Bảo vệ người trẻ trên không gian mạng

Trẻ em, người chưa trưởng thành là những đối tượng dễ bị tác động tiêu cực trên không gian mạng

Theo số liệu thống kê, hiện có hơn 77% trẻ em và thanh thiếu niên Việt Nam sử dụng internet hằng ngày. Trong năm 2025, các cơ quan chức năng đã ghi nhận nhiều vụ việc nghiêm trọng phát sinh từ không gian mạng, trong đó trẻ em và sinh viên là nhóm dễ bị tác động. Một nghiên cứu cũng cho thấy sự chênh lệch đáng lo ngại giữa mức độ tiếp cận internet và năng lực tự bảo vệ của trẻ em. Dù có tới 87% trẻ em trong độ tuổi từ 12-17 thường xuyên online mỗi ngày, nhưng chỉ khoảng 36% trong số đó được trang bị kiến thức và kỹ năng cần thiết để bảo đảm an toàn thông tin cá nhân trên môi trường mạng. Khoảng trống này khiến trẻ em dễ trở thành đối tượng bị xâm hại trong không gian số ngày càng phức tạp.

Theo các chuyên gia, bên cạnh những lợi ích rõ rệt, môi trường mạng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với người chưa trưởng thành như bị dụ dỗ, lôi kéo, quấy rối, lệ thuộc vào trò chơi điện tử, tham gia mạng xã hội hoặc tiếp xúc với các nội dung độc hại làm lệch lạc nhận thức và hành vi. Đáng lo ngại hơn, việc lạm dụng trí tuệ nhân tạo, công nghệ deepfake và các công cụ chỉnh sửa hình ảnh, giọng nói để tạo nội dung giả mạo đang xâm phạm nghiêm trọng quyền riêng tư, danh dự và sức khỏe tinh thần của trẻ em; đồng thời khiến các em dễ bị các đối tượng xấu khai thác như một phương thức phạm tội mới trên không gian mạng.

Trước thực tế đó, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an) cho biết, trong những năm qua, Việt Nam đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm bảo vệ trẻ em và thanh thiếu niên trên môi trường số. Về chính sách, pháp luật, hệ thống văn bản liên quan không ngừng được hoàn thiện, tiêu biểu như Luật Trẻ em (2016), Luật An ninh mạng (2018), Chiến lược quốc gia bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng giai đoạn 2021-2025, cùng các Nghị định, Thông tư liên ngành phục vụ công tác phòng ngừa và xử lý tội phạm công nghệ cao.

Song song với đó, Bộ Công an và các cơ quan bảo vệ pháp luật đã phối hợp triển khai nhiều chuyên án, kịp thời phát hiện, bóc gỡ các đường dây phạm tội, giải cứu nạn nhân và xử lý các vụ việc xâm hại trẻ em trên không gian mạng…

Bên cạnh nỗ lực trong nước, Việt Nam cũng duy trì hợp tác chặt chẽ với các nền tảng xuyên biên giới và nhiều tổ chức quốc tế, tập trung vào truyền thông nâng cao nhận thức, trang bị kỹ năng cho trẻ em và phụ huynh, đồng thời hỗ trợ ngăn chặn, xử lý các hành vi xâm hại trẻ em trên môi trường mạng. Tuy nhiên, theo đánh giá, vẫn còn những khoảng trống nhất định, đặc biệt trong chia sẻ dữ liệu, minh bạch nội dung và sự tương thích giữa quy định pháp luật trong nước với chính sách của các nền tảng xuyên biên giới.

Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao nhấn mạnh, để bảo vệ trẻ em hiệu quả trên không gian mạng, cần có sự phối hợp liên ngành giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ và các chủ thể trong xã hội, đặc biệt là gia đình và nhà trường.

Đồng quan điểm, ông Vũ Ngọc Sơn, Trưởng ban Nghiên cứu, tư vấn, phát triển công nghệ và Hợp tác quốc tế, Hiệp hội An ninh mạng quốc gia nhấn mạnh, công tác bảo vệ trẻ em trên không gian mạng tại Việt Nam đã và đang được quan tâm triển khai trong thời gian qua. Theo ông, đây là cơ sở quan trọng để tiếp tục nghiên cứu, xây dựng và hoàn thiện các giải pháp bảo vệ trẻ em phù hợp với đặc thù của môi trường số. Tuy nhiên, khuôn khổ pháp lý mới chỉ là một trụ cột; yếu tố then chốt vẫn nằm ở trách nhiệm tuân thủ của các nền tảng cung cấp dịch vụ và nội dung trên internet, trong việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật và con người nhằm ngăn chặn nội dung độc hại tiếp cận trẻ em.

Theo ông Sơn, cùng với việc kiểm soát các nền tảng, cần đẩy mạnh vai trò của nhà trường trong giáo dục, định hướng kỹ năng số cho người trẻ, đồng thời tăng cường sự đồng hành của gia đình.

“Gia đình không chỉ là nơi cung cấp thiết bị, mà còn giữ vai trò then chốt trong việc giám sát, định hướng và xây dựng kế hoạch cụ thể về thời gian, không gian và cách thức con em sử dụng mạng xã hội. Bảo vệ trẻ em trên không gian mạng là bài toán tổng hợp, đòi hỏi sự chung tay của hệ thống pháp luật, cơ quan quản lý, doanh nghiệp công nghệ, nhà trường và gia đình - những chủ thể gần gũi và có tác động trực tiếp nhất đến trẻ em”, ông Vũ Ngọc Sơn nhấn mạnh.

Hồng Sơn