Bản lĩnh của giới trẻ trong thời đại số

Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh phường Đống Đa ra mắt Đội Thanh niên xung kích “Vì nhân dân phục vụ” tham gia hỗ trợ các hoạt động vì cộng đồng, phối hợp tuyên truyền pháp luật trên nền tảng số. Ảnh: Thanh Niên

Những bài học đắt giá từ sự lệch chuẩn

Trong vài tháng gần đây, nhiều vụ việc liên quan đến thanh thiếu niên liên tiếp xảy ra tại Hà Nội đã gióng lên hồi chuông cảnh báo về ý thức chấp hành pháp luật và chuẩn mực ứng xử của một bộ phận người trẻ. Cụ thể, đầu tháng 4-2026, hàng loạt vụ án nghiêm trọng do các đối tượng còn rất trẻ thực hiện khiến dư luận bức xúc. Từ vụ cướp giật tài sản của cụ bà 96 tuổi tại phường Bồ Đề đến vụ nhóm thanh thiếu niên mang theo dao, kiếm truy đuổi nhau trên nhiều tuyến phố ở phường Long Biên..., các đối tượng có điểm chung là sự liều lĩnh, coi thường pháp luật và sẵn sàng sử dụng bạo lực để giải quyết mâu thuẫn.

Theo đánh giá của các điều tra viên Công an thành phố Hà Nội, đây là dấu hiệu cho thấy, xu hướng trẻ hóa tội phạm với mức độ manh động ngày càng gia tăng, đặt ra yêu cầu cấp thiết về giáo dục pháp luật và định hướng giá trị sống cho thanh thiếu niên. Không chỉ vi phạm pháp luật bằng hành vi, những biểu hiện lệch chuẩn trên không gian mạng cũng đang trở thành vấn đề đáng lo ngại.

Cuối tháng 7 vừa qua, vụ việc hai sinh viên Trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội trong thời gian thực tập tại Bệnh viện Đa khoa Đức Giang livestream với lời lẽ tục tĩu, thậm chí buông lời đe dọa sẽ “tiêm thuốc độc” người bình luận. Ngay sau khi sự việc xảy ra, nhà trường đã họp hội đồng kỷ luật để xem xét xử lý.

Gần đây nhất, Trường Đại học Y Hà Nội khẳng định quan điểm không dung túng trước phát ngôn lệch chuẩn của một nữ sinh ngành Hộ sinh sau khi đoạn video mang nội dung “trả đũa” bệnh nhân lan truyền trên mạng xã hội. Nhà trường xác minh sinh viên không thực hiện hành vi như nội dung video, song nhấn mạnh: “Dù vì bất cứ lý do gì, việc đưa sức khỏe và nỗi đau của người bệnh ra làm trò đùa, bắt trend trên không gian mạng là điều hoàn toàn không thể chấp nhận đối với một người đang theo học khối ngành sức khỏe”, đồng thời sẽ xem xét kỷ luật để giữ gìn sự tôn nghiêm của nghề y.

Hai vụ việc trên không gây hậu quả trực tiếp về sức khỏe người bệnh nhưng đã tạo nên làn sóng phản ứng mạnh mẽ từ xã hội. Điều đáng suy ngẫm không nằm ở một video hay một câu nói thiếu chuẩn mực, mà ở chỗ nhiều người trẻ dường như chưa ý thức được rằng mọi phát ngôn trên không gian mạng đều phải chịu sự điều chỉnh của pháp luật và chuẩn mực đạo đức xã hội.

Trong thời đại số, ranh giới giữa “nói vui”, “bắt trend” và hành vi gây tổn hại đến uy tín của cá nhân, tổ chức hoặc nghề nghiệp thực sự mong manh. Một vài phút nổi tiếng trên mạng có thể phải đánh đổi bằng quá trình học tập, rèn luyện và cả cơ hội nghề nghiệp sau này.

Đưa pháp luật đến gần giới trẻ

Ở nhiều địa phương, đoàn viên, thanh niên đang trở thành lực lượng tiên phong trong việc lan tỏa ý thức chấp hành pháp luật bằng những cách làm mới, gần gũi và phù hợp với môi trường số. Chia sẻ với phóng viên, Bí thư Đoàn phường Đống Đa Nguyễn Mai Anh cho biết, Đoàn phường vừa ra mắt Đội thanh niên xung kích “vì nhân dân phục vụ”, sẵn sàng tham gia hỗ trợ các hoạt động vì cộng đồng, đồng thời phối hợp với Công an phường xây dựng các video ngắn tuyên truyền pháp luật trên nền tảng số.

Theo chị Nguyễn Mai Anh, thay vì những buổi tuyên truyền mang tính một chiều, các clip ngắn với tình huống thực tế, ngôn ngữ gần gũi đang giúp đoàn viên, thanh niên dễ tiếp cận các quy định của pháp luật hơn. Khi chính người trẻ kể câu chuyện pháp luật bằng góc nhìn của mình, thông điệp cũng dễ lan tỏa và tạo được sự đồng cảm hơn.

Đó cũng là xu hướng đang được nhiều địa phương trên địa bàn Hà Nội lựa chọn. Pháp luật không còn chỉ xuất hiện trong các buổi học tập nghị quyết hay hội nghị tuyên truyền, mà còn hiện diện qua những video ngắn, infographic, các nền tảng mạng xã hội và hoạt động trải nghiệm thực tế.

Sự thay đổi ấy phản ánh một tư duy mới trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật: Thay vì chỉ nói người trẻ phải làm gì, hãy để họ trở thành chủ thể sáng tạo nội dung, chủ động truyền đi thông điệp tích cực và tự xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật trong cộng đồng của mình.

Thực tế cho thấy, nhiều đoàn viên đã tham gia hỗ trợ lực lượng công an trong tuyên truyền phòng, chống tội phạm mạng, hướng dẫn người dân sử dụng VNeID, tuyên truyền Luật Thủ đô năm 2026, tham gia các mô hình bảo đảm trật tự đô thị, an toàn giao thông, phòng cháy, chữa cháy. Những việc làm tưởng chừng nhỏ ấy đang góp phần hình thành thói quen “sống và hành động theo pháp luật” ngay từ cơ sở.

Điều quan trọng hơn cả là sự chuyển biến trong nhận thức. Khi người trẻ hiểu rằng việc đội mũ bảo hiểm đúng quy định, không phát tán thông tin sai sự thật, không cổ súy bạo lực hay không mang theo hung khí không chỉ để tránh bị xử phạt mà còn là trách nhiệm đối với cộng đồng, để pháp luật thực sự đi vào cuộc sống.

Một xã hội thượng tôn pháp luật không được tạo dựng chỉ bằng những bản án nghiêm khắc hay các đợt cao điểm xử lý vi phạm. Điều cốt lõi là hình thành được văn hóa pháp lý trong mỗi công dân, đặc biệt là thế hệ trẻ - những người sẽ quyết định diện mạo của xã hội trong tương lai.

Giữa hai hình ảnh đối lập, một bên là những thanh thiếu niên mang dao kiếm xuống phố, phát ngôn lệch chuẩn để câu tương tác; một bên là những đoàn viên miệt mài làm video tuyên truyền pháp luật, hỗ trợ người dân và đồng hành với lực lượng công an - người trẻ hôm nay hoàn toàn có quyền lựa chọn.

Lựa chọn ấy không chỉ quyết định tương lai của mỗi cá nhân mà còn góp phần tạo dựng một Thủ đô văn minh, an toàn và kỷ cương. Bởi khi pháp luật không còn được nhìn nhận như những điều khoản khô cứng, mà trở thành một phần của lối sống và văn hóa ứng xử, đó cũng là lúc sức mạnh của pháp luật được lan tỏa một cách bền vững nhất.

Giải pháp bắt đầu từ giáo dục và trải nghiệm

TS Nguyễn Tùng Lâm, Chủ tịch Hội Tâm lý giáo dục Hà Nội cho rằng, giáo dục pháp luật đối với thanh thiếu niên không chỉ dừng ở việc truyền đạt quy định hay yêu cầu “không được làm gì”. Quan trọng hơn là giúp người trẻ hiểu vì sao phải tôn trọng pháp luật, được trải nghiệm, được tự điều chỉnh hành vi và hình thành trách nhiệm công dân thông qua các hoạt động thực tiễn. Khi thanh niên trực tiếp tham gia các mô hình tuyên truyền pháp luật, hoạt động cộng đồng hay xây dựng sản phẩm truyền thông trên nền tảng số, các em không chỉ lan tỏa kiến thức pháp luật mà còn tự bồi đắp ý thức pháp lý và bản lĩnh ứng xử của chính mình.

Nhìn nhận về giải pháp để phòng ngừa vi phạm ngay từ gốc, luật sư Lê Giang Nam (Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội) khẳng định, nhiều vụ việc thanh thiếu niên vi phạm pháp luật thời gian gần đây cho thấy, vẫn còn những người trẻ còn thiếu hiểu biết pháp luật hoặc chưa nhận thức đầy đủ hậu quả pháp lý từ hành vi của mình.

Theo luật sư, trong môi trường số, một câu nói, một đoạn video hay một hành động bột phát có thể nhanh chóng lan truyền, kéo theo những hệ lụy không chỉ về mặt xã hội mà còn phát sinh trách nhiệm pháp lý nếu xâm phạm đến quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân hoặc gây ảnh hưởng đến trật tự công cộng. Vì vậy, bên cạnh việc xử lý nghiêm các hành vi vi phạm để bảo đảm tính răn đe, điều quan trọng hơn là phải tăng cường giáo dục pháp luật ngay từ nhà trường và gia đình, giúp người trẻ hiểu rõ ranh giới giữa quyền tự do cá nhân với trách nhiệm trước pháp luật.

Theo luật sư Lê Giang Nam, khi người trẻ được trang bị kiến thức pháp luật đầy đủ và thường xuyên tham gia các hoạt động xã hội, hoạt động Đoàn, tình nguyện hay các mô hình tuyên truyền pháp luật tại cơ sở, ý thức tuân thủ pháp luật sẽ được hình thành từ bên trong, bền vững hơn nhiều so với việc chỉ tuyên truyền hoặc xử phạt sau vi phạm. Quan điểm này cũng phù hợp với yêu cầu đổi mới công tác phổ biến, giáo dục pháp luật theo hướng lấy thanh niên làm trung tâm, phát huy vai trò chủ động của người trẻ trong xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật.