Bài cuối: Xây dựng kế hoạch tổng thể quốc gia

Giáo sư Do Yong Park tặng robot KCbot (Made in Vietnam) cho Trường THCS thị trấn Than Uyên, tỉnh Lai Châu sau buổi hội thảo tập huấn STEM tháng 7.2022. Ảnh: H.Sơn

Tháng 4.2022, GS. Do Yong Park, Đại học Bang Illinois, Mỹ, học giả Fulbright về giáo dục STEM, đã đến thăm nhiều trường học ở nông thôn và miền núi phía Bắc Việt Nam để tìm hiểu về việc triển khai giáo dục STEM. Bởi ông cho rằng, với khoảng 63% dân số không sống ở thành phố, các trường học ở nông thôn sẽ đóng vai trò then chốt trong việc đạt được các mục tiêu giáo dục STEM tổng thể tại Việt Nam. Và ông thực sự ấn tượng với nhiệt huyết của các trường dành cho giáo dục STEM. “Gần như tất cả các trường mà tôi đến thăm đều có lớp học được thiết kế thành Phòng học STEM hoặc STEM Lab”.

Tuy nhiên, GS. Do Yong Park cũng nhận thấy hầu hết các trường đều thiếu cơ sở vật chất và học liệu cho giáo dục STEM. Một số nội dung như robotics vẫn chưa được đưa vào nhiều trường. Giáo viên và cán bộ quản lý chưa hiểu đầy đủ giáo dục STEM, tại sao và làm thế nào để dạy các môn học STEM.

Đặc biệt, “chương trình giáo dục STEM chưa rõ ràng ở cấp quốc gia”. Kể từ khi khái niệm giáo dục STEM được giới thiệu ở Việt Nam vào năm 2014 (trong Điều lệ trường trung học), một số nhiệm vụ quan trọng đã được hoàn thành ở cấp quốc gia, đáng chú ý nhất là việc giáo dục STEM trở thành một trong những nhiệm vụ của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018.

Giáo sư Do Yong Park giảng bài STEM cho 300 thầy cô và học sinh huyện Than Uyên, tỉnh Lai Châu, tháng 7.2022. Ảnh Thu Trang

“Nhưng dường như chưa có kế hoạch tổng thể về giáo dục STEM tầm quốc gia, khiến tôi phỏng đoán rằng các nhà hoạch định chính sách vẫn chưa xác quyết được các vấn đề chính. Chẳng hạn như sứ mệnh, các mục đích và mục tiêu cụ thể của giáo dục STEM; giáo dục STEM nên được thử nghiệm và triển khai trong bao lâu và theo cách nào; nên dạy ở cấp độ nào trong các trường công lập và tư thục; cần bao nhiêu tiền; và những nguồn lực nào có thể được sử dụng để hỗ trợ giáo dục STEM ở mỗi tỉnh. Những thách thức này có thể cản trở việc triển khai giáo dục STEM trong các trường học trên cả nước”, GS. Do Yong Park phân tích.

Về mặt tích cực, đã có một số nỗ lực thành công trong việc đánh động nhận thức của người dân về giáo dục STEM. Trong đó phải kể đến nỗ lực của các tổ chức như Liên minh STEM, STEAM For Vietnam, Teach for Vietnam, các cuộc thi lập trình robot, và các kỳ thi Olympic Toán, Vật lý, Thiên văn học, Hóa học, Sinh học, Cờ vua và các môn học liên quan khác. Đồng thời, giáo dục STEM tại Việt Nam cũng đang được thúc đẩy bởi một số doanh nghiệp hàng đầu thế giới. Ví dụ, tổ hợp Samsung Vietnam đã tổ chức vòng chung kết Solve for Tomorrow năm thứ 4 với mục tiêu tìm kiếm các tài năng trẻ từ hơn 1.000 dự án STEM của học sinh Việt Nam…

Tuy nhiên, theo GS. Do Yong Park, ở tầm quốc gia, còn rất nhiều việc phải làm để phát triển và duy trì các chương trình giáo dục STEM khả thi, đáp ứng nhu cầu sắp tới về lực lượng lao động trong các lĩnh vực STEM ở Việt Nam. “Cụ thể, chúng ta phải trả lời câu hỏi làm thế nào để bảo đảm công bằng trong giáo dục ở tất cả các địa phương cũng như giữa các trường công lập và tư thục. Chuyến đi lần này đến Việt Nam càng củng cố niềm tin của tôi rằng giáo dục STEM phải được thiết kế và triển khai ở cả khu vực nông thôn và thành thị”.

Giáo sư Do Yong Park chia sẻ tại hội thảo về giáo dục STEM tại Trường ĐH Khoa học tự nhiên, ĐHQG Hà Nội tháng 7.2022. Ảnh Khánh Hà

Để giảng dạy các môn học này có hệ thống và hiệu quả là đào tạo chuyên gia giáo dục STEM trong các cơ sở giáo dục đại học, để sau đó họ trở thành giáo viên chính thức hoặc chuyên gia STEM trong các ngành công nghiệp trên khắp Việt Nam và dạy STEM theo cách họ đã được đào tạo. Mô hình giáo dục STEM lan tỏa này đã được chứng minh là có hiệu quả dựa trên hơn 20 năm nghiên cứu tại Mỹ. Đó là mô hình GS. Do Yong Park đã dùng làm cơ sở để xây dựng dự án Fulbright 2022 của mình tại Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh.

Để cải thiện và thúc đẩy giáo dục STEM tại Việt Nam, GS. Do Yong Park đưa ra một số khuyến nghị. Thứ nhất, xây dựng và công bố Kế hoạch tổng thể về giáo dục STEM của Việt Nam, công khai lộ trình để những nỗ lực của Chính phủ và cộng đồng được ghi nhận hằng năm.

Thứ hai, cần có những nỗ lực bền vững và tích cực hơn để phát triển giáo dục STEM trong tất cả trường học ở tất cả tỉnh, thành phố với sự hỗ trợ hợp lý về học liệu và cơ sở vật chất.

Thứ ba, cần đào tạo nhiều chuyên gia giáo dục STEM hơn để giảng dạy các môn học STEM tập trung vào lĩnh vực kỹ thuật (Engineering) cho các giáo viên tương lai.

“Nếu Chính phủ Việt Nam và các bên liên quan đồng lòng hợp tác, chắc chắn sẽ có một tương lai tươi sáng cho giáo dục STEM ở đất nước các bạn” - GS. Do Yong Park khẳng định.