Bỏ thuốc để bảo vệ lá phổi

Những lá phổi mang dấu vết thuốc lá

Khoa Khám bệnh đa khoa - Hồi sức tích cực, Bệnh viện Phổi Bắc Ninh số 2 thường xuyên duy trì 90 - 95% công suất giường bệnh nội trú. Theo bác sĩ chuyên khoa I Nguyễn Đức Thưởng, Trưởng Khoa, bệnh nhân chủ yếu mắc viêm phổi, hen phế quản, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) và lao phổi nặng. Các trường hợp cấp cứu thường do ho ra máu hoặc COPD đợt cấp. Qua thực tế điều trị, bác sĩ Nguyễn Đức Thưởng ước tính khoảng 60% bệnh nhân nội trú tại khoa có liên quan đến thuốc lá. Nhiều người có tiền sử hút thuốc hàng chục năm, thậm chí 40 - 50 năm.

Bác sĩ Nguyễn Đức Thưởng khám cho bệnh nhân COPD tại Bệnh viện Phổi Bắc Ninh số 2.

Tại Bệnh viện Phổi Bắc Ninh số 1, mối liên hệ giữa thuốc lá và bệnh hô hấp cũng thể hiện rõ qua số liệu điều trị. Thạc sĩ, bác sĩ Thân Minh Khương, Phó Giám đốc Bệnh viện cho biết, ước tính khoảng 30% bệnh nhân điều trị tại đây liên quan đến khói thuốc, gồm cả hút chủ động và phơi nhiễm thụ động. “Riêng bệnh nhân COPD chiếm khoảng 20 - 25% số bệnh nhân toàn viện. Trong số đó, khoảng 90% có tiền sử hút thuốc hoặc đang hút thuốc. Tại Khoa Hồi sức cấp cứu, trung bình mỗi tháng tiếp nhận khoảng 120 lượt bệnh nhân, trong đó khoảng 70 lượt là bệnh nhân COPD và hầu hết có tiền sử sử dụng hoặc đang hút thuốc lá”, bác sĩ Khương thông tin.

Theo khuyến cáo của ngành Y, bệnh nhân COPD từng hút thuốc lâu dài hoặc đang hút thuốc thường có tình trạng bệnh nặng hơn, đáp ứng điều trị kém và thời gian nằm viện kéo dài hơn, chi phí sẽ tăng cao. Vì vậy, tư vấn cai thuốc lá là phần quan trọng trong điều trị COPD; các bệnh nhân khác cũng được khuyến cáo bỏ thuốc để hạn chế nguy cơ bệnh tiến triển.

Tuy nhiên, bỏ thuốc là điều không dễ với người đã hút lâu năm. Có bệnh nhân dù bệnh nặng vẫn khó từ bỏ thói quen này. Nhiều trường hợp tìm cách ra khỏi khuôn viên bệnh viện để hút thuốc trong lúc điều trị.

Những cảnh báo từ người trong cuộc

Câu chuyện của những bệnh nhân từng hút thuốc cho thấy rõ hơn hậu quả của thói quen hút thuốc kéo dài. Ông Nguyễn Sỹ Giai, sinh năm 1948, ở xã Liên Bão, nhập viện vì khó thở. Ông mắc COPD gần 15 năm, từng điều trị lao và trung bình mỗi năm phải nhập viện 1-2 lần. Riêng năm nay, ông đã hai lần phải điều trị nội trú.

Ông Giai bắt đầu hút thuốc từ năm 20 tuổi, lượng thuốc hút tăng dần theo thời gian và chỉ mới bỏ được 2 năm nay. Với ông, những lần nhập viện vì khó thở là lời cảnh báo rõ ràng về hậu quả của quá trình hút thuốc kéo dài. Cai thuốc lúc này không thể xóa những tổn thương đã hình thành, nhưng giúp hạn chế bệnh tiếp tục tiến triển.

Bình quân mỗi tháng, Khoa Hồi sức cấp cứu, Bệnh viện Phổi Bắc Ninh số 1 tiếp nhận khoảng 120 lượt bệnh nhân, trong đó khoảng 70 lượt là bệnh nhân COPD và hầu hết có tiền sử sử dụng hoặc đang hút thuốc lá.

Trường hợp ông Trần Quốc Đàm, sinh năm 1936, ở xã Phù Lãng, lại cho thấy lợi ích của việc bỏ thuốc sớm. Ông bắt đầu hút thuốc từ năm 20 tuổi và bỏ hẳn ở tuổi 35 sau một đợt viêm họng. Đến nay, ông đã có khoảng 50 năm không hút thuốc. Bình thường, sức khỏe của ông cơ bản ổn định, ít khi phải nhập viện.

Một bệnh nhân COPD khác, ông Nguyễn Văn Sang, sinh năm 1962, ở phường Vũ Ninh, bắt đầu hút thuốc từ năm 20 tuổi nhưng đã bỏ hẳn được khoảng 15 năm nay khi nhận thấy tác hại của thuốc lá đối với sức khỏe. Ông Sang cho biết, hiện nay ông không chịu được mùi thuốc lá khi ngồi gần người hút. Những câu chuyện khác nhau nhưng cùng cho thấy một điểm chung: Thời gian hút thuốc càng dài, nguy cơ tổn thương sức khỏe càng lớn; trong khi việc từ bỏ thuốc có thể giúp giảm bớt những tác động bất lợi lên cơ thể.

Những năm gần đây, COPD có xu hướng trẻ hóa khi ngày càng có thêm bệnh nhân trung niên được phát hiện mắc mới. Theo bác sĩ Nguyễn Đức Thưởng, trước đây, phần lớn các trường hợp chỉ phát hiện khi 55 - 60 tuổi, nhưng hiện nay, một số bệnh nhân được phát hiện mắc COPD khi mới ngoài 40 tuổi và hầu hết đều có tiền sử hút thuốc lá. Bác sĩ Thân Minh Khương cũng cho rằng, xu hướng này có nhiều nguyên nhân, trong đó phương tiện chẩn đoán ngày càng tốt, giúp phát hiện bệnh sớm hơn. Tuy nhiên, với người từng hút thuốc nhiều năm, nguy cơ mắc COPD vẫn cần đặc biệt lưu ý.

Từ thực tế điều trị, các bác sĩ khuyến cáo phòng, chống tác hại thuốc lá cần bắt đầu bằng việc chủ động tránh xa khói thuốc. Không chỉ người hút trực tiếp mà người thường xuyên hít khói thuốc cũng có nguy cơ bị ảnh hưởng. Với người đang hút thuốc, cai thuốc càng sớm càng tốt là một trong những biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ bệnh hô hấp và hạn chế bệnh tiến triển ở người mắc COPD. Người dân cũng cần kiểm tra sức khỏe định kỳ. Khi xuất hiện ho kéo dài, khó thở, khạc đờm dai dẳng hoặc biểu hiện bất thường về hô hấp, cần đến cơ sở y tế thăm khám, tư vấn.

Tại các bệnh viện, nội quy cấm hút thuốc đã được thực hiện nghiêm, bác sĩ thường xuyên tư vấn, yêu cầu bệnh nhân bỏ thuốc. Tuy nhiên, việc kiểm soát vẫn còn khó khăn,, nhất là với người nhà và khách đến thăm. Theo các bác sĩ, bệnh viện không có thẩm quyền xử phạt người hút thuốc nên chủ yếu thực hiện nhắc nhở, lập biên bản. Điều này đặt ra yêu cầu phải nâng cao hơn nữa ý thức tự giác của người bệnh, người nhà và cộng đồng trong xây dựng môi trường không khói thuốc.

Các bác sĩ khuyến cáo, mọi người dân cần duy trì lối sống lành mạnh, vận động phù hợp với thể trạng. Quan trọng hơn, mỗi người cần chủ động bảo vệ lá phổi ngay cả khi chưa xuất hiện dấu hiệu bệnh.

Với người đang hút thuốc, quyết định bỏ thuốc hôm nay có thể chưa lập tức mang lại cảm giác khác biệt, nhưng đó là bước đi thiết thực để giảm nguy cơ bệnh tật, giảm những lần nhập viện, giảm chi phí chữa bệnh và giữ lại chất lượng cuộc sống trong những năm tháng sau này.