Bâng khuâng vó ngựa đường đua

Trong tâm khảm của nhiều thế hệ, đua ngựa - bộ môn thể thao quý tộc từ châu Âu - đã theo chân người Pháp đến Sài Gòn và từng có thời kỳ hoàng kim rực rỡ. Khi đó, trường đua Phú Thọ không chỉ là biểu tượng của sự phồn hoa mà còn kiêu hãnh giữ vị thế sân đua ngựa quy mô nhất châu Á. Sau những nốt trầm của thời gian, nhịp vó ngựa dồn dập đang dần hồi sinh, khơi dậy sức sống cho môn thể thao của một thời đã xa.

Ký ức một thời

Theo một số tư liệu Sài Gòn xưa, lịch sử đua ngựa Sài Gòn bắt đầu từ người Pháp, những người đầu tiên đưa giống ngựa Âu châu đến mảnh đất này. Năm 1893, Hội đua ngựa Sài Gòn ra đời, đặt nền móng bằng một đường đua khiêm tốn tại khu vực Vườn Bà Lớn (nay là ngã tư Cách Mạng Tháng Tám - Điện Biên Phủ). Từ những cuộc đua đơn sơ phục vụ binh lính Pháp, bộ môn này nhanh chóng lọt vào mắt xanh của các điền chủ và thương gia Việt, hình thành nên văn hóa cá cược đặc trưng.

Đua ngựa tại trường đua Phú Thọ thời hoàng kim.

Bước ngoặt lớn xảy ra vào năm 1906 khi thương gia Jean Duclos đưa giống ngựa Ả Rập chuyên nghiệp về Việt Nam và xây dựng sân Phú Thọ Hòa. Đây chính là trường đua thương mại đầu tiên, mở ra một thú chơi thời thượng cho giới thượng lưu. Đến năm 1932, sự hợp tác giữa Hội đua ngựa và thương gia Monpetzat đã khai sinh ra Trường đua Phú Thọ quy mô 48ha.

Bên cạnh đó, các khu phụ trợ như chuồng ngựa, khu bán vé cá cược, khu giải trí… cũng được đầu tư khá bài bản, chuyên nghiệp. Vào những ngày trường đua mở cửa, dòng người ùn ùn đổ về, thường xuyên gây kẹt xe và ồn ào, náo nhiệt khu vực xung quanh. Trường đua Phú Thọ đã biến môn đua ngựa trở thành một thú vui thời thượng, biểu trưng cho lối sống đô thị mới của người dân Sài Gòn.

Suốt nhiều năm sau đó, Trường đua Phú Thọ trở thành trung tâm giải trí thể thao lớn nhất Sài Gòn vào các dịp cuối tuần.

Với khán đài vạn chỗ cùng hạ tầng bài bản, Phú Thọ không chỉ là trung tâm giải trí lớn nhất Sài Gòn mỗi cuối tuần mà còn là biểu tượng cho lối sống đô thị náo nhiệt suốt nhiều thập kỷ. Dù từng hồi sinh mạnh mẽ sau năm 1975, đến năm 2011, tiếng vó ngựa tại đây đã chính thức khép lại để nhường chỗ cho các quy hoạch mới của thành phố.

Hy vọng tiếng vó ngựa lại vang trên đường đua huyền thoại

Sự phồn vinh của trường đua Phú Thọ đã từng biến vùng đất Đức Hòa (Tây Ninh) trở thành một "thủ phủ" ngựa đua lừng lẫy. Tại đây, một hệ sinh thái độc đáo đã hình thành, từ nghề trồng cỏ, chăm sóc sức khỏe đến luyện ngựa và đào tạo những nài ngựa chuyên nghiệp. Suốt một thế kỷ vàng son, trẻ em Đức Hòa lớn lên cùng tiếng vó ngựa, biết phân biệt cốt cách ngựa hay ngay từ khi còn chập chững.

Để nuôi được một "chiến mã" châu Âu to cao, bền bỉ không chỉ cần kinh nghiệm "cha truyền con nối" về tướng mạo như khung xương, chân móng, ánh mắt mà còn cần cả cái duyên và bí quyết huấn luyện riêng biệt.

Gia đình ông Huỳnh Văn Lào ở Đức Hòa có truyền thống ba đời nuôi ngựa hiện còn duy trì nuôi 20 con ngựa, và cũng là hộ nuôi nhiều ngựa nhất hiện nay cho biết: Những lò ngựa nổi tiếng ở Đức Hòa đều là những gia đình cha truyền con nối, tích lũy kinh nghiệm qua nhiều thế hệ. Nhiều câu nói đã được người dân Đức Hòa đúc kết sau nhiều đời nuôi ngựa đua như: “Dòng tốt không đảm bảo thắng nhưng dòng xấu thì rất khó thành ngựa hay”, “Ngựa lưng dài, đua hoài không tới” hay “Ngựa lì hay không, coi ánh mắt là rõ nhất”…

Với những lò ngựa danh tiếng, một chiến thắng tại Phú Thọ không chỉ mang về tiền thưởng mà còn là vinh dự, khiến giá trị cả đàn ngựa tăng vọt. Tuy nhiên, khi trường đua đóng cửa, làng ngựa cũng rơi vào cảnh "chợ chiều"; những tuấn mã lừng lẫy phải đi làm ngựa cảnh hoặc đóng phim. Giờ đây, những nghệ nhân tâm huyết vẫn đang mong mỏi đợi chờ ngày trường đua mở cửa để tiếng vó ngựa Đức Hòa lại được vang lên trên đường đua huyền thoại.

Theo đề án quy hoạch mới, Trường đua Phú Thọ sẽ chuyển mình thành một phức hợp đa chức năng với 14 dự án trọng điểm như Rạp xiếc đa năng, Trung tâm Nghệ thuật Truyền thống và hệ thống nhà thi đấu thể thao hiện đại. Điểm nhấn đáng chú ý là thành phố sẽ nghiên cứu giữ lại một phần đường đua và khán đài hiện hữu, nhằm bảo tồn những giá trị văn hóa đặc trưng mang đậm dấu ấn Sài Gòn xưa.

Với những người yêu ngựa ở Đức Hòa, đó không chỉ là câu chuyện quy hoạch. Đó là hy vọng - hy vọng một ngày nào đó, trên phần đường đua còn lại, tiếng vó ngựa sẽ lại vang lên, không chỉ để tranh tài, mà để đánh thức một thời huy hoàng chưa bao giờ thực sự mất đi.

Minh Hoàng