Bài 4: Không thể đánh tráo bản chất

Tung hô, biến tấu nghị quyết và những ảo tưởng

Chiều 16/6/2026, sau nhiều ngày vạ vật trước cổng Nghị viện châu Âu, đăng tải hàng loạt bài viết, clip vu cáo “đàn áp xuyên quốc gia”, nhóm Lê Trung Khoa, Nguyễn Văn Đài tỏ ra vô cùng hí hửng, nói rằng Nghị quyết chống đàn áp xuyên quốc gia, trong đó có Việt Nam đã được Nghị viện châu Âu thông qua. Thông tin còn nêu bao nhiêu phiếu thuận, bao nhiêu phiếu chống, bao nhiêu phiếu trắng rồi tuyên bố “chúng ta đã vận động thành công”.

Toàn cảnh phiên họp của Nghị viện châu Âu hôm 16/6/2026.

Ngay lập tức, Đài, Khoa cùng các hội, nhóm phản động lưu vong vốn đang cần tìm tiếng nói ủng hộ của các tổ chức quốc tế, đồng thanh lên bài, tung clip “ăn mừng”. Nguyễn Văn Đài rêu rao rằng, báo cáo tập trung chỉ rõ hành vi đàn áp xuyên quốc gia của 4 quốc gia Trung Quốc, Iran, Nga và Việt Nam. Những hành vi này bao gồm theo dõi, đe dọa, bắt cóc, quấy rối và các hình thức ép buộc khác nhằm “bịt miệng những tiếng nói bất đồng, nhà hoạt động nhân quyền, người tị nạn và cộng đồng người gốc của họ đang sinh sống tại châu Âu và trên thế giới”.

Từ đó, Đài tỏ ra tự mãn coi Nghị viện châu Âu đã gửi thông điệp mạnh mẽ bảo vệ tự do và nhân quyền, ca ngợi “làm nên một cột mốc quan trọng trong cuộc đấu tranh vì dân chủ, nhân quyền”, “dù đối mặt áp lực từ nhiều phía, các dân biểu đã chọn đứng về phía công lý”, “quyết định hôm nay là ngọn hải đăng hi vọng cho tất cả những ai yêu chuộng tự do”!

Té nước theo mưa, hàng loạt bình luận của các thành phần chống phá, bất mãn cũng cổ súy thông tin trên, nhất là trong nhóm Hội Anh em dân chủ của Đài, các trang chống phá Việt Tân, Nhật ký yêu nước... Nhiều “còm” cho rằng đã đến lúc Nghị viện châu Âu và các tổ chức quốc tế cần làm mạnh, quan tâm hơn nữa vấn đề nhân quyền ở Việt Nam.

Đáng chú ý, trong nhiều clip, các đối tượng bêu tên một số đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước, vu cáo chế độ đảng trị, công an trị, xuyên tạc chính sách, các chỉ đạo “đàn áp, bắt bớ xuyên quốc gia”. Các hình ảnh lãnh đạo Đảng, Nhà nước được các đối tượng cắt ghép kèm các lời bình thâm độc hòng chế nhạo, phỉ báng, tạo cách nhìn lệch lạc trên mạng xã hội.

Các đối tượng chụp ảnh “tự sướng” trước cổng Nghị viện châu Âu.

Việc Nghị viện châu Âu thông qua Nghị quyết A10-0142/2026 về chống đàn áp xuyên quốc gia (Transnational Repression – TNR) ngày 16/6/2026 đã nhanh chóng trở thành một chủ đề được quan tâm trong các diễn đàn chính trị, truyền thông và nhân quyền quốc tế. Qua tìm hiểu của chúng tôi, tại một số quốc gia có đề cập trong nghị quyết, văn kiện này kiểu như thế này được đánh giá là thiếu khách quan, nhận định sai lệch, bị xem là sự mở rộng quá mức của các diễn ngôn nhân quyền và có nguy cơ bị lợi dụng như một công cụ gây áp lực chính trị. Đối với các thành phần chống phá, phản động lưu vong thì ngược lại, coi đây là dấu mốc, là điểm tựa để bấu víu.

Việc đeo bám, chầu chực trước cổng cơ quan Nghị viện châu Âu, đưa các thông tin xuyên tạc, méo mó, tung hô làm rùm beng trên mạng xã hội, nay khi có thông tin Nghị viện thông qua nghị quyết lại hò hét, coi như “phao cứu sinh”, cho thấy sự cùng quẫn của những đối tượng chống phá lưu vong. Chưa cần biết ý nghĩa, bản chất, hiệu quả đến đâu, họ cứ coi thông tin đó như “giọt sữa” mà những người chờ vốn đói khát bấy lâu.

Hiểu đúng về nghị quyết của Nghị viện châu Âu

Lê Trung Khoa liên tục tung các clip vu cáo “đàn áp xuyên quốc gia”.

Để đánh giá khách quan ý nghĩa của Nghị quyết A10-0142/2026, trước hết cần đặt nó trong bối cảnh thể chế của Liên minh châu Âu. Qua nghiên cứu cho thấy, không giống như các đạo luật quốc gia, Nghị viện châu Âu không phải là cơ quan duy nhất có quyền quyết định chính sách đối ngoại hoặc áp đặt các biện pháp trừng phạt quốc tế.

Trong cấu trúc quyền lực của EU, Nghị viện đóng vai trò đại diện dân cử, tham gia lập pháp cùng Hội đồng châu Âu và giám sát hoạt động của Ủy ban châu Âu. Các nghị quyết của Nghị viện, trong đa số trường hợp, mang tính chính trị và định hướng chính sách nhiều hơn là tạo ra nghĩa vụ pháp lý trực tiếp. Chính vì vậy, điều đầu tiên cần thấy là Nghị quyết không phải là một văn bản quy phạm pháp luật có hiệu lực cưỡng chế đối với các quốc gia ngoài EU.

Nghị quyết không tự động tạo ra các lệnh trừng phạt, không làm phát sinh nghĩa vụ pháp lý đối với Việt Nam hay bất kỳ quốc gia nào khác, cũng không đồng nghĩa với việc EU chính thức kết luận một quốc gia đã vi phạm luật pháp quốc tế. Văn kiện này chủ yếu phản ánh quan điểm chính trị của nghị sĩ Nghị viện Châu Âu về khái niệm “đàn áp xuyên quốc gia” (Transnational Repression – TNR) và đề xuất các hướng hành động mà EU nên xem xét trong tương lai.

Từ góc độ nội dung, nghị quyết được xây dựng trên nhiều báo cáo chưa có độ tin cậy để nhận định rằng, đàn áp xuyên quốc gia đang trở thành một thách thức ngày càng nghiêm trọng đối với các nền dân chủ phương Tây. Báo cáo của Ủy ban Đối ngoại (AFET) do nghị sĩ Hannah Neumann làm báo cáo viên cho rằng nhiều chính phủ trên thế giới đang tìm cách mở rộng ảnh hưởng đối với những “người bất đồng chính kiến, nhà báo lưu vong, nhà hoạt động nhân quyền hoặc các nhóm đối lập sinh sống bên ngoài lãnh thổ quốc gia của họ”.

Theo quan điểm của báo cáo, các hành vi này có thể bao gồm theo dõi kỹ thuật số, gây áp lực đối với người thân trong nước, lạm dụng cơ chế dẫn độ quốc tế, sử dụng các chiến dịch gây ảnh hưởng trên mạng xã hội hoặc trong những trường hợp khác.

Điểm đáng chú ý là nghị quyết không chỉ đề cập đến một quốc gia cụ thể mà xây dựng một khuôn khổ chung nhằm xử lý hiện tượng TNR trên phạm vi toàn cầu. Trong các phần thảo luận và phụ lục liên quan, nhiều quốc gia được nhắc đến với mức độ khác nhau, bao gồm Trung Quốc, Nga, Iran, Belarus, Rwanda, Thổ Nhĩ Kỳ và một số nước khác. Các hội, nhóm chống phá ở hải ngoại đã lợi dụng vấn đề này để đeo bám, vận động chính sách, đưa ra các báo cáo có nội dung vu cáo, xuyên tạc hòng tác động đến quan điểm của các nghị sĩ Nghị viện.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng việc một quốc gia được nhắc đến trong nghị quyết không đồng nghĩa với việc quốc gia đó trở thành đối tượng trung tâm của toàn bộ văn kiện. Trên thực tế, phần lớn nội dung của Nghị quyết A10-0142/2026 tập trung vào việc xây dựng cơ chế phối hợp nội bộ của EU. Nghị viện kêu gọi thành lập một đầu mối điều phối về TNR ở cấp liên minh, tăng cường chia sẻ thông tin giữa các cơ quan thực thi pháp luật, nâng cao năng lực điều tra, hỗ trợ nạn nhân và khắc phục những khoảng trống pháp lý trong hệ thống hiện hành. Nghị quyết cũng đề xuất EU nghiên cứu khả năng áp dụng các biện pháp hạn chế đối với các cá nhân bị cho là có liên quan đến TNR trong những trường hợp cụ thể và có đủ căn cứ.

Từ góc độ pháp lý quốc tế, các tổ chức vận động chính sách tìm cách diễn giải nghị quyết như một hình thức “lên án chính thức” hoặc “kết luận vi phạm” đối với các quốc gia bị nêu tên. Tuy nhiên trên thực tế, nghị quyết không phải là một bản án tư pháp, không phải kết quả của một quá trình điều tra độc lập theo tiêu chuẩn tố tụng quốc tế, cũng không phải là quyết định của một cơ quan tài phán quốc tế. Các nhận định trong nghị quyết chủ yếu dựa trên các báo cáo, điều trần, nguồn thông tin từ tổ chức “xã hội dân sự” và các đánh giá chính trị của các nghị sĩ tham gia.

Do đó, văn kiện này chỉ có thể được sử dụng làm cơ sở tham khảo trong các cuộc đối thoại nhân quyền giữa EU và Việt Nam, trong các cuộc thảo luận liên quan đến chính sách đối ngoại, thương mại hoặc hợp tác an ninh. Cần thấy rằng, việc nghị quyết được thông qua không làm thay đổi ngay các cam kết quốc tế hiện có giữa Việt Nam và EU, cũng không tự động dẫn đến các biện pháp chế tài cụ thể.

Thông tin về nghị quyết của Nghị viện châu Âu được các hội, nhóm lưu vong làm nóng trên mạng.

Bảo vệ và thúc đẩy quyền con người là chính sách nhất quán của Việt Nam

Tuy nhiên, dù tác động ở góc độ nào, khi tổ chức quốc tế như Nghị viện châu Âu đưa ra những đánh giá, nhận định có những điểm sai lệch về nhân quyền trong nghị quyết cũng sẽ tác động không tốt đến Việt Nam. Về vấn đề này, những năm qua, Bộ Ngoại giao Việt Nam và các cơ quan hữu quan cũng đã có các buổi làm việc, nhấn mạnh Việt Nam coi trọng quan hệ đối tác và mong muốn tăng cường trao đổi nhằm giúp Nghị viện châu Âu có đầy đủ thông tin khách quan và hiểu đúng hơn tình hình thực tế về thúc đẩy và bảo đảm quyền con người ở Việt Nam.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam nhiều lần khẳng định, bảo vệ và thúc đẩy quyền con người là chính sách nhất quán của Nhà nước Việt Nam. Việt Nam luôn xem con người là trung tâm, là động lực của quá trình đổi mới và công cuộc phát triển đất nước, luôn nỗ lực vì mục tiêu nâng cao đời sống, quyền thụ hưởng của người dân, không để ai bị bỏ lại phía sau.

Ở Việt Nam, tất cả mọi người đều bình đẳng trước pháp luật và có nghĩa vụ tuân thủ các quy định của pháp luật. Mọi hành vi vi phạm pháp luật, bởi bất cứ ai và vì bất cứ lý do gì, đều phải bị xét xử nhằm đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật và bảo đảm sự thụ hưởng đầy đủ các quyền và tự do của mỗi người dân trong một xã hội an toàn, trật tự và công bằng. Không ai bị bắt giữ, xét xử vì thực hiện các quyền con người một cách chính đáng. Việt Nam coi trọng quan hệ hợp tác với Liên minh châu Âu và sẵn sàng trao đổi về quyền con người trên tinh thần xây dựng nhằm tăng cường hiểu biết lẫn nhau.

Hai bên cũng đã có cơ chế đối thoại nhân quyền thường niên để trao đổi về các vấn đề cùng quan tâm. Việc tăng cường trao đổi, đối thoại thông qua các cơ chế hiện có sẽ giúp Nghị viện châu Âu có đầy đủ thông tin khách quan và hiểu đúng hơn tình hình thực tế về thúc đẩy và bảo đảm quyền con người ở Việt Nam, qua đó cùng thúc đẩy quan hệ song phương.

Không để khoảng trống trong xử lý tội phạm

Điều 6, Bộ luật Hình sự (BLHS) 2015 quy định, công dân Việt Nam phạm tội ở ngoài lãnh thổ nước Cộng hòa XHCN Việt Nam có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự tại Việt Nam theo Bộ luật này. Việc xử lý tội phạm diễn ra tại nước ngoài còn cần thông qua các hiệp định tương trợ tư pháp về hình sự giữa Việt Nam và nước sở tại. Đồng thời, quy định tại Điều 491, Bộ luật Tố tụng hình sự thì hợp tác quốc tế trong tố tụng hình sự là việc các cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam và các cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài phối hợp, hỗ trợ nhau để thực hiện hoạt động phục vụ yêu cầu điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự.

Hợp tác quốc tế trong tố tụng hình sự gồm tương trợ tư pháp về hình sự, dẫn độ, tiếp nhận, chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù và các hoạt động hợp tác quốc tế khác được quy định tại Bộ luật này, pháp luật về tương trợ tư pháp và điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Hợp tác quốc tế trong tố tụng hình sự được thực hiện trên nguyên tắc tôn trọng độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ quốc gia, không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau, bình đẳng và cùng có lợi, phù hợp với Hiến pháp, pháp luật của Việt Nam và điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Trường hợp Việt Nam chưa ký kết hoặc chưa gia nhập điều ước quốc tế có liên quan thì việc hợp tác quốc tế trong tố tụng hình sự được thực hiện theo nguyên tắc có đi có lại nhưng không trái pháp luật Việt Nam, phù hợp với pháp luật quốc tế và tập quán quốc tế.

Như vậy, trong vụ án Nguyễn Văn Đài, Lê Trung Khoa, tuy đối tượng thực hiện hành vi ở ngoài lãnh thổ Việt Nam nhưng hoàn toàn có căn cứ để cơ quan tố tụng truy cứu trách nhiệm hình sự tại Việt Nam theo BLHS. Hiện bản án tù 17 năm cho mỗi đối tượng đã được TAND TP Hà Nội tuyên và cả hai đối tượng đang bị truy nã quốc tế.

Do đó, không thể lập lờ đánh lận, biến tấu từ tội phạm đã bị tuyên án, bị truy nã thành “nạn nhân đàn áp xuyên quốc gia”, gây áp lực với Nghị viện châu Âu cũng như các tổ chức quốc tế hòng tạo lớp áo nhân quyền, dân chủ che chắn cho bản chất tội phạm nguy hiểm của mình.

(Còn nữa)

Minh Đăng