Bình dân học vụ số: Đưa kỹ năng số đến với mọi người dân

Chuyển đổi số đang ngày càng gắn chặt với đời sống, từ dịch vụ công trực tuyến, thanh toán điện tử đến thương mại, y tế, giáo dục và các ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Để những thành quả này thực sự phát huy hiệu quả, người dân cần có đủ kiến thức và kỹ năng để tiếp cận, sử dụng công nghệ an toàn, thuận tiện.

Phong trào “Bình dân học vụ số” được phát động nhằm phổ cập tri thức cơ bản về chuyển đổi số và kỹ năng số cho toàn dân, giúp mỗi người có thể ứng dụng công nghệ trong học tập, lao động và cuộc sống hằng ngày, qua đó tiếp cận và thụ hưởng những thành quả của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Phong trào tập trung vào những kỹ năng thiết thực như sử dụng thiết bị thông minh, dịch vụ công trực tuyến, định danh điện tử, thanh toán số hay bảo đảm an toàn trên không gian mạng. Việc phổ cập những kỹ năng này được xác định là nền tảng để xây dựng công dân số, thúc đẩy Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số.

Thanh niên tình nguyện đội Bình dân học vụ số hướng dẫn người dân sử dụng công nghệ. (Ảnh: Bộ KH&CN)

Những lớp học không bục giảng

Trên địa bàn TP Hà Nội, “Bình dân học vụ số” đang được nhiều địa phương triển khai bằng những cách làm gần gũi với người dân. Tại các nhà văn hóa thôn, tổ dân phố hay điểm sinh hoạt cộng đồng, những lớp học kỹ năng số được tổ chức linh hoạt vào buổi tối để người dân dễ dàng tham gia.

Không có bục giảng hay giáo trình dày, “giáo án” là chiếc điện thoại thông minh của mỗi người dân. Lực lượng cán bộ cơ sở, tổ chuyển đổi số cộng đồng và đoàn viên thanh niên trực tiếp hướng dẫn từng thao tác, từ cách kết nối Internet, sử dụng ứng dụng định danh điện tử VNeID, truy cập dịch vụ công trực tuyến đến thanh toán không dùng tiền mặt hay tra cứu thông tin khám chữa bệnh, bảo hiểm y tế.

Với nhiều người trẻ, những thao tác này chỉ mất vài phút để làm quen. Nhưng với không ít người cao tuổi, việc tiếp cận công nghệ từng là một rào cản bởi tâm lý e ngại, sợ thao tác sai hoặc lo lắng về an toàn thông tin.

Vì vậy, các lớp học được tổ chức theo phương châm “học đến đâu, làm được đến đó”, người hướng dẫn kiên trì “cầm tay chỉ việc”, sẵn sàng hướng dẫn nhiều lần cho đến khi người học có thể tự thao tác.

Nhờ cách làm này, nhiều người cao tuổi từ chỗ chỉ sử dụng điện thoại để nghe gọi đã có thể tự tra cứu thông tin, thanh toán hóa đơn, đăng ký dịch vụ công trực tuyến hay gọi video cho người thân.

Đoàn viên thanh niên quận Tây Hồ (Hà Nội) hướng dẫn người cao tuổi truy cập và sử dụng các nền tảng ứng dụng công nghệ phổ biến. (Ảnh: Bộ KH&CN)

Nhiều địa phương còn bố trí máy tính kết nối Internet tại các điểm sinh hoạt cộng đồng để người dân tiếp tục thực hành, hỗ trợ nhau sử dụng các nền tảng số sau mỗi buổi học.

Việc phổ cập kỹ năng số cũng mang lại những lợi ích thiết thực. Người dân tiết kiệm thời gian khi thực hiện thủ tục hành chính, chủ động tiếp cận các dịch vụ y tế, an sinh xã hội, đồng thời nâng cao khả năng nhận diện các hình thức lừa đảo trên không gian mạng. Quan trọng hơn, chuyển đổi số không còn là khái niệm xa vời mà dần trở thành những kỹ năng phục vụ trực tiếp cho cuộc sống hằng ngày.

Sinh viên góp sức lan tỏa kỹ năng số

Bên cạnh lực lượng cán bộ cơ sở và các tổ chuyển đổi số cộng đồng, sinh viên các trường đại học cũng đang trở thành những “hạt nhân” lan tỏa phong trào “Bình dân học vụ số”.

Tháng 7 vừa qua, hưởng ứng Chiến dịch Thanh niên tình nguyện hè năm 2026, sinh viên trường Đại học Sư phạm Hà Nội đã tổ chức chuỗi hoạt động giảng dạy kỹ năng số cho học sinh trường Tiểu học Nguyễn Tất Thành và trường THCS & THPT Nguyễn Tất Thành (phân hiệu Ninh Bình).

Chương trình được thiết kế theo hướng lấy người học làm trung tâm, kết hợp giữa lý thuyết và thực hành, giúp học sinh làm quen với máy tính, thiết bị số, trí tuệ nhân tạo (AI), nội dung số và các kỹ năng sáng tạo trên môi trường số.

Một nội dung được chú trọng là trang bị kỹ năng bảo đảm an toàn trên không gian mạng. Thông qua các tình huống thực tế và hoạt động trải nghiệm, học sinh được hướng dẫn cách bảo vệ thông tin cá nhân, nhận diện tin giả, các hành vi lừa đảo cũng như sử dụng Internet an toàn, có trách nhiệm.

Ở buổi học cuối, các em còn trực tiếp ứng dụng Canva AI để thiết kế poster tuyên truyền, qua đó làm quen với những công cụ công nghệ mới trong học tập và sáng tạo.

Sinh viên trường Đại học Hải Phòng đến từng hộ dân để hỗ trợ tích hợp các loại giấy tờ vào ứng dụng VNeID. (Ảnh: Trường Đại học Hải Phòng)

Không chỉ trong trường học, nhiều mô hình tình nguyện cũng đưa kỹ năng số đến từng khu dân cư. Tại Hải Phòng, sinh viên trường Đại học Hải Phòng phối hợp với lực lượng công an, đoàn thanh niên và chính quyền địa phương triển khai mô hình “Gia đình số”.

Với phương châm “đi từng ngõ, gõ từng nhà”, các tình nguyện viên trực tiếp hỗ trợ người dân tích hợp giấy tờ vào ứng dụng VNeID, hướng dẫn sử dụng các tiện ích của định danh điện tử và giải đáp những vướng mắc trong quá trình sử dụng các dịch vụ số.

Từ những lớp học dành cho người cao tuổi đến các hoạt động tình nguyện của sinh viên, Bình dân học vụ số đang từng bước đưa kỹ năng số đến gần hơn với cộng đồng.

Khi mỗi người dân đều có cơ hội tiếp cận, sử dụng và làm chủ công nghệ, chuyển đổi số không chỉ dừng ở những nền tảng hay ứng dụng mới mà thực sự đi vào đời sống, tạo nền tảng cho xây dựng công dân số, xã hội số và thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo trong giai đoạn mới.