Báo chí tăng 'sức đề kháng' trên không gian số

Sáng 9/9, tại TP.HCM, Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí, Hội Nhà báo Việt Nam tổ chức tọa đàm “Những điểm mới của Luật Báo chí và chế tài pháp lý: Nhận diện rủi ro, bảo vệ đạo đức nghề báo”.

Chủ động nhận diện rủi ro

Phát biểu tại tọa đàm, nhà báo Trần Trọng Dũng - Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam cho rằng, công nghệ số, mạng xã hội, AI và các nền tảng truyền thông mới đang làm thay đổi sâu sắc hoạt động báo chí.

Sự phát triển này tạo thêm nhiều phương thức đưa thông tin đến công chúng, nhưng đồng thời cũng làm xuất hiện những rủi ro mới.

Đặc biệt, thông tin sai lệch trên môi trường số có thể lan truyền nhanh, ảnh hưởng đến uy tín của cơ quan báo chí và niềm tin của công chúng.

Từ thực tế đó, ông Trần Trọng Dũng cho rằng, các cơ quan báo chí cần chủ động nhận diện rủi ro, xây dựng “bộ lọc” để bảo đảm tính chính xác, an toàn thông tin và tuân thủ pháp luật.

Tọa đàm “Những điểm mới của Luật Báo chí và chế tài pháp lý: Nhận diện rủi ro, bảo vệ đạo đức nghề báo”.

Một trong những giải pháp được lãnh đạo Hội Nhà báo đề cập là các cơ quan báo chí nên bố trí người kiêm nhiệm hoặc phóng viên có chuyên môn về pháp luật để tham mưu cho ban biên tập.

Việc có nhân sự am hiểu pháp luật sẽ giúp tòa soạn chủ động hơn trong quá trình xử lý những nội dung có khả năng phát sinh vấn đề pháp lý.

Theo ông Trần Trọng Dũng, cùng với yêu cầu tuân thủ pháp luật, đạo đức nghề nghiệp tiếp tục là yếu tố quan trọng trong hoạt động báo chí, nhất là khi người làm báo đang đứng trước nhiều thay đổi do công nghệ và nền tảng số mang lại.

Nhà báo Trần Trọng Dũng - Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam phát biểu tại tọa đàm.

Mở thêm không gian trên nền tảng số

Từ góc độ quản lý, ông Nguyễn Văn Hiếu - Phó Cục trưởng Cục Báo chí, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết, Luật Báo chí 2025 có những quy định mới liên quan đến hoạt động của cơ quan báo chí trên môi trường mạng.

Theo ông Nguyễn Văn Hiếu, luật cho phép cơ quan báo chí mở các kênh trên không gian mạng với nhận diện thống nhất, qua đó tạo điều kiện để báo chí phát triển theo hướng xây dựng hệ sinh thái trên các nền tảng số.

Bên cạnh đó, Luật Báo chí cũng quy định rõ hơn vai trò của Hội Nhà báo Việt Nam trong việc kết luận hành vi vi phạm đạo đức nghề nghiệp.

Một điểm đáng chú ý khác là từ ngày 1/1/2027, người được cấp thẻ nhà báo lần đầu phải trải qua lớp bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí và đạo đức nghề nghiệp.

Ông Nguyễn Văn Hiếu - Phó Cục trưởng Cục Báo chí, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phát biểu.

Những quy định này được đặt trong bối cảnh hoạt động báo chí đang có sự thay đổi mạnh mẽ về phương thức sản xuất, phát hành và tiếp cận công chúng.

Không gian hoạt động được mở rộng đồng nghĩa với việc các cơ quan báo chí phải quan tâm hơn đến trách nhiệm đối với nội dung được phát hành trên các nền tảng.

Đồng hành cùng công chúng

Bên cạnh những vấn đề về pháp lý và công nghệ, ông Nguyễn Ngọc Hồi - Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM đề cập đến khả năng tiếp nhận, phân biệt thông tin của người dùng trên môi trường mạng, đặc biệt là học sinh.

Theo ông Nguyễn Ngọc Hồi, nhiều phụ huynh hiện lo lắng khi con em tiếp cận thông tin trên mạng và phải giải thích, chứng minh đâu là thông tin sai.

Học sinh ngày càng tìm kiếm nhiều kiến thức về giáo dục, lịch sử, địa lý, khoa học trên internet nhưng không phải lúc nào cũng biết rõ nguồn thông tin.

Các đại biểu tham dự tọa đàm.

Nếu tiếp nhận thông tin sai, các em có thể ghi nhớ và sử dụng những nội dung đó, từ đó ảnh hưởng đến nhận thức và kiến thức.

Từ thực tế này, ông Nguyễn Ngọc Hồi cho rằng đây cũng là cơ hội để báo chí cung cấp thông tin chính thống cho công chúng. Các cơ quan báo chí cần chuyển hướng mạnh, tái cơ cấu để tăng sự hiện diện trên các nền tảng mới.

Nhà báo Nguyễn Hoàng Nhật, Phó trưởng Ban Nhân Dân điện tử, Báo Nhân Dân trình bày tham luận: Kinh nghiệm xây dựng "Bộ lọc quy trình kiểm duyệt nội bộ" của Báo Nhân Dân.

Theo ông Nguyễn Ngọc Hồi, các cơ quan báo chí cũng cần rà soát các tài khoản trên mạng xã hội, xây dựng danh sách nhận diện để người dùng có thể phân biệt đâu là những nguồn thông tin nên xem và đâu là nguồn cần tránh.

Câu chuyện này cho thấy, trong môi trường thông tin ngày càng đa dạng, vai trò của báo chí không chỉ nằm ở việc sản xuất nội dung mà còn ở khả năng giúp công chúng nhận diện nguồn tin đáng tin cậy.

Kinh nghiệm kiểm soát AI tại một số tòa soạnBáo Nhân Dân: Kiểm soát nhiều lớp

Nhà báo Nguyễn Hoàng Nhật, Phó trưởng Ban Nhân Dân điện tử, Báo Nhân Dân cho biết, AI được sử dụng để hỗ trợ phân loại lớp tin và rà soát nội dung.

Tuy nhiên, việc ứng dụng AI đi cùng quy trình kiểm soát nhiều lớp. Người nhập liệu, biên tập viên kiểm tra về quy chuẩn, chính tả, tiêu đề; kíp trưởng tiếp tục kiểm tra về quy chuẩn kỹ thuật và đối chiếu nội dung trước khi chuyển lãnh đạo phê duyệt. Sau khi xuất bản, Ban Hậu kiểm tiếp tục rà soát.

Ông Nguyễn Hoàng Nhật cũng cảnh báo về nguy cơ “ảo giác” của AI, khi công cụ có thể tạo ra nội dung sai nhưng được diễn đạt theo cách dễ khiến người dùng tin tưởng.

Znews: cần rõ hơn về việc dán nhãn AI

Nhà báo Lâm Quang Hiếu - Tổng biên tập Tạp chí Tri thức - Znews, cho rằng pháp luật đã đề cập đến việc dán nhãn nội dung sử dụng AI nhưng cần có hướng dẫn cụ thể hơn về cách thực hiện.

Theo ông Lâm Quang Hiếu, nhiều sản phẩm báo chí, trong đó có infographic, đang sử dụng AI và có thể phát sinh rủi ro liên quan đến hình ảnh. Vì vậy, việc làm rõ cách thức dán nhãn đối với những sản phẩm có sự tham gia của AI là vấn đề cần được quan tâm.

Từ những trao đổi tại tọa đàm, có thể thấy công nghệ đang mở rộng đáng kể khả năng hoạt động của báo chí, nhưng đồng thời cũng đặt ra những yêu cầu mới về kiểm soát thông tin và trách nhiệm nghề nghiệp.

AI có thể hỗ trợ người làm báo trong nhiều công đoạn, nhưng không thay thế trách nhiệm kiểm chứng. Nền tảng số có thể giúp thông tin tiếp cận công chúng nhanh hơn, nhưng cũng đòi hỏi cơ quan báo chí phải chủ động hơn trong việc bảo vệ uy tín và nhận diện nguồn tin chính thống.

Trong bối cảnh đó, việc tuân thủ pháp luật, giữ vững đạo đức nghề nghiệp và xây dựng quy trình kiểm soát phù hợp sẽ là những yếu tố quan trọng để báo chí tận dụng được lợi thế của công nghệ mà vẫn bảo đảm độ tin cậy đối với công chúng.