Bài cuối: Đưa các anh về nhà

Phép màu từ Chiến dịch 500 ngày đêm

Mấy ngày nay, căn nhà nhỏ của gia đình anh Hoàng Văn Hiếu ở thôn Nà Miền, xã Na Dương, tỉnh Lạng Sơn có rất đông bà con lối xóm tới hỏi thăm, chung niềm vui của gia đình anh khi đã tìm được người bác là liệt sĩ Hoàng Văn Mốc. Giữa không khí ấm áp ấy, anh Hiếu cứ ngỡ mình đang nằm mơ. Anh đọc đi đọc lại dòng chữ trên tờ quyết định: “Xác định hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin tại mộ số 08, hàng 12, khu B, Nghĩa trang liệt sĩ Trà Lĩnh, tỉnh Cao Bằng là của liệt sĩ Hoàng Văn Mốc”.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng trao chứng nhận giám định ADN hồ sơ xác lập danh tính liệt sĩ tới thân nhân của 7 liệt sĩ, tối 26/7/2026.

Sau gần nửa thế kỷ đằng đẵng, thông tin về liệt sĩ Hoàng Văn Mốc cuối cùng đã trở nên rõ ràng hơn bao giờ hết. Đây là một 7 trường hợp hài cốt liệt sĩ sau khi khớp nối kết quả giám định ADN của thân nhân đã xác định được danh tính, được trao kết quả trong chương trình “Sao sáng dẫn đường” tối 26/7 vừa qua.

Liệt sĩ Hoàng Văn Mốc sinh năm 1958 tại xã Quản Bản, huyện Lộc Bình, tỉnh Lạng Sơn (nay là xã Na Dương, tỉnh Lạng Sơn). Tháng 8/1978, khi tròn 20 tuổi, người thanh niên ấy lên đường nhập ngũ. Đến tháng 3/1979, anh hy sinh tại chiến trường Cao Bằng.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trao kết quả xác định danh tính hài cốt liệt sĩ thông qua giám định ADN cho thân nhân liệt sĩ Lê Bá Loan, tối 26/7/2026.

Suốt những năm tháng tuổi thơ, anh Hiếu được nghe những câu chuyện kể đẫm nước mắt nhớ thương của ông bà nội về người bác đã ngã xuống nơi biên cương xa xôi. Hoàn cảnh gia đình khó khăn, ông bà lực bất tòng tâm không thể lặn lội đi tìm bác Mốc. Ngay cả tờ giấy báo tử cũng bị thất lạc theo năm tháng.

Tài sản vô giá nhất mà gia đình cố gắng gìn giữ, nâng niu trong chiếc hòm cũ là tấm bằng Tổ quốc ghi công, Huân chương chiến sĩ vẻ vang, Huân chương chiến công và giấy chứng nhận gia đình chính sách, tất cả đều đã nhuộm màu thời gian.

“Ông bà nội tôi trước khi nhắm mắt xuôi tay vẫn trăn trở, đau đáu không biết con trai đang nằm lại nơi nào. Đến năm 2020, trước lúc đi xa, bố tôi vẫn canh cánh nỗi niềm chưa tìm được hài cốt người anh trai Hoàng Văn Mốc. "Phải tìm và đưa bác về quê hương", lời bố dặn luôn hằn sâu trong tâm trí tôi”, anh Hiếu nói những lời xúc động.

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng trao kết quả xác định danh tính hài cốt liệt sĩ cho gia đình thân nhân liệt sĩ, tối 26/7/2026.

Thực hiện di nguyện của cha và ông bà, anh Hiếu bắt đầu hành trình tìm kiếm. Mỗi lần lên đường, anh lại thắp nén tâm hương khấn xin người bố đã khuất phù hộ độ trì. Anh tìm đến Sở Nội vụ tỉnh Lạng Sơn và may mắn thấy hồ sơ của bác vẫn được lưu trữ tại đây. Rồi anh lại đến Sở Nội vụ tỉnh Cao Bằng thì chỉ thấy danh sách vỏn vẹn ba chữ “Hoàng Văn Mốc”, hoàn toàn không có thông tin về quê quán, địa chỉ.

Anh lặn lội đến tận Nghĩa trang Trà Lĩnh (tỉnh Cao Bằng). Giữa những hàng bia mộ, anh tìm được một phần mộ mang tên “Hoàng Văn Mốc”, nhưng trên bia không có thêm bất kỳ dữ liệu nào để chứng minh đấy là người bác của anh.

Chính vào thời điểm tưởng chừng như vô vọng ấy, chiến dịch tìm kiếm hài cốt liệt sĩ bằng công nghệ ADN của Nhà nước được triển khai, thắp lên ngọn lửa hy vọng thiêng liêng cho gia đình anh Hiếu. Ý nghĩa của chiến dịch này không chỉ nằm ở những con số, mà ở giá trị nhân văn cao cả: Dùng khoa học để trả lại tên cho các anh hùng liệt sĩ, xoa dịu nỗi đau của những người ở lại. Ông Hoàng Văn Trí là anh của liệt sĩ Hoàng Văn Mốc, là người con duy nhất còn sống của ông bà nội anh Hiếu, đã được lấy mẫu sinh học để đối chiếu.

Anh Hoàng Văn Hiếu ở xã Na Dương, tỉnh Lạng Sơn, là cháu của liệt sĩ Hoàng Văn Mốc nâng niu tấm bằng Tổ quốc ghi công của người bác đã hy sinh.

Và rồi, phép màu đã xuất hiện. Các đồng chí Công an xã Na Dương đã mang tin vui đến cho gia đình anh Hiếu, rằng mẫu ADN của phần mộ tại nghĩa trang Trà Lĩnh hoàn toàn khớp nối với mẫu ADN của ông Hoàng Văn Trí.

Sự khớp nối kỳ diệu sau gần nửa thế kỷ chính là câu trả lời trọn vẹn nhất cho những giọt nước mắt của người mẹ, người cha đã khuất, cho lời dặn dò trước lúc lâm chung của người em trai, và cho những chuyến đi không mệt mỏi của người cháu ruột. Kết quả ấy cũng khép lại quá khứ đầy trăn trở, xót xa, mở ra con đường đưa Liệt sĩ Hoàng Văn Mốc trở về trong vòng tay ấm áp của gia đình và quê hương.

Giờ đây, vợ chồng anh Hiếu cùng người mẹ tần tảo vẫn ngày ngày khói hương thờ phụng bác Mốc. Anh Hiếu đang mong mỏi từng ngày để đón bác về với quê hương. Chỉ có một điều mà anh còn trăn trở, là người anh hùng ấy chưa từng có một tấm ảnh thờ.

Giọt nước mắt ngày hội ngộ sau 50 năm cách biệt

9h ngày 22/7, khi đang ở TP Hồ Chí Minh thăm con trai, ông Nguyễn Công Dục (64 tuổi), trú tại xã Triệu Sơn, tỉnh Thanh Hóa bỗng nhận được cuộc gọi từ số máy lạ. Hơn một năm qua kể từ khi được thu nhận mẫu ADN để phục vụ công tác đối sánh, tìm kiếm người em trai là liệt sĩ Nguyễn Công Tuấn, ông chưa bao giờ thôi hy vọng, dù đã không ít lần hụt hẫng.

Song không hiểu sao, lần này, ông có linh cảm rất khác lạ. Không hẳn cuộc gọi đến đúng dịp tháng Bảy tri ân, mà dạo gần đây, ông thường mơ về việc được gặp lại người anh đã hy sinh sau 50 năm cách biệt.

Công an tỉnh Thanh Hóa tặng quà động viên thân nhân gia đình liệt sĩ Lê Đồng Cội vừa được xác định danh tính, trở về nhà sau 53 năm nằm lại nơi chiến trường, tháng 7/2026.

Để rồi, khi đầu dây bên kia cho biết cuộc gọi được kết nối từ Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, thông báo chính thức về việc đã khớp nối chính xác giữa ADN thân nhân và mẫu ADN liệt sĩ Nguyễn Công Tuấn, ông Dục đã bật khóc nức nở.

Vậy là sau bao năm mòn mỏi hy vọng, lời ước vọng gửi gắm ¼ thế kỷ trước của cha mẹ kể từ lúc các cụ nhắm mắt xuôi tay, ông Dục đã thực hiện được, là phải tìm bằng được và đưa anh trai về quê nhà yên nghỉ.

Liệt sĩ Nguyễn Công Tuấn sinh năm 1952 trong gia đình có 8 anh chị em tại xã Dân Lực, huyện Triệu Sơn, tỉnh Thanh Hóa (nay là thôn Phúc Hải, xã Triệu Sơn, tỉnh Thanh Hóa) hy sinh tại chiến trường Cần Thơ vào năm 1973. Suốt 35 năm trôi qua, gia đình đã tổ chức nhiều cuộc tìm kiếm nhưng không có kết quả. Đến năm 2025, Công an tỉnh Thanh Hóa tổ chức lấy mẫu tóc em gái và em trai của liệt sĩ để phục vụ công tác đối sánh, nhưng chưa có kết quả.

Công an xã Đông Thành (Thanh Hóa) chia sẻ niềm vui tới thân nhân gia đình liệt sĩ Trịnh Văn Hai đã trở về với gia đình nhờ công nghệ giám định ADN.

Đầu tháng 7/2026, khi nghe tin Công an tỉnh tiếp tục tổ chức thu nhận mẫu sinh phẩm lần thứ 3, ông Dục vội vàng đến để thu nhận mẫu máu, với niềm hy vọng sẽ tìm thấy anh trai. Thật bất ngờ, gia đình ông đã có kết quả đúng vào thời điểm cả nước đang tri ân các anh hùng liệt sĩ. Ông Dục cho biết, sẽ sắp xếp công việc trở về quê hương để đón anh trai trở về với quê hương sau nửa thế kỷ.

Gần đây nhất, vào tối 26/7, có 7 liệt sĩ sau bao nhiêu năm "chưa xác định được thông tin" đã được trả lại tên, được trở về bên gia đình, quê hương. Cũng có nghĩa là có 7 gia đình trút bỏ nỗi mong ngóng, tiếc nhớ để đón người thân trở về. Những giọt nước mắt dành cho ngày gặp mặt sẽ sưởi ấm hương hồn người đã khuất và làm ấm lòng những người đang sống hôm nay.

Nốt lặng từ miền xa thẳm

Có thể khẳng định, Chiến dịch 500 ngày đêm thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ đã và đang mang lại những kết quả rõ nét. Đó là cuộc hành quân trong thời bình để tìm kiếm những người đã làm nên hòa bình, là sự kết nối đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", "Đền ơn đáp nghĩa" của dân tộc. Sau hơn 4 tháng chạy đua với thời gian, với sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, Ban Chỉ đạo Quốc gia và các cấp đã được kiện toàn kịp thời, hoạt động rất tích cực, quyết tâm cao và hiệu quả.

Anh Hiếu xúc động thắp nén tâm hương khi đã tìm thấy người bác liệt sĩ sau gần nửa thế kỷ cả gia đình anh mong ngóng.

Ứng dụng định danh điện tử VNeID trở thành kênh thông tin chính thống nối dài hy vọng, giúp các gia đình sớm nhận diện và tìm thấy phần mộ người thân. Các nhà khoa học ngày đêm giải mã những phần hài cốt đã nằm trong lòng đất nhiều thập kỷ. Nhiều cựu chiến binh và các ban liên lạc, ban chiến đấu của các đơn vị với sự tâm huyết, nhiệt thành đã cung cấp thông tin hoặc hỗ trợ lực lượng chức năng tìm ra manh mối, vị trí có hài cốt liệt sĩ.

Trong hành trình tri ân, vẫn có những nốt lặng từ miền xa thẳm, vẫn có những hành trình tìm kiếm đằng đẵng đến nay vẫn chưa có câu trả lời. Đến Viện Pháp y Quốc gia, nhóm phóng viên Báo CAND lặng đi vì xúc động khi nghe những chia sẻ của ThS. Chu Thị Thủy, Giám định viên ADN.

Chị Thủy kể với chúng tôi rằng, chị đã tham gia đợt đối khớp dữ liệu lớn khi lấy mẫu tại Nghĩa trang liệt sĩ Đức Cơ (tỉnh Gia Lai), nơi quy tập các chiến sĩ K20 từ Campuchia về nước. Cục Người có công đã đề xuất Viện Pháp y Quốc gia thực hiện lấy mẫu sinh phẩm tại Nghĩa trang liệt sĩ Đức Cơ để phục vụ công tác giám định ADN xác định danh tính liệt sĩ chưa có thông tin. Chị Thủy trực tiếp lấy 93 mẫu hài cốt để đưa về Viện giám định.

Kết quả xác định danh tính hài cốt liệt sĩ Hoàng Văn Mốc thông qua giám định ADN được trao cho người cháu Hoàng Văn Hiếu ngày 26/7/2026.

“Trong những ngày đáng nhớ ấy, tôi gặp anh Lê Quang Vinh, sinh năm 1970, quê ở xã Xuân Mai, TP Hà Nội, là con trai của liệt sĩ Lê Quang Tặc, sinh năm 1946, đã hy sinh ở chiến trường Campuchia năm 1972. Suốt nhiều năm qua, anh Vinh đã sang tận Campuchia tìm kiếm thông tin, trở về Gia Lai gặp đồng đội cũ của cha và biết được đơn vị của cha anh quy tập về Nghĩa trang liệt sĩ Đức Cơ”, chị Thủy kể.

Không dừng lại ở việc tìm người cha Lê Quang Tặc, anh Vinh còn kết nối hơn 100 gia đình có thân nhân đang an nghỉ tại nghĩa trang, cùng làm đơn gửi Cục Người có công đề nghị giám định ADN để đưa các liệt sĩ về với gia đình.

Tuy nhiên, kế hoạch phải dừng lại vì thiếu kinh phí. Thật may mắn khi đợt này Bộ Công an đã thực hiện xã hội hóa nguồn kinh phí giám định, nhờ thế hoạt động giám định ADN tiếp tục được triển khai. Chị Thủy đã đối khớp thành công ADN của 32 mẫu hài cốt và xác định được danh tính trùng khớp với thân nhân. Dẫu vậy, trong số đó vẫn không có bố của anh Vinh.

“Khi tôi gọi điện thông báo kết quả, anh Vinh không giấu được nỗi buồn vì vẫn chưa tìm được người cha. Nhưng điều khiến tôi rơi nước mắt lại chính là câu nói của anh: "Dù chưa tìm được cha, tôi vẫn mãn nguyện vì nhiều đồng đội của cha tôi đã được trở về với gia đình"", chị Thủy xúc động kể.

Mỗi một hài cốt được xác định danh tính là thêm một niềm an ủi. Nhưng mỗi một hài cốt chưa thể xác định được danh tính là một niềm mong mỏi chưa bao giờ khép lại. Trên khắp cả nước vẫn còn những người lính nằm lại đâu đó giữa rừng sâu, khe núi, lòng sông; vẫn còn hơn 230.000 liệt sĩ chưa xác định được danh tính. Bởi vậy, hành trình tri ân sẽ vẫn tiếp tục một cách bền bỉ và trọn vẹn nghĩa tình. Bởi, đó là mệnh lệnh từ trái tim của những người đang sống hôm nay.

Huyền Châm - Minh Hiền - Thiên Thảo