Bao giờ AI mới thực sự 'đẻ ra tiền'?

Theo Wall Street Journal, cuộc đua chi tiêu cho AI giữa các công ty lớn nhất thế giới đã bước sang năm thứ 3 và vẫn chưa có dấu hiệu kết thúc, với cột mốc ra mắt ChatGPT vào cuối năm 2022. 4 trong số các công ty lớn nhất thế giới xét về doanh thu và vốn hóa thị trường lo sợ bị tụt hậu trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, đồng nghĩa họ sớm bị bỏ lại phía sau.

Chi phí đầu tư cơ sở hạ tầng cho AI đang vượt xa doanh thu sẵn có để hỗ trợ cho lĩnh vực này của nhiều công ty. Các ông lớn không có nhiều lý do để giảm chi ngay lúc này, đặc biệt khi nhà sản xuất mô hình AI như OpenAI và Anthropic đang tăng trưởng mạnh mẽ trước thềm đợt phát hành cổ phiếu ra công chúng dự kiến ​​vào cuối năm 2026.

Goldman Sachs ước tính tổng chi phí đầu tư vốn vào AI trong năm 2026-2031 sẽ vào khoảng 7.600 tỷ USD. OpenAI và Anthropic có mức tăng trưởng ấn tượng, với tổng doanh thu quy đổi theo năm kết hợp đạt 105 tỷ USD vào tháng 8, nhưng vẫn còn khiêm tốn so với quy mô xây dựng.

Để tránh những tổn thất nghiêm trọng về cơ sở hạ tầng phần cứng có vòng đời ngắn từ 3-5 năm, ngành công nghiệp này cần tăng doanh thu định kỳ hàng năm lên hơn 1.000 tỷ USD vào năm 2030.

“Cơn bội thực” hạ tầng AI

“Nhiều ý kiến lo ngại các công ty lớn đang vay nợ quá nhiều để đốt vào xây dựng cơ sở hạ tầng cho AI. Lợi nhuận chưa đạt được, và những tuyên bố về hiệu quả hoặc năng suất nhờ AI không khớp với thực tế”, Kate Brennan - Phó giám đốc Viện nghiên cứu AI Now - nói với CBS News, đề cập đến các công ty công nghệ đang dẫn đầu làn sóng là Alphabet, Amazon, Meta, Microsoft và Oracle.

Bà Brennan cũng chỉ ra sự hoài nghi ngày càng lớn về tính hữu dụng của AI. Rõ ràng mọi người dùng AI ngày càng nhiều, nhưng không có nhiều người sẵn sàng chi tiền. Tâm lý này đi kèm mối lo về tác động tiêu cực với xã hội, với nghiên cứu của Pew Research cho biết 40% người trưởng thành được hỏi có suy nghĩ như vậy.

Ngoài ra, bà Brennan nói nhiều người tiêu thụ AI không phải vì có nhu cầu, mà vì công nghệ này ở khắp mọi nơi. Ví dụ, khi tìm kiếm trên Google, dòng tóm tắt của AI sẽ hiện lên đầu. Hoặc khi gọi đến một đường dây hỗ trợ của một công ty, khả năng cao “người” đầu tiên bắt máy là AI.

“AI xâm chiếm cuộc sống thường nhật xuất phát trực tiếp từ các động lực tài chính của những công ty AI. Do chi phí đầu tư khổng lồ, các công ty đang cố tình thúc đẩy AI khắp mọi nơi, bất kể nhu cầu có tồn tại hay không", bà nói.

Số lượng người dùng AI tăng cao, nhưng số người sẵn sàng chi tiền cho công nghệ này chưa nhiều. Ảnh: Reuters.

Giới phân tích cảnh báo giới công nghệ đang lao vào cuộc đua xây nhà máy, mua chip nhanh hơn nhiều so với khả năng kiếm ra tiền từ khách hàng. Theo nhà kinh tế học Ed Yardeni từ tổ chức Yardeni Research, câu hỏi cốt lõi nằm sau mức định giá trên trời của các gã khổng lồ công nghệ hiện nay là: Kế hoạch chi tiêu vốn liệu có phản ánh đúng dự báo doanh thu thực tế hay không?

Alphabet, Amazon, Meta và Microsoft đang đổ tiền vào các trung tâm dữ liệu và chip với kỳ vọng về nhu cầu thị trường bùng nổ với các dịch vụ AI. Trong khi đó, OpenAI và Anthropic lại móc tiền túi thuê hạ tầng trung tâm dữ liệu từ chính các tập đoàn lớn.

"Hệ sinh thái AI sẽ sụp đổ nếu nhu cầu từ người dùng với các sản phẩm AI/LLM không đạt kỳ vọng, hoặc nếu giá bán các dịch vụ này giảm sâu hơn nhiều so với tính toán", ông Yardeni nhận định.

Bài kiểm tra hoàn vốn

Ở kịch bản xấu nhất, "cơn khát" doanh thu này sẽ giáng đòn đau ngược trở lại các nhà cung cấp phần cứng. Nếu doanh nghiệp không chịu chi tiền, những "gã khổng lồ" điện toán đám mây sẽ buộc siết hầu bao, ép giá chip xuống, hoặc tự dùng các dòng chip nội bộ. Đáng nói, phần cứng có tuổi thọ rất ngắn.

Nvidia là bên dễ tổn thương nhất. Mức lợi nhuận gộp lên tới 75% của hãng nhờ vào việc các tập đoàn lao vào những lô chip cao cấp khan hiếm. Nhưng khi Google, Amazon hay Microsoft bắt đầu tự xử lý các tác vụ thông thường, họ sẽ bớt phụ thuộc vào Nvidia và giành lại ưu thế trên thị trường.

Ở chiều ngược lại, phe lạc quan nhìn thấy điểm sáng khác: Dùng AI đang ngày càng rẻ. Chi phí chạy một mô hình cấp độ GPT-4 đã giảm từ 20 USD xuống chỉ còn 0,40 USD cho mỗi triệu đơn vị dữ liệu, rẻ hơn tới 50 lần. Deloitte dự báo đến năm 2026, các tác vụ vận hành thực tế này sẽ chiếm tới 2/3 tổng năng lực tính toán AI toàn cầu.

Microsoft Copilot có đà phát triển khá khả quan. Ảnh: Reuters.

Microsoft là ví dụ điển hình cho thấy bài toán đẻ ra tiền này. Mảng AI cán mốc 37 tỷ USD tốc độ doanh thu hàng năm trong quý II, tăng 123% so với cùng kỳ năm ngoái, trong khi dịch vụ Microsoft 365 Copilot cán mốc 30 triệu người dùng trả phí. Lợi thế của Microsoft không nằm ở việc sở hữu mô hình mạnh nhất, mà họ đem AI giá rẻ cài sẵn vào những phần mềm mà hàng triệu doanh nghiệp đang dùng hàng ngày như Office hay Azure.

Nhóm nghiên cứu của ông Yardeni phân tích doanh thu ước tính quy năm của OpenAI và Anthropic để đánh giá liệu họ có đang thu hút đủ người dùng để trang trải cho các cam kết chi tiêu không. Ông gọi đây là “bài kiểm tra hoàn vốn đầu tư” nhằm xác định các công ty này có đủ sức gánh chi phí đầu tư không.

Nhóm kết luận hiện tại thì chưa, nhưng bức tranh sẽ khởi sắc hơn trong vài năm tới nếu giữ vững đà tăng trưởng hiện tại.

"Chúng tôi nhận thấy doanh thu trong hệ sinh thái AI chưa hoàn toàn đến từ người dùng cuối. Dự báo doanh thu đến năm 2030 sẽ sáng sủa hơn nhiều. Tuy nhiên, dự báo đó phụ thuộc vào giả định doanh thu từ AI phải tiếp tục mở rộng quy mô, hiệu suất tính toán phải được cải thiện, hoặc phải đạt được cả hai yếu tố này", ông Yardeni nói.

Thị trường sẽ khó chứng kiến cú sụp đổ thảm khốc như thời bong bóng Dot-com, nhưng chưa thể mơ về viễn cảnh đạt 1.000 tỷ USD ngay lập tức. Kịch bản dễ xảy ra nhất là giai đoạn "tiêu hóa hạ tầng". Trong giai đoạn này, dòng tiền sẽ chuyển dịch từ công ty bán phần cứng sang công ty bán phần mềm. Nvidia có thể sẽ bị khựng lại nhịp tăng trưởng, trong khi Microsoft biết tích hợp AI giá rẻ vào sản phẩm thực tế sẽ dần thu về dòng tiền định kỳ bền vững.