Bính Ngọ nói chuyện Thượng Mã quyền

Ngày nay, Thượng Mã quyền vẫn được các võ sư, huấn luyện viên và võ sinh gìn giữ, luyện tập và truyền dạy như một phần tinh hoa của võ cổ truyền dân tộc.

Võ sư Đặng Tam Thuận, Chủ tịch Học viện quốc tế Võ thuật Việt Nam cho rằng, võ ngựa phản ánh tinh thần dân tộc qua nhiều thế kỷ. Bộ mã trong Thượng Mã quyền là nền tảng của kỹ thuật. Khi hai chân trụ vững, thân pháp mới có điểm tựa, khi trọng tâm ổn định, các đòn đá hậu mới phát huy hết uy lực.

Ông phân tích: “Người tập phải giữ trung bình tấn thấp và bền, điều hòa hơi thở, đồng bộ chuyển động của hông, vai và tay. Thượng Mã quyền đòi hỏi sự kết hợp hài hòa giữa tấn pháp - bộ pháp - thân pháp - công pháp. Đòn đá hậu được xem là điểm nhấn, yêu cầu sự chính xác cao về góc xoay, nhịp phát lực và cảm nhận không gian phía sau lưng”.

Ông Hà Ngọc Sơn, Phó Chủ tịch Liên đoàn Võ cổ truyền Hà Nội, đánh giá Thượng Mã quyền thuộc hệ thống Bình Định Gia, giàu tính thực chiến. Ông nhấn mạnh: “Đòn đá hậu trong bài quyền này tạo bất ngờ lớn. Muốn đạt hiệu quả, võ sinh phải kiểm soát tốt trụ chân trước, xoay hông linh hoạt và giữ ánh nhìn bao quát. Khi các yếu tố ấy hòa làm một, đòn thế vừa mạnh mẽ vừa có chiều sâu kỹ thuật”. Sự kết hợp giữa trụ vững và linh hoạt giúp Thượng Mã quyền mang sắc thái riêng, vừa chắc như cọc neo, vừa uyển chuyển như vó ngựa lướt gió. Đó cũng là tinh thần của Bính Ngọ: tiến nhanh nhưng giữ thăng bằng, bứt phá song vẫn tỉnh táo.

Chuyện của võ sinh Dương Mạnh Bằng, 24 tuổi, Trung tâm Đào tạo võ thuật tài năng trẻ Việt Nam là một minh chứng sống động cho giá trị của Thượng Mã quyền. Bằng kể, những ngày đầu tập trung bình tấn là quãng thời gian thử thách nhất. Đùi run, bắp chân căng cứng, mồ hôi thấm ướt lưng áo. Thầy yêu cầu giữ tấn trong thời gian dài để cơ thể quen dần với áp lực. “Thượng Mã quyền giúp tôi hiểu giá trị của sự bền bỉ. Khi trụ được bộ mã, tôi thấy mình đứng vững hơn trước mọi khó khăn”, Bằng chia sẻ. Qua nhiều năm tập luyện, Bằng nhận ra võ học không tách rời đời sống. Bản lĩnh trên sàn tập giúp người luyện võ tự tin trong học tập, công việc.

Võ sinh Sa Thế Kiệt, 10 tuổi, quê Sơn La, hiện học tập tại Hà Nội. Ở độ tuổi còn nhỏ, Kiệt thể hiện niềm say mê đặc biệt với Thượng Mã quyền. Em thừa nhận trung bình tấn là thử thách lớn. “Có lúc chân mỏi đến mức muốn buông xuống. Nhưng thầy động viên rằng nếu vượt qua được giai đoạn này, con sẽ mạnh hơn rất nhiều”, Kiệt kể.

Ba tháng đầu, Kiệt tập trung rèn nền tảng. Mỗi ngày, em giữ tấn lâu hơn một chút. Sự tiến bộ thể hiện qua khả năng di chuyển mượt mà và giữ thăng bằng tốt hơn khi xoay người đá hậu. Nụ cười rạng rỡ của Kiệt sau buổi tập cho thấy niềm vui chinh phục thử thách.

Ông Phạm Văn Giang, Trưởng ban Phát triển phong trào, Học viện quốc tế Võ thuật Việt Nam cho rằng, võ thuật học đường là định hướng lâu dài và nhất quán. Võ cổ truyền góp phần giáo dục toàn diện, giúp học sinh rèn thể lực, hun đúc ý chí, hình thành kỷ luật và tinh thần thượng võ. Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, ông Giang cho rằng bảo tồn võ học cần gắn với đổi mới phương thức tổ chức, đào tạo và giao lưu, để tinh hoa truyền thống tiếp tục hiện diện vững vàng trong đời sống hiện đại.

Ông Nguyễn Văn Bá, Trưởng ban Đối ngoại, Học viện quốc tế Võ thuật Việt Nam, nhìn hình tượng ngựa qua lăng kính lịch sử và văn hóa. Trong tiến trình nhân loại, ngựa từng là phương tiện cơ động quan trọng, tạo ưu thế chiến thuật trên chiến trường và trở thành biểu tượng của tốc độ, sức mạnh. Ở phương diện võ học, đặc tính phản kích bằng đòn đá hậu nhanh và chính xác của ngựa đã truyền cảm hứng cho hệ thống võ ngựa trong võ cổ truyền Việt Nam. Hình ảnh “Bát mã hồng đồ” - tám con ngựa phi nước đại biểu trưng của hanh thông và khởi đầu thuận lợi, cho thấy ngựa vừa là linh vật tâm linh vừa là biểu tượng khát vọng vươn lên.

Chị Lê Thanh Xuân (Quảng Ninh), một người yêu võ cổ truyền Việt Nam và dành thời gian theo dõi trong nhiều năm, nhìn võ học ở tầng giá trị tinh thần. Theo chị, mỗi bài quyền đều ẩn chứa triết lý sống, giúp người tập rèn sự khiêm nhường, lòng kính trọng truyền thống và ý thức trách nhiệm.

Trong dòng chảy phong trào võ cổ truyền cả nước, Lạng Sơn mang dấu ấn của một tỉnh biên giới giàu truyền thống lịch sử, văn hóa và cách mạng, thấm nhuần tư tưởng Hồ Chí Minh về rèn luyện sức khỏe để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Trên nền tảng ấy, võ thuật cổ truyền được xác định vừa là phương thức rèn thể chất, vừa bồi đắp ý chí cho nhân dân vùng biên.

Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Lạng Sơn, Đoàn Thanh Sơn chia sẻ, địa phương tập trung 3 định hướng: Phát triển võ cổ truyền sâu rộng trong trường học và cộng đồng; huy động nguồn lực nâng cao chất lượng đào tạo, từng bước chuẩn hóa hoạt động; xây dựng cơ chế, chính sách phù hợp để võ thuật trở thành nền tảng quan trọng trong rèn luyện thể chất và giáo dục văn hóa cho thế hệ trẻ.

Cùng với đó, tỉnh coi võ cổ truyền là kênh đối ngoại văn hóa gắn với du lịch. Các sự kiện, giải đấu, hội thao được đẩy mạnh tổ chức, võ thuật được lồng ghép vào lễ hội, phố đi bộ và tour trải nghiệm. Địa phương cũng chú trọng sưu tầm, bảo tồn những bài võ đặc sắc như Sư tử Mèo, xem đây là sản phẩm văn hóa du lịch mang dấu ấn riêng của xứ Lạng. Với cách làm đồng bộ, Lạng Sơn kỳ vọng võ thuật cổ truyền sẽ góp phần xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao và quảng bá hình ảnh vùng đất biên cương giàu bản sắc, mạnh mẽ và chủ động hội nhập.

HOÀI THU