Bí mật lớn nhất của Sir Alex Ferguson

Ferguson giành 13 chức vô địch Premier League, hai Champions League và xây dựng nhiều thế hệ Manchester United thành công. Nhưng nếu tìm trong My Autobiography một hệ thống chiến thuật có thể giải thích toàn bộ những chiến thắng ấy, người đọc có thể thất vọng.

Ferguson dành nhiều trang cho David Beckham, Roy Keane, Cristiano Ronaldo, Wayne Rooney, Arsene Wenger hay Rafael Benitez. Ông kể về những cuộc cãi vã, cách xử lý cầu thủ, những mối quan hệ đổ vỡ và thời điểm phải chia tay một ngôi sao. Ngược lại, những sơ đồ chiến thuật hay nguyên tắc pressing không phải phần trọng tâm.

Cách kể ấy phần nào phản ánh chính con người Ferguson. Sau khi cuốn sách ra mắt năm 2013, nhiều cây bút Anh cùng nhắc đến một từ khóa quan trọng để lý giải cách ông điều hành MU: quyền kiểm soát.

Ferguson giữ phòng thay đồ bằng cách nào

Ferguson không phải mẫu HLV được nhớ đến nhờ một phát minh chiến thuật cụ thể như Pep Guardiola hay Arrigo Sacchi. Gần ba thập niên ở Old Trafford là quãng thời gian bóng đá thay đổi dữ dội, và chính MU cũng liên tục thay đổi để thích nghi.

Đội bóng của Ferguson từng chơi 4-4-2, dựa nhiều vào những cầu thủ chạy cánh, rồi dần trở nên linh hoạt hơn khi Champions League đặt ra những yêu cầu khác về khả năng kiểm soát tuyến giữa. Đội ngũ trợ lý cũng liên tục được làm mới, từ Brian Kidd, Steve McClaren, Carlos Queiroz đến Mike Phelan.

Ferguson không tự tay làm tất cả. Ông sẵn sàng giao những phần việc chuyên môn cho cộng sự, từ tổ chức tập luyện đến chuẩn bị chiến thuật. Nhưng có một thứ Ferguson gần như không bao giờ nhường: quyền kiểm soát phòng thay đồ.

Beckham là ví dụ rõ nhất. Ferguson không nghi ngờ tài năng của tiền vệ người Anh, nhưng ngày càng không thoải mái khi danh tiếng ngoài sân cỏ của Beckham lớn dần. Khi cảm thấy cầu thủ không còn hoàn toàn nằm trong quỹ đạo của đội bóng, ông chọn bán Beckham cho Real Madrid năm 2003.

Ferguson giành 13 chức vô địch Premier League và hai Champions League trong 27 năm dẫn dắt MU.

Với Keane, câu chuyện khác hẳn. Đội trưởng MU không phải một biểu tượng của văn hóa người nổi tiếng như Beckham, nhưng tiếng nói trong phòng thay đồ ngày càng lớn. Khi mâu thuẫn lên tới đỉnh điểm năm 2005, Ferguson chấp nhận chia tay một trong những cầu thủ quan trọng nhất triều đại của mình.

Hai trường hợp khác nhau nhưng cùng cho thấy một nguyên tắc: Ferguson có thể chấp nhận những cá tính lớn, nhưng không chấp nhận một trung tâm quyền lực khác hình thành bên cạnh HLV.

Ruud van Nistelrooy cũng rời Old Trafford khi quan hệ với Ferguson trở nên căng thẳng. Jaap Stam bị bán trong một quyết định mà chính ông sau này thừa nhận là quá vội. Với Ronaldo, cách xử lý mềm hơn: Ferguson thuyết phục cầu thủ Bồ Đào Nha ở lại thêm một mùa, rồi để anh sang Real Madrid năm 2009 với mức phí kỷ lục thế giới.

Ferguson vì thế không phải HLV cố giữ mọi ngôi sao bằng mọi giá. Ông quan tâm nhiều hơn đến việc giữ trật tự của đội bóng.

The Guardian từng chỉ ra một nghịch lý thú vị khi phân tích cuốn hồi ký. Ferguson đã nghỉ hưu, nhưng cách ông kể lại những cuộc chiến với Beckham, Keane hay Benitez vẫn giống một nỗ lực cuối cùng để kiểm soát câu chuyện về chính mình. Ông không còn chọn đội hình, nhưng vẫn có thể quyết định phiên bản lịch sử nào được đưa ra trước công chúng.

Quyền kiểm soát, theo cách đó, vẫn chưa kết thúc cùng ngày Ferguson rời băng ghế huấn luyện.

Thứ MU thực sự mất khi Ferguson ra đi

Hơn một thập niên sau khi My Autobiography xuất bản, giá trị đáng chú ý của cuốn sách không còn nằm ở những màn đấu khẩu với học trò cũ. Những câu chuyện ấy còn giúp lý giải phần nào vì sao Manchester United chật vật trong thời kỳ hậu Ferguson.

Năm 2013, MU không chỉ mất một HLV giỏi. CLB mất người đã trở thành trung tâm của cả một hệ thống trong gần ba thập niên.

Ferguson hiểu học viện, chuyển nhượng, phòng thay đồ và cả cách làm việc với truyền thông. Khi cần thay đổi trợ lý, ông thay. Khi một cầu thủ không còn phù hợp, ông sẵn sàng bán. Khi một thế hệ đi xuống, Ferguson bắt đầu dựng một thế hệ khác.

Eric Cantona ra đi, thế hệ 1992 trưởng thành. Beckham rời CLB, Ronaldo xuất hiện. Ronaldo sang Real Madrid, Rooney tiếp tục giữ vai trò trung tâm. Con người thay đổi liên tục, nhưng cấu trúc quyền lực gần như không đổi.

Đó cũng là mô hình rất khó xuất hiện trở lại trong bóng đá hiện đại. Ở những CLB lớn ngày nay, quyền quyết định được chia cho nhiều bộ phận: giám đốc thể thao, giám đốc kỹ thuật, đội ngũ tuyển trạch, chuyên gia dữ liệu và ban điều hành. Bên kia phòng thay đồ, các ngôi sao cũng có người đại diện, ê-kíp truyền thông và thương hiệu cá nhân đủ sức tạo ảnh hưởng riêng.

Ronaldo là ví dụ cho cách Ferguson mềm dẻo hơn với siêu sao, khi thuyết phục anh ở lại thêm một mùa trước khi sang Real Madrid năm 2009.

Bởi vậy, vấn đề của MU sau Ferguson không thể chỉ gói gọn trong câu hỏi David Moyes, Louis van Gaal, Jose Mourinho hay Ole Gunnar Solskjaer có đủ giỏi hay không. Những người kế nhiệm còn phải làm việc trong một CLB đang học cách tồn tại sau khi quyền lực từng tập trung quá lâu vào một con người.

Đây cũng là điểm khiến My Autobiography vừa hấp dẫn vừa gây tranh luận. Một số nhà phê bình từng cho rằng Ferguson kể quá nhiều về những người ông bất mãn, nhưng lại không giải thích đủ sâu phương pháp quản trị từng giúp MU thống trị bóng đá Anh.

Người đọc vì thế phải tự ghép những câu chuyện rời rạc để tìm câu trả lời. Nhưng khi đặt chúng cạnh nhau, một đường nét khá rõ hiện ra.

Ferguson thay đổi chiến thuật, cộng sự và cầu thủ qua nhiều thời kỳ. Ông bước từ bóng đá Anh của thập niên 1980 sang Premier League toàn cầu hóa mà vẫn tiếp tục chiến thắng. Thứ bền vững nhất không phải một sơ đồ hay cách chơi, mà là khả năng đọc con người, cảm nhận sự thay đổi trong phòng thay đồ và hành động trước khi trật tự bị phá vỡ.

Ferguson được nhớ đến bởi 13 chức vô địch Premier League, hai Champions League và những màn ngược dòng trở thành thương hiệu. Nhưng chính hồi ký của ông lại gợi ra một lý do ít hào nhoáng hơn cho sự thống trị kéo dài ấy.

Chiến thuật giúp Ferguson thắng nhiều trận đấu. Khả năng quản trị con người giúp ông giữ Manchester United trên đỉnh suốt 27 năm.