Biển xanh trong nếp nghĩ làng chài

Tín hiệu lành từ Vũng Bồi

Những ngày qua, vùng biển Vũng Bồi, xã An Lương, tỉnh Gia Lai liên tục thu hút sự chú ý khi cá voi Bryde xuất hiện gần bờ để săn mồi. Sau hình ảnh cặp mẹ con cá voi nổi lên giữa mặt nước xanh, ghi nhận mới nhất cho thấy có thời điểm 3 cá thể cá voi cùng xuất hiện, há miệng săn mồi giữa đàn chim biển chao lượn. Khoảnh khắc ấy khiến người dân, du khách không khỏi ngỡ ngàng trước vẻ đẹp sống động của biển cả.

Ba cá thể cá voi Bryde cùng xuất hiện, săn mồi ở vùng biển Vũng Bồi. Ảnh: Nguyễn Dũng

Vũng Bồi nằm trong không gian sinh thái gắn với cửa biển Đề Gi. Bên này là các làng biển An Quang Đông, An Quang Tây thuộc xã Đề Gi; bên kia là vùng Vũng Bồi, vạn chài Vĩnh Lợi thuộc xã An Lương. Dù khác đơn vị hành chính, các cộng đồng cư dân nơi đây cùng chung nhịp sóng, chung cửa biển, chung ký ức mưu sinh và chung một nền văn hóa ứng xử với biển.

Với ngư dân nơi đây, cá voi không chỉ là loài sinh vật biển lớn. Từ bao đời nay, cá voi được kính cẩn gọi là cá Ông, gắn với niềm tin chở che thuyền bè, nâng đỡ người gặp nạn, đem lại bình an trong mỗi chuyến vươn khơi. Vì thế, khi cá Ông trở lại vùng biển Vũng Bồi - Đề Gi, không những niềm vui của ngư dân mà còn là niềm xúc động trước một tín hiệu lành từ biển.

Nếp nghĩ giữ biển

Ở những làng biển quanh cửa Đề Gi, văn hóa giữ biển bắt đầu từ nếp nghĩ bình dị của người đi biển, sống nhờ biển thì phải biết kính biển, khai thác biển thì phải biết chừa lại cho biển. Ngư dân thuộc lòng từng con nước, hướng gió, mùa cá, bãi sinh sản. Những kinh nghiệm ấy không chỉ để đi biển an toàn, mà còn để nhắc nhau không đánh bắt tận diệt, không làm tổn thương nguồn lợi chung.

Mùa rong mơ phủ vàng vùng biển Nhơn Hải, tạo nên bức tranh đầy màu sắc của thiên nhiên. Ảnh: Nguyễn Dũng

An Quang Đông, An Quang Tây, Vĩnh Lợi đều có đời sống tín ngưỡng biển phong phú. Lăng Ông, lễ cầu ngư, những câu chuyện về cá Ông cứu người giữa phong ba đã nuôi dưỡng trong cộng đồng lòng biết ơn và sự khiêm nhường trước đại dương. Trong tiếng trống lễ hội, trong lời khấn cầu mưa thuận gió hòa, tàu thuyền bình an, có cả một đạo lý truyền đời, đó là biển cho con người nguồn sống, con người phải đáp lại bằng sự gìn giữ.

Sự xuất hiện của 3 cá thể cá voi ở Vũng Bồi không chỉ là cảnh tượng đẹp để ngắm nhìn, mà đó còn là lời nhắc về trách nhiệm. Không rượt đuổi cá voi để quay phim, không áp sát làm xáo trộn vùng kiếm ăn, không gây tiếng ồn lớn, không xả rác xuống biển cũng là cách giữ biển. Biết lùi lại một khoảng cách an toàn trước sự sống của đại dương chính là biểu hiện văn minh mới của văn hóa làng chài hôm nay.

Giữ cửa biển xanh

Trong không gian phát triển mới, Gia Lai không chỉ có đại ngàn, cồng chiêng, nhà rông, sử thi và những trầm tích văn hóa Tây Nguyên; Gia Lai hôm nay còn có biển xanh, đầm vịnh, làng chài, lễ cầu ngư, tín ngưỡng cá Ông và những cộng đồng cư dân bao đời gắn bó với sóng nước. Cửa biển Đề Gi vì thế không chỉ là nơi thuyền ra khơi, cá tôm cập bến, mà còn là bản sắc văn hóa biển của tỉnh.

Bình minh ở Eo Gió Nhơn Lý. Ảnh: Nguyễn Dũng

Vũng Bồi-Đề Gi, có thể thấy rõ tiềm năng của một vùng biển vừa giàu sinh thái, vừa giàu văn hóa. Nếu được tổ chức hài hòa, nơi đây có thể trở thành điểm đến du lịch sinh thái văn hóa hấp dẫn, nơi du khách không chỉ tắm biển, thưởng thức hải sản, mà còn hiểu thêm về làng chài, lễ cầu ngư, lăng Ông và nếp sống biết ơn biển của ngư dân. Nhưng du lịch biển bền vững khi không làm tổn thương chính điều làm nên sức hút của biển.

Giữ biển hôm nay là không khai thác tận diệt, không để rác thải nhựa trôi theo sóng, không đánh đổi vẻ trong lành của bờ bãi lấy lợi ích ngắn hạn. Giữ biển còn là xây dựng quy tắc ứng xử văn minh trong tham quan, đánh bắt, nuôi trồng và sinh hoạt cộng đồng ven biển. Mỗi chủ tàu, mỗi ngư dân, mỗi du khách đều có thể góp một phần nhỏ để cửa biển Đề Gi mãi xanh.

Ba cá thể cá voi Bryde rồi sẽ tiếp tục hành trình giữa đại dương mênh mông; nhưng mỗi lần chúng quay lại Vũng Bồi - Đề Gi như một lời nhắc dịu dàng của biển. Biển xanh không chỉ là màu nước ngoài khơi. Biển xanh bắt đầu từ nếp nghĩ của làng chài, từ ý thức biết giữ gìn nguồn sống hôm nay để mai sau vẫn còn những mùa cá trở về.