Bên trong 'thủ phủ văn học' của Philippines

Đại lộ Rizal ở thành phố Dumaguete, Philippines. Thành phố này được UNESCO công nhận là Thành phố Sáng tạo về Văn học. Ảnh: Adobe Stock.

Nằm bên bờ biển đảo Negros (Philippines), Dumaguete là một thành phố nhỏ nhưng có đời sống văn học đặc biệt sôi động. Nơi đây có Đại học Silliman, hội thảo viết văn lâu đời, các cộng đồng sáng tác và nhiều hoạt động văn chương đã duy trì qua nhiều thế hệ.

Ngày 31/10/2025, UNESCO đưa thành phố vào Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo, ở lĩnh vực Văn học. Theo The Straits Times, danh hiệu quốc tế này thực chất là sự ghi nhận cho một đời sống văn chương đã hình thành và phát triển tại Dumaguete từ nhiều thập kỷ trước.

Thành phố sống cùng văn chương

Dấu ấn văn học của Dumaguete tập trung rõ nhất quanh Đại học Silliman, một trong những cơ sở giáo dục lâu đời và nổi tiếng của Philippines. Đây cũng là nơi gắn với Silliman University National Writers Workshop - chương trình đào tạo, giao lưu sáng tác góp phần tạo nên nhiều thế hệ nhà văn Philippines.

Campanario de Dumaguete là tháp chuông cổ gần 200 năm tuổi, được xem là công trình còn tồn tại lâu đời nhất tại Dumaguete. Ảnh: Shutterstock.

UNESCO mô tả Dumaguete là một trung tâm văn học và sáng tác, nơi giáo dục đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Thành phố có tỷ lệ sinh viên cao và sở hữu nhiều hoạt động từ hội thảo, đọc sách, tour văn học đến các chương trình văn hóa thường niên. Chính mạng lưới này khiến văn chương không chỉ tồn tại trong trường đại học hay trên giá sách mà trở thành một phần của đời sống đô thị.

The Philippine Star nhận định Dumaguete giữ vị trí quan trọng trong quá trình phát triển của văn học Philippines sau Thế chiến II. Thành phố không chỉ đào tạo nhiều cây bút mà bản thân Dumaguete, với trường đại học, biển và nhịp sống đặc trưng, cũng liên tục xuất hiện trong tiểu thuyết, thơ, tiểu luận và kịch.

Ian Rosales Casocot, giảng viên viết sáng tạo tại Đại học Silliman và Chủ tịch Hội Nhà văn Buglas, là một trong những người thúc đẩy Dumaguete theo đuổi danh hiệu Thành phố Văn học. Ý tưởng đến với ông từ năm 2010, khi tham gia chương trình tại Iowa, Mỹ. Nhận thấy một thành phố đại học như Iowa City có nhiều nét tương đồng với Dumaguete, Casocot cho rằng quê hương mình cũng sở hữu nền tảng đủ mạnh để được quốc tế công nhận.

Lễ hội Văn học Dumaguete lần thứ 3 diễn ra từ 17 đến 20/4, quy tụ các nhà văn, độc giả và nhà xuất bản với chuỗi tọa đàm, đọc sách, ra mắt sách và hoạt động văn chương khắp thành phố. Ảnh: tarafrejas.

Sau khoảng 15 năm, mục tiêu này thành hiện thực. Theo UNESCO, Dumaguete gia nhập Mạng lưới Thành phố Sáng tạo từ năm 2025 và đặt mục tiêu xa hơn là trở thành một trung tâm văn học của Đông Nam Á. Thành phố dự kiến phát triển các chương trình lưu trú sáng tác, lễ hội, xuất bản số, hỗ trợ nhà xuất bản độc lập và tăng trao đổi với các Thành phố Văn học khác trên thế giới.

Đi du lịch bằng những trang sách

Với du khách, dấu ấn văn chương của Dumaguete không chỉ nằm trong lịch sử. Tháng 4 vừa qua, Lễ hội Văn học Dumaguete lần thứ ba diễn ra trong 4 ngày, quy tụ nhà văn, độc giả, nhà xuất bản và những người làm sáng tạo từ nhiều nơi tại Philippines.

Thay vì tập trung vào việc bán sách, ban tổ chức định hướng lễ hội như một không gian gặp gỡ. Các hoạt động trải từ thảo luận về tiểu thuyết, phi hư cấu, báo chí, viết kịch bản đến đọc sách cho trẻ em, trình diễn tác phẩm và tour khám phá thành phố qua văn học. Những tên tuổi tham gia năm nay có nhà văn Susan Lara, nhà thơ Merlie Alunan, nhà biên kịch Rody Vera và nhà báo Atom Araullo.

Cách tiếp cận này cũng mở ra một trải nghiệm khác cho khách du lịch tìm hiểu Dumaguete qua những câu chuyện được viết về chính thành phố.

Chiếc xe buýt cổ điển của Đại học Silliman trong khuôn viên trường ở Dumaguete, Philippines. Ảnh: Louis Abraham P Cabral/Pexels.

The Straits Times gợi ý thay vì chỉ dựa vào cẩm nang du lịch, du khách có thể bước vào một hiệu sách, tìm tác phẩm của các cây bút Negros rồi dùng những trang sách như một cách dẫn đường.

Hành trình ấy có thể bắt đầu từ khuôn viên Đại học Silliman, sau đó tiếp tục tới Rizal Boulevard. Đại lộ ven biển này được xây dựng từ năm 1916, ngày nay là nơi người dân đi bộ, ngồi bên bờ biển hoặc ghé các hàng quán lân cận.

Văn chương vì thế không tách rời trải nghiệm nghỉ dưỡng quen thuộc của Dumaguete. Theo Tatler Asia, thành phố vẫn mang dáng dấp một điểm đến ven biển thư thả, với các công trình lịch sử, nhà hàng, quán bar và ẩm thực địa phương; từ đây du khách cũng có thể kết hợp khám phá những điểm tự nhiên lân cận như đảo Apo hay khu vực Bais.

Tham vọng thành điểm hẹn văn học quốc tế

Danh hiệu UNESCO mới là bước khởi đầu cho kế hoạch lớn hơn của Dumaguete.

Dumaguete đang hướng tới mục tiêu đưa đời sống văn học địa phương kết nối sâu hơn với khu vực và thế giới.

Không khí tĩnh lặng, nhẹ nhàng tại một tiệm cà phê sách ở Dumaguete. Ảnh: @libraria.ph.

Theo UNESCO, thành phố dự kiến phát triển thêm các chương trình lưu trú sáng tác, hoạt động dịch thuật, xuất bản và trao đổi giữa nhà văn, dịch giả, nhà xuất bản. Dumaguete cũng muốn tăng hợp tác với các Thành phố Văn học khác, qua đó tạo thêm cơ hội để các tác giả quốc tế đến làm việc, giao lưu và sáng tác tại đây.

Lễ hội Văn học Dumaguete được xem là một phần quan trọng trong kế hoạch này. Ian Rosales Casocot cho biết ban tổ chức đặt mục tiêu mở rộng sự kiện ra quy mô quốc tế vào năm 2028, nhân lần tổ chức thứ năm. Những thành phố như Jakarta, Melbourne hay Heidelberg có thể được mời tham dự, cùng với các nhà văn đến từ nhiều quốc gia.

Nếu kế hoạch này thành hiện thực, Dumaguete sẽ không chỉ là nơi gìn giữ một truyền thống văn chương lâu đời của Philippines, mà còn có thể trở thành điểm gặp gỡ mới của các cộng đồng viết và xuất bản trong khu vực.