Bài 3: 'Món nợ' ân tình của người trở về

Cựu chiến binh Nguyễn Tất Triển kể về quá trình thu thập, tìm kiếm thông tin đồng đội.

Dù ở tuổi 77, mái tóc đã bạc trắng, sức khỏe yếu dần nhưng cựu chiến binh Nguyễn Tất Triển (trú phường Trường Vinh, Nghệ An) vẫn miệt mài tìm kiếm thông tin về đồng đội. Nhắc đến việc mình đã làm suốt hàng chục năm qua, ông chỉ cười hiền và gọi đó là “món nợ” ân tình của người trở về.

Tháng 3-1967, chàng thanh niên Nguyễn Tất Triển lên đường nhập ngũ, thuộc Trung đoàn 1, Sư đoàn 324. Ông từng chiến đấu tại mặt trận Trị Thiên, tham gia các trận Tà Cơn, Khe Sanh, Làng Vây (Quảng Trị), A Bia (Thừa Thiên Huế), sau đó làm nhiệm vụ tại Lào. Năm 1973, ông bị thương ở khu vực cầu An Lỗ (Thừa Thiên Huế). Hòa bình lập lại, ông tiếp tục công tác trong quân đội và nghỉ hưu năm 1989 với quân hàm Trung tá. Hiện ông là Chủ tịch Hội Chiến sĩ Thành cổ Quảng Trị năm 1972 phường Trường Vinh.

Chia sẻ về hành trình nhiều năm qua, cựu chiến binh Nguyễn Tất Triển cho biết: “Trong chiến tranh, tôi chứng kiến rất nhiều mất mát của đồng đội. Có người vừa ngồi trò chuyện với mình, sau trận đánh đã không còn nữa. Có người cứu mình sống sót nhưng chính họ lại hy sinh”.Ông nghẹn ngào nhắc đến đồng chí Nguyễn Văn Hưng (quê huyện Tứ Kỳ, Hải Dương cũ) - người đã cõng ông ra khỏi trận địa khi bị thương. “Tối hôm ấy, khu vực tiếp tục bị pháo kích và đồng chí Hưng hy sinh. Tôi may mắn trở về còn đồng đội mãi nằm lại là điều vô cùng xót xa”.

Danh sách các liệt sĩ hi sinh được ông thu thập cẩn thận, tỉ mỉ.

Là người trực tiếp chiến đấu, ông hiểu rõ tên tuổi, quê quán, đơn vị của nhiều đồng đội. Sau khi nghỉ hưu, ông tìm gặp nhiều gia đình liệt sĩ đã chờ đợi hàng chục năm nhưng vẫn không biết người thân được an táng ở đâu. Chính những ánh mắt mong mỏi ấy thôi thúc ông tiếp tục hành trình tìm kiếm.Từ năm 1985, ông phối hợp với Đội quy tập hài cốt liệt sĩ Trung đoàn 1, Sư đoàn 324 thu thập thông tin. Từ khoảng năm 2010, ông dành phần lớn thời gian tìm tài liệu, đối chiếu danh sách, kết nối thân nhân và cùng đồng đội trở lại chiến trường xưa.“Địa bàn chúng tôi trở lại nhiều nhất là Quảng Trị, Thừa Thiên Huế và những nơi đơn vị từng chiến đấu. Mỗi chuyến đi đều gắn với một trường hợp cần kiểm tra. Tôi gặp đồng đội cũ, người dân địa phương, cán bộ từng tham gia quy tập, đến nghĩa trang và những nơi nghi có phần mộ. Nhiều lần chưa có kết quả nhưng nghĩ đến gia đình liệt sĩ đang chờ, mình lại tiếp tục tìm thêm manh mối”, ông Triển chia sẻ.

Người đồng đội đầu tiên ông góp phần tìm được là liệt sĩ Biện Văn Thanh (quê xã Minh Sơn, Đô Lương cũ), người bạn cùng nhập ngũ với ông. Sau nhiều năm tìm kiếm, với sự phối hợp của đơn vị và đội quy tập, hài cốt liệt sĩ đã được đưa về an táng tại quê nhà.“Có những trường hợp tìm được khiến mình ấm lòng, nhưng những người chưa tìm thấy lại trở thành nỗi day dứt. Có gia đình chỉ cầm tờ giấy báo tử với vài dòng thông tin ít ỏi, tôi cố kể lại địa bàn hoạt động, những trận đánh và những gì còn nhớ để họ có thêm hy vọng”, ông Triển tâm sự.

Theo cựu chiến binh Nguyễn Tất Triển, việc tìm kiếm hài cốt liệt sĩ gặp rất nhiều khó khăn do tài liệu thất lạc, sơ đồ chôn cất không còn đầy đủ, địa danh và địa giới hành chính thay đổi qua thời gian. Muốn có một thông tin đáng tin cậy phải đối chiếu từ nhiều nguồn, kết hợp tài liệu lịch sử, hồ sơ nghĩa trang, thông tin đội quy tập và ký ức của những người trực tiếp tham gia chiến đấu.Tháng 4-2026, ông tiếp tục trở lại A Lưới và một số địa bàn thuộc Thừa Thiên Huế. Dù tuổi cao, sức khỏe giảm sút nhưng hễ có thông tin, có nhân chứng cần gặp là ông lại lên đường.

Đến nay, cựu chiến binh Nguyễn Tất Triển đã thu thập, phân loại và cung cấp thông tin về khoảng 2.300 liệt sĩ, trong đó hơn 1.700 trường hợp quê Nghệ An. Từ những dữ liệu ấy, nhiều gia đình có thêm cơ sở xác định nơi an táng, đơn vị chiến đấu hoặc địa bàn hy sinh của người thân để tiếp tục hành trình tìm kiếm.

Dương Hóa