Bài chòi dân gian vào nhịp mới

Trước thời điểm sáp nhập, hầu hết các huyện, thị xã, thành phố của tỉnh Bình Định như: Quy Nhơn, Tuy Phước, An Nhơn, Phù Mỹ, Phù Cát, Hoài Nhơn… và một số xã, phường đều có câu lạc bộ (CLB) bài chòi dân gian hoạt động khá đều đặn.

Thực tế cho thấy tại nhiều địa phương, CLB bài chòi sau sắp xếp đơn vị hành chính đã giải tán hoặc tạm ngưng hoạt động.

Những chính sách do tỉnh ban hành được kỳ vọng “giữ lửa” bài chòi trong nhịp vận hành mới. Ảnh: Ngọc Nhuận

Nghệ nhân Ưu tú (NNƯT) Nguyễn Minh Toàn - Chủ nhiệm CLB bài chòi dân gian thị xã An Nhơn cũ - chia sẻ: “Không phải bài chòi mất đi. Nghệ nhân vẫn còn đó và rất tâm huyết. Nhưng có lẽ việc sắp xếp, điều chỉnh địa giới hành chính, thay đổi về nhân sự, cùng với việc tập trung cho những nhiệm vụ phát triển KT-XH cấp thiết khác, khiến hoạt động văn hóa ở cơ sở phần nào bị chững lại thời gian qua. Sự quan tâm dành cho hoạt động bảo tồn và phát huy loại hình bài chòi dân gian chưa thật sự tương xứng”.

Giữa bức tranh có phần trầm lắng ấy, vẫn có một số địa phương tạo “điểm sáng” khi thành lập, duy trì, củng cố CLB bài chòi dân gian để tiếp tục hoạt động. Tại phường Tam Quan, trên cơ sở lực lượng nghệ nhân của CLB bài chòi TX Hoài Nhơn trước đây, UBND phường đã tập hợp, thành lập CLB bài chòi dân gian phường với 32 thành viên, duy trì tập luyện, biểu diễn.

NNƯT Lý Thành Long - Chủ nhiệm CLB bài chòi phường Tam Quan - cho biết: “Ngoài việc duy trì sinh hoạt CLB, phường còn tạo điều kiện để chúng tôi đưa bài chòi vào trường học. Hiện nay, nghệ nhân của CLB đang trực tiếp truyền dạy cho học sinh tại Trường THCS Tam Quan và THCS Hoài Châu. Đây là cách làm căn cơ để bài chòi không chỉ được bảo tồn mà còn lan tỏa đến thế hệ trẻ”.

Việc duy trì hoạt động CLB bài chòi dân gian và truyền dạy bài chòi cho học sinh đã tạo cầu nối để di sản tiếp tục lan tỏa trong thế hệ trẻ ở phường Tam Quan. Ảnh: Ngọc Nhuận

Theo ông Võ Tấn Cương - Phó Chủ tịch UBND phường Tam Quan, việc bảo tồn và phát huy giá trị của bài chòi dân gian sẽ tiếp tục được địa phương quan tâm, nhằm thực hiện tốt chủ trương của Đảng, Nhà nước về gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc.

“Tổ chức các hoạt động tập luyện, truyền dạy, biểu diễn bài chòi dân gian cũng chính là giữ nếp sinh hoạt văn hóa truyền thống của cộng đồng trong đời sống hôm nay” - ông Cương nhấn mạnh.

Ở xã Tuy Phước, UBND xã đã rà soát, tập hợp đội ngũ nghệ nhân của các CLB bài chòi trước đây tại thị trấn Tuy Phước và xã Phước Nghĩa, Phước Lộc để củng cố, thành lập CLB bài chòi xã Tuy Phước, duy trì sinh hoạt gắn với các sự kiện, lễ hội ở địa phương.

NNƯT Nguyễn Phú - Chủ nhiệm CLB bài chòi xã Tuy Phước - cho biết: “Việc tổ chức lại theo mô hình mới giúp bài chòi dân gian tiếp tục hiện diện. Tết Bính Ngọ 2026 sắp tới, xã hỗ trợ kinh phí để CLB bài chòi hoạt động, biểu diễn tại Lễ hội Chợ Gò”.

Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch đã lập danh sách các CLB bài chòi, các đoàn nghệ thuật hát bội không chuyên trước đây và gửi về các phường, xã mới để rà soát, thành lập, duy trì hoạt động; tham mưu xây dựng Đề án bảo tồn nghệ thuật hát bội, bài chòi giai đoạn 2026-2030 trình UBND tỉnh ban hành.

Đây cũng sẽ là cơ sở để địa phương mạnh dạn duy trì hiệu quả hoạt động CLB bài chòi dân gian, khích lệ nghệ nhân gắn bó với việc thực hành, truyền dạy di sản”.

Ông Huỳnh Văn Lợi - Phó Giám đốc Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch

Tại kỳ họp thứ 5, HĐND tỉnh đã thông qua Nghị quyết số 97/NQ-HĐND ngày 9-12-2025, quy định áp dụng Nghị quyết số 13/NQ-HĐND ngày 12-7-2024 của HĐND tỉnh Bình Định khóa XIII về một số chính sách bảo tồn và phát huy giá trị các loại hình nghệ thuật truyền thống tỉnh Bình Định giai đoạn 2024-2028.

Từ đó, sẽ tiếp tục có các chính sách hỗ trợ nghệ nhân, duy trì hoạt động CLB, tổ chức truyền dạy và biểu diễn nghệ thuật truyền thống, trong đó có bài chòi dân gian.

Ông Thái Văn Thuận - Phó Chủ tịch UBND xã Tuy Phước - cho hay: “Các chính sách của tỉnh là điểm tựa để địa phương gìn giữ bài chòi, hát bội trong nhịp vận hành mới. Trong định hướng phát triển du lịch văn hóa của xã, bài chòi dân gian sẽ góp phần thu hút du khách.

Xã sẽ tạo điều kiện để nghệ nhân giao lưu, truyền dạy và đưa các loại hình nghệ thuật truyền thống vào trường học, qua đó khơi dậy niềm tự hào và trách nhiệm gìn giữ bản sắc văn hóa truyền thống của cộng đồng, nhất là lớp trẻ”.

Từ những địa phương còn nặng lòng với di sản, cùng tâm huyết của nghệ nhân, tiếng hô thai bài chòi vẫn vang lên mộc mạc, thân thương. Đó không chỉ là sự “giữ lửa” một loại hình nghệ thuật dân gian, mà còn là cách trân trọng và tiếp nối vốn quý cha ông để lại.

ĐOÀN NGỌC NHUẬN