Bất ổn từ tờ di chúc do người khác viết hộ

Nhà đất cấp cho "hộ gia đình" là tài sản chung

Năm 1991, bác sĩ quân y Đỗ Xuân Ẩm được Viện trưởng Viện Quân y 175 cấp căn nhà số 788/27E Nguyễn Kiệm (Phường 3, quận Gò Vấp - số mới 950/20 Nguyễn Kiệm, phường Hạnh Thông, TPHCM), nhân khẩu trong hộ gồm: ông Ẩm, vợ là bà Nguyễn Thị Thắng và các con Đỗ Văn Yến, Đỗ Thị Thu Thùy, Đỗ Văn Thuân. Việc cấp nhà đất căn cứ theo các Quyết định của Bộ Quốc phòng về việc quản lý, phân phối, tiêu chuẩn diện tích nhà ở cho cán bộ công nhân viên (CB-CNV). Ban Giám đốc Bệnh viện 175 có văn bản xác nhận: Năm 1991, Bệnh viện 175 có cấp cho gia đình đồng chí Đỗ Xuân Ẩm căn hộ số 788/27E đường Nguyễn Kiệm, Phường 3, quận Gò Vấp, TPHCM để ở.

Năm 1992, ông Ẩm được duyệt mua hóa giá nhà. Theo Quyết định số 737/QĐUB ngày 06/12/1989 của UBND TPHCM, đối tượng được xét cho mua căn hộ đang ở là CB-CNV Nhà nước, cán bộ chiến sỹ quân đội...; mỗi hộ CB-CNV chỉ được mua hóa giá một căn hộ; sau khi đã có giấy chứng nhận quyền sở hữu, người chủ sở hữu được quyền bán, đổi, cho, chia... căn nhà của mình với điều kiện không yêu cầu Nhà nước cho thuê, cấp hoặc bán nhà khác cho mình hoặc con cháu cùng hộ khẩu. Các quyết định nêu trên xác định nhà đất số 788/27E Nguyễn Kiệm là tài sản chung của hộ gia đình chứ không phải tài sản riêng của ông Đỗ Xuân Ẩm.

Căn nhà tranh chấp tại số 950/20 Nguyễn Kiệm

Năm 1994, ông Ẩm và bà Thắng được UBND TPHCM cấp Giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà số 3074/CN-UB. Cả gia đình 5 người sinh sống tại căn nhà này đến năm 2005 thì ông Ẩm, bà Thắng ly hôn. Theo bản án ly hôn số 21/LHPT, quyết định về tài sản: Giao cho ông Ẩm sử dụng 1 nhà phố trệt, tường, cột gạch, mái tôn, nền gạch bông diện tích xây dựng 77,76m2, đất ở 194,86m2 (theo Giấy chứng nhận, nhà ở 46,47m2, đất 172,53m2) tại nhà số 788/27E đường Nguyễn Kiệm, Phường 3, quận Gò Vấp, TPHCM. Giao cho bà Thắng sử dụng 1 nhà xây 4 gian lợp ngói Sông Cầu 200m2 đất thổ cư, 1.776m2 đất vườn ở thôn Nhân Lạc, xã Nhân Đạo, huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Phúc (cũ).

Cùng năm 2005, trước thời điểm ly hôn, ông Ẩm bà Thắng sửa chữa lại căn nhà số 788/27E Nguyễn Kiệm nên hiện trạng ngoài thực tế khác với căn nhà trong bản án ly hôn. Cụ thể, diện tích xây dựng là 151,1m2. diện tích khuôn viên 191,2m2. Năm 2019, ông Ẩm được UBND quận Gò Vấp cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất số CM 693163 (Giấy CNQSD). Ba người con Đỗ Văn Yến, Đỗ Thị Thu Thùy, Đỗ Văn Thuân ở cùng ông Ẩm, còn bà Thắng, mặc dù hộ khẩu ở quê Vĩnh Phúc nhưng bà vẫn vào ở nhà 788/27E Nguyễn Kiệm kể cả khi đã ly hôn. Mỗi lần ông Ẩm về quê cũng ở căn nhà đã giao cho bà Thắng sử dụng, sau này bà Thắng giao căn nhà này cho em trai ông Ẩm quản lý.

Năm 2021, ông Ẩm chết. Bà Nguyễn Thị Ngà và chị Đỗ Vân Anh khởi kiện 3 người con ông Ẩm đến TAND quận Gò Vấp (nay là TAND khu vực 7 - TPHCM) yêu cầu chia di sản thừa kế. Nguyên đơn đưa ra tờ di chúc lập ngày 31/10/2013, nội dung ông Ẩm để lại nhà đất số 950/20 Nguyễn Kiệm cho vợ là bà Nguyễn Thị Ngà và con là Đỗ Vân Anh.

Tờ di chúc nhiều nghi vấn

Căn nhà 788/27E Nguyễn Kiệm (nay là 950/20 Nguyễn Kiệm) không phải là tài sản riêng của ông Đỗ Xuân Ẩm mà chỉ là phần tài sản của ông Ẩm trong tài sản chung cấp cho hộ gia đình. Kể cả sau khi ly hôn thì căn nhà này là tài sản chung của vợ chồng chưa chia sau ly hôn, vì bản án số 21/LHPT chỉ giao cho ông Ẩm quyền sử dụng chứ không giao quyền sở hữu, do vậy ông Ẩm không có quyền định đoạt để lập di chúc cho bà Ngà và chị Vân Anh căn nhà này.

Hợp đồng bán hóa giá nhà cho vợ chồng ông Ẩm, bà Thắng

Theo hồ sơ vụ án, ông Ẩm là bác sĩ quân y, có trình độ đại học, có giấy xác nhận tình trạng sức khỏe bình thường nhưng di chúc lại do người khác viết hộ, có 2 người làm chứng và Văn phòng luật sư Trịnh Ngọc Đông đóng dấu xác nhận. Điều không bình thường ở chỗ 4 người lập ra tờ di chúc đều là người thân trong một gia đình. Luật sư Trịnh Ngọc Đông - người ký xác nhận trong bản di chúc là cha ruột người viết hộ di chúc; 2 người làm chứng là vợ chồng, đồng thời là em luật sư Đông. Trong khi đó, bà Ngà là người cùng quê với những người này và là người giữ di chúc. Dù pháp luật không cấm nhưng sự việc khiến người ta có thể nghi ngờ về sự "vô tư, khách quan" trong việc lập di chúc.

Di chúc ông Ẩm lập ngày 31/10/2013 căn cứ vào Giấy CNQSD nhà số 3074/CN-UB, tờ trích sao trước bạ nhà đất số 217/TS-CT, bản án số 21/LHPT, bản vẽ sơ đồ nhà đất. Khi đó toàn bộ bản chính chứng từ bị mất, ông Ẩm có báo Công an phường và UBND Phường 3, quận Gò Vấp xác nhận việc này vào Đơn đăng ký kê khai, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất ngày 25/10/2018. Ông Ẩm không xin cấp lại giấy tờ bị mất, di chúc cũng không nêu rõ các giấy tờ nhà đã bị mất và đang xin cấp lại. Theo quy định của pháp luật thì ông Ẩm không có cơ sở để lập di chúc. Hơn nữa, thời điểm ông Ẩm lập di chúc, trên Giấy CNQSD vẫn còn đứng tên ông Ẩm và bà Thắng, hiện trạng nhà đã thay đổi hoàn toàn khác. Như vậy, căn nhà được định đoạt trong di chúc không còn, có nghĩa là di chúc vô hiệu do đối tượng không thể thực hiện được.

Di chúc lập năm 2013 để lại toàn bộ nhà số 788/27E cho bà Ngà và chị Vân Anh, nhưng năm 2018, trước khi làm hồ sơ xin cấp Giấy CNQSD, ông Ẩm lại thuyết phục bà Thắng ký giấy cam kết để ông làm hồ sơ xin cấp "sổ đỏ” và họp gia đình thỏa thuận làm xong giấy tờ sẽ bán nhà, trả tiền cho bà Thắng và chia cho các con. Thực tế vào năm 2021, ông Ẩm bà Ngà ký Hợp đồng đặt cọc nhận 1 tỷ đồng để bán một phần nhà, tuy nhiên việc mua bán không thành do căn nhà thuộc khu gia đình cán bộ Bệnh viện 175 đã bàn giao cho UBND quận Gò Vấp quản lý, không được tách thửa do không bảo đảm diện tích tối thiểu. Việc này cho thấy ông Ẩm đã thay đổi ý chí đã định đoạt trong di chúc.

Bí ẩn hồ sơ kết hôn, khai sinh

Mặc dù nội dung di chúc ghi ông Ẩm để lại tài sản cho vợ là bà Nguyễn Thị Ngà và con là Đỗ Vân Anh, nhưng việc đăng ký kết hôn (ĐKKH) và đăng ký khai sinh của hai đối tượng này không có hồ sơ lưu. Xác minh tại UBND phường Tam Hiệp, TP.Đồng Nai, nơi bà Ngà đăng ký thường trú, được biết UBND phường chưa tìm thấy bản chính hồ sơ ĐKKH của ông Ẩm và bà Ngà. Trong sổ ĐKKH có chữ ký của ông Ẩm, bà Ngà nhưng thông tin của bà Ngà không đầy đủ, không có chữ ký của công chức Tư pháp - Hộ tịch. Giấy chứng nhận kết hôn của ông Ẩm - bà Ngà cũng có nhiều bản khác nhau, một bản thể hiện ngày ĐKKH là "ngày... tháng 12 năm 2008", trong khi 3 bản sao trích lục khác lại ghi ngày 21/11/2008. Trong Công văn 309/CV-C09B ngày 06/3/2025 của Phân viện Khoa học hình sự - Bộ Công an tại TPHCM "Trả lời kết quả giám định chữ ký” gửi Đỗ Văn Yến nêu rõ: chữ ký đứng tên Đỗ Xuân Ẩm dưới mục chữ ký của chồng trên Giấy chứng nhận ĐKKH (do nguyên đơn nộp) với các chữ ký đứng tên Đỗ Xuân Ẩm trên các tài liệu mẫu so sánh không phải chữ ký của cùng một người.

Kết quả giám định chữ ký không phải của ông Ẩm

Đối với hồ sơ đăng ký khai sinh (ĐKKS) của Vân Anh cũng tương tự, UBND phường Tam Hiệp chưa tìm thấy hồ sơ ĐKKS. Vân Anh sinh năm 2007, ĐKKS năm 2008. Bản chính Giấy khai sinh không có chữ ký của người đi khai sinh là ông Ẩm, nhưng một bản sao khác lại có chữ ký ông Ẩm là cha. Trong khi đó, toàn bộ lý lịch Đảng cũng như bản khai tham gia bảo hiểm xã hội của ông Ẩm đều ghi vợ Nguyễn Thị Thắng đã ly hôn, họ tên các con chỉ có Đỗ Văn Yến, Đỗ Thị Thu Thùy, Đỗ Văn Thuân; không có bản lý lịch nào có tên bà Ngà là vợ, Đỗ Vân Anh là con. Để làm rõ nghi vấn, ông Đỗ Văn Yến có đơn yêu cầu giám định AND, nhưng TAND khu vực 7 trả lời rằng yêu cầu này không liên quan đến vụ án nên Tòa án không xém xét.

Tháng 7/2026 vừa qua, TAND khu vực 7 - TPHCM đã mở phiên xét xử, tuyên chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn, xác định nhà đất số 950/20 Nguyễn Kiệm, phường Hạnh Thông, TPHCM là di sản của ông Đỗ Xuân Ẩm; bà Nguyễn Thị Ngà và chị Đỗ Vân Anh được nhận di sản thừa kế theo di chúc của ông Ẩm; những người đang trực tiếp quản lý, sử dụng di sản (13 nhân khẩu) có trách nhiệm dọn tài sản cùng người ra khỏi nhà đất số 950/20 Nguyễn Kiệm trong thời hạn 1 tháng ngay sau khi án có hiệu lực pháp luật; bà Nguyễn Thị Thắng và 3 người con được nhận công sức đóng góp, giữ gìn bảo quản là 20% giá trị di sản...

Luật sư Phạm Kim Anh, Trưởng Văn phòng Luật sư Kim Anh - Đoàn Luật sư TPHCM giải thích: Theo quy định tại Bộ luật Dân sự, người lập di chúc có thể định đoạt tài sản cho bất cứ ai, nhưng việc thừa kế tài sản còn liên quan đến Luật Thuế thu nhập cá nhân (TNCN) và thuế trước bạ. Nếu người được chỉ định trong di chúc là vợ, con thì họ sẽ được miễn thuế TNCN khi nhận thừa kế nhà đất, nếu không thì phải nộp thuế thu nhập cá nhân bằng 10% giá trị bất động sản nhận được. Tương tự, nếu là vợ, con thì sẽ được miễn lệ phí trước bạ; nếu không thuộc đối tượng miễn thuế thì người nhận thừa kế phải nộp lệ phí trước bạ bằng 0,5% giá trị bất động sản nhận được. Luật sư Kim Anh lo ngại: Nếu Tòa án không xem xét toàn diện các chứng cứ trong vụ tranh chấp này mà quyết định cho nguyên đơn hưởng thừa kế theo di chúc sẽ dẫn đến tình trạng đương sự căn cứ vào bản án để nhận thừa kế mà trốn thuế.