóm hộ gia đình thu nhập cao ở Mỹ đóng góp ngày càng lớn vào tiêu dùng trong nền kinh tế. Vì vậy, ngay cả khi các số liệu tăng trưởng nhìn chung vẫn tích cực, bức tranh này có thể che khuất những khó khăn của các hộ thu nhập thấp. Tình trạng này được nhiều nhà kinh tế gọi là nền kinh tế “hình chữ K”.

Dù vậy, ông Stanley tỏ ra lạc quan khi dự báo thị trường lao động sẽ cải thiện khi tăng trưởng mạnh hơn, nhờ các khoản hoàn thuế lớn vào đầu năm nay từ đạo luật cắt giảm thuế mới được gia hạn của Tổng thống Donald Trump. Ông cũng cho rằng doanh nghiệp có thể tuyển dụng mạnh tay hơn vì năm nay mức độ bất định liên quan đến thuế quan đã giảm bớt.

NỀN KINH TẾ TĂNG TỐC SAU KHỞI ĐẦU YẾU

Các khảo sát cho thấy dù tâm lý bi quan, nhiều người Mỹ vẫn chi tiêu mạnh. Nhờ tiêu dùng vững - chủ yếu từ nhóm thu nhập cao - tăng trưởng kinh tế của Mỹ trong quý 3 đạt tốc độ theo năm 4,3%, cao hơn nhiều so với dự báo và là mức cao nhất trong 2 năm. Trong hai quý trước đó, thuế quan của ông Trump làm số liệu kinh tế bị nhiễu.

Trong 3 tháng đầu năm, doanh nghiệp Mỹ tăng nhập khẩu để kịp đưa hàng về trước khi thuế quan có hiệu lực, khiến nhập khẩu tăng vọt và GDP sụt giảm.

Theo giới phân tích, tăng trưởng kinh tế Mỹ quý cuối năm có thể vẫn mạnh nhưng đợt chính phủ đóng cửa gần như chắc chắn đã gây áp lực lên hoạt động kinh tế. Một số nhà kinh tế dự báo sự kiện này có thể làm giảm tăng trưởng khoảng 1 điểm phần trăm.

TUYỂN DỤNG VẪN YẾU, THẤT NGHIỆP TĂNG

Dù tăng trưởng kinh tế Mỹ tăng tốc sau khởi đầu yếu đầu năm, thị trường lao động không có được sự cải thiện tương ứng. Đà tăng việc làm thậm chí suy yếu sau khi ông Trump công bố chính sách thuế quan đối ứng vào đầu tháng 4 - sự kiện ông gọi là “Ngày giải phóng”.

Số lượng việc làm trong nền kinh tế giảm vào các tháng 6, 8 và 10. Tỷ lệ thất nghiệp tăng từ 4% trong tháng 1/2025 lên 4,6% trong tháng 11/2025, mức cao nhất trong 4 năm. Số liệu tháng 12 sẽ được công bố vào ngày 9/1/2026.

Nhiều yếu tố khiến tuyển dụng chậm lại. Bất định liên quan đến thuế quan - khi ông Trump áp thuế quan rồi trong một số trường hợp lại giảm, gỡ bỏ hoặc trì hoãn - khiến nhiều doanh nghiệp tạm dừng kế hoạch tuyển dụng. Dù vậy, số lượng lao động bị sa thải vẫn thấp, tạo ra một thị trường lao động “tuyển dụng ít - sa thải ít”.

Cùng với đó, việc doanh nghiệp đẩy mạnh ứng dụng AI có thể khiến nhiều công ty trì hoãn tuyển thêm nhân sự để đánh giá công nghệ này có thể thay đổi hoạt động vận hành ra sao.

Dù vậy, vẫn có một số tín hiệu tích cực. Trong tháng 10, tổng số việc làm giảm 105.000, nhưng chủ yếu do việc làm trong khu vực chính phủ liên bang giảm mạnh liên quan đến chiến dịch cắt giảm nhân sự của chính quyền ông Trump - chương trình đến tháng đó mới chính thức có hiệu lực.

Nếu loại trừ khu vực chính phủ, số lượng việc làm tăng thêm bình quân 75.000 mỗi tháng trong giai đoạn tháng 9-11, cao hơn đáng kể so với mức bình quân 13.000 việc làm trong giai đoạn tháng 6-8.

Tuy nhiên, phần lớn việc làm mới năm nay tập trung vào một vài lĩnh vực như y tế, nhà hàng - khách sạn và khu vực chính phủ (trừ tháng 10). Một số ngành tư nhân khác như khai khoáng, sản xuất ghi nhận số lượng việc làm giảm.

LẠM PHÁT VẪN CAO DAI DẲNG

Lạm phát tại Mỹ trong năm 2025 hầu như không giảm thêm, dù giai đoạn 2023-2024 đã chứng kiến mức giảm mạnh từ đỉnh 4 thập kỷ. Lạm phát theo năm thậm chí nhích lên 2,8% trong tháng 9/2025, từ 2,7% vào tháng 12/2024.

Chi phí sinh hoạt cao trở thành chủ đề tranh luận nổi bật trong nhiều cuộc bầu cử, từ bầu cử thống đốc ở Virginia và New Jersey đến bầu thị trưởng thành phố New York. Đảng Dân chủ giành chiến thắng ở tất cả các cuộc đua này, trong bối cảnh chính quyền ông Trump chịu sức ép về bài toán chi phí sinh hoạt.

Theo chỉ số giá tiêu dùng (CPI), lạm phát hạ nhiệt trong tháng 11. Tuy nhiên, các nhà kinh tế cho rằng số liệu bị nhiễu do đợt chính phủ đóng cửa. Phần lớn dữ liệu giá được thu thập trong nửa sau tháng 11, sau khi đóng cửa kết thúc, thời điểm các chương trình giảm giá mùa lễ hội thường diễn ra nhiều hơn.

Một số nhà kinh tế lo lạm phát có thể tăng trở lại vào đầu năm 2026, khi doanh nghiệp điều chỉnh giá định kỳ và chuyển thêm chi phí tăng thêm do thuế quan sang người tiêu dùng. Dù vậy, hầu hết nhà phân tích dự báo lạm phát sẽ tiếp tục giảm chậm trong năm 2026 và tiến gần hơn tới mục tiêu 2% của Fed.

Hoài Thu