Bộ Y tế hướng dẫn giám sát và phòng bệnh do virus Nipah

Theo Bộ Y tế, bệnh do virus Nipah là bệnh truyền nhiễm cấp tính, có khả năng lây từ động vật sang người và lây từ người sang người. Thời gian ủ bệnh trung bình của bệnh từ 3 đến 14 ngày, tuy nhiên đã ghi nhận trường hợp hiếm gặp ủ bệnh lên đến 45 ngày.

Tính đến nay, đã phát hiện được hai dòng di truyền riêng biệt của virus Nipah là NiV-M và NiV-B. NiV-M phát hiện lần đầu trong vụ dịch ở Ma-lai-xi-a năm 1998, với khả năng lây lan từ người sang người tương đối hạn chế. Trong khi đó, NiV-B phát hiện lần đầu ở Băng-la-đét năm 2001 và gây ra các vụ dịch liên tiếp ở Băng-la-đét và Ấn Độ, có khả năng gây triệu chứng đường hô hấp nặng và lây lan từ người sang người cao hơn.

Bệnh lây truyền sang người chủ yếu qua ba con đường: tiếp xúc trực tiếp với động vật bị nhiễm bệnh hoặc dịch tiết của chúng (nước tiểu, nước bọt…); sử dụng thực phẩm bị ô nhiễm bởi dịch tiết của dơi, động vật nhiễm NiV (như nước nhựa cây chà là, trái cây bị dơi cắn,…); và tiếp xúc trực tiếp với dịch cơ thể của bệnh nhân.

Hiện, virus Nipah ít có nguy cơ xâm nhập vào nước ta do các ổ dịch nhỏ của các quốc gia đã được khống chế. Song, thời gian qua Bộ Y tế đã phối hợp chặt chẽ với Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), cử các đoàn công tác đi kiểm tra, giám sát công tác phòng, chống dịch bệnh, trong đó có dịch bệnh do virus Nipah tại các cửa khẩu, cảng hàng không quốc tế.

Trường hợp bệnh nghi ngờ là người có ít nhất một trong các nhóm triệu chứng sau: Sốt cấp tính và hội chứng viêm não cấp tính; sốt cấp tính kèm đau đầu; sốt cấp tính kèm ho hoặc khó thở.

Trường hợp bệnh xác định là người có kết quả xét nghiệm dương tính với NiV bằng một trong các phương pháp xét nghiệm sau:

Phát hiện vật liệu di truyền của NiV bằng phương pháp Real-time RT- PCR hoặc giải trình tự gen từ một trong các loại bệnh phẩm: dịch tiết đường hô hấp, nước tiểu, dịch não tủy, máu hoặc mô;

Phân lập được NiV từ một trong các loại bệnh phẩm: dịch tiết đường hô hấp, nước tiểu, dịch não tủy, máu hoặc mô.

Trước thời gian cao điểm đón Tết Nguyên đán 2026, Bộ Y tế ban hành tài liệu chuyên môn “Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh do virus Nipah”, áp dụng thống nhất tại các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh trên toàn quốc.

Cụ thể, Bộ Y tế yêu cầu tuân thủ nghiêm quy định lấy mẫu, bảo quản và vận chuyển bệnh phẩm. Các xét nghiệm chính gồm: Real-time RT-PCR/ giải trình tự gen phát hiện RNA virus (dịch hô hấp, máu, nước tiểu, dịch não tủy). ELISA huyết thanh học phát hiện kháng thể.

Ca bệnh nghi ngờ là người có yếu tố dịch tễ và triệu chứng phù hợp hoặc ELISA dương tính. Ca bệnh xác định phải có bằng chứng phát hiện RNA virus Nipah.

Bộ Y tế nhấn mạnh, hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu và chưa có vaccine phòng bệnh. Nguyên tắc điều trị gồm: Nhập viện, cách ly tuyệt đối với tất cả ca nghi ngờ/xác định; Kiểm soát nhiễm khuẩn nghiêm ngặt; Điều trị hỗ trợ tích cực và điều trị triệu chứng.

Trong điều trị triệu chứng: Dùng paracetamol hạ sốt, chống chỉ định NSAID do nguy cơ chảy máu/hội chứng Reye; Hỗ trợ hô hấp, thở máy khi cần.

Chống co giật, kiểm soát tăng áp lực nội sọ; Kháng sinh chỉ dùng khi có nhiễm khuẩn thứ phát; Duy trì cân bằng dịch - điện giải; Phòng bệnh: ngăn chặn đường lây truyền.

Mỵ Châu