Bài 2: Đồng bộ hạ tầng, chuẩn hóa quy hoạch

 Thành phố đang đẩy nhanh tiến độ các khu nghĩa trang mới.

Áp lực tiến độ các dự án trọng điểm

Thực tế cho thấy, với các dự án hạ tầng, khi công tác GPMB đi trước một bước sẽ tạo sự thuận lợi và giúp dự án về đích đúng kế hoạch. Tuy nhiên, vướng mắc trong việc di dời mồ mả đang khiến nhiều công trình trọng điểm có nguy cơ chậm tiến độ, kéo giãn tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công.

Theo Ban QLDA đầu tư xây dựng khu vực 1 - đơn vị thực hiện công tác GPMB dự án Đường Vành đai 3 qua địa bàn của 4 phường Hương An, Kim Long, Thuận Hóa, Thủy Xuân thì khối lượng GPMB của dự án rất lớn. Mặc dù dự án được UBND tỉnh (nay là TP. Huế) phê duyệt chủ trương đầu tư từ năm 2023 nhưng đến nay công tác GPMB vẫn chưa hoàn thành. Trong đó, đối với đoạn tuyến phía bắc qua 2 phường Kim Long và Hương An có khoảng 320 hộ dân tương ứng với 358 thửa đất, 921 ngôi mộ phải di dời.

Ông Bùi Ngọc Chánh, Trưởng phòng GPMB Ban QLDA Đầu tư xây dựng khu vực 1 cho biết: “Khó khăn trong công tác GPMB là ngoài diện tích đất, tài sản của người bị ảnh hưởng chưa đạt được thỏa thuận còn có công tác di dời mồ mả lưu cữu nhiều năm. Điển hình, tại phường Hương An đang vướng 220 ngôi mộ vô chủ. Dù Ban QLDA đã trình phê duyệt phương án đền bù từ cuối tháng 7/2026, nhưng đến nay phường vẫn chưa phê duyệt xong”.

Tương tự, tại dự án Hạ tầng kỹ thuật và công viên văn hóa đa năng biển Thuận An (phường Thuận An, TP. Huế) với tổng diện tích GPMB gần 14,5ha, trong đó khu vực xây dựng chính khoảng 1,42ha, gồm các hạng mục chính như quảng trường và công viên đã hoàn thành công tác GPMB và đang tiến hành triển khai thi công. Tuy nhiên, tại khu vực còn lại với diện tích hơn 13ha có 89 hộ dân bị ảnh hưởng cùng 1.871 ngôi mộ vẫn chưa hoàn thành công tác di dời, giải tỏa. Ban QLDA cho biết, về mồ mả, phường Thuận An đã phê duyệt đợt 1 với số tiền gần 11,7 tỷ đồng, trong đó có 127/137 trường hợp đã nhận tiền, đang tiến hành di dời mồ mả và bàn giao mặt bằng. Ban QLDA cũng đã có tờ trình phê duyệt đợt 2 với số tiền hơn 17,3 tỷ đồng. Dự kiến sẽ hoàn thành di dời mồ mả trong tháng 9/2026.

Từ thực tiễn GPMB, ông Bùi Ngọc Chánh đúc kết bài học kinh nghiệm: “Các đơn vị cần chủ động đánh giá nhu cầu di dời mồ mả ngay từ khâu khảo sát để xây dựng phương án khả thi. Việc quy hoạch, đầu tư các khu nghĩa trang tập trung đón đầu nhu cầu an táng là điều kiện tiên quyết để tạo thuận lợi, đồng thuận trong công tác GPMB”.

Thực tế chứng minh, nơi nào làm tốt công tác dân vận, nơi đó mặt bằng sẽ được khơi thông. Tại phường Thủy Xuân, dự án Đường Vành đai 3 đã hoàn thành di dời 100% mồ mả. Đây cũng là địa phương thực hiện tốt nhất việc di dời mồ mả trong số các địa phương có dự án đi qua.

Ông Nguyễn Mạnh Đại Lân, Chủ tịch UBND phường Thủy Xuân chia sẻ, toàn phường có khoảng 217ha đất nghĩa trang, nhà tang lễ, trong đó đất nghĩa trang nhân dân được quy hoạch khoảng 33ha. “Để đẩy nhanh tiến độ các dự án qua địa bàn, chúng tôi lập các tổ công tác đặc biệt bám sát từng hộ dân, dòng họ để nắm bắt tâm tư, gỡ khó kịp thời đối với công tác GPMB, di dời mồ mả. Các cuộc họp dân được tổ chức công khai, minh bạch bảng giá đền bù và sơ đồ nghĩa trang mới. Chính sự rõ ràng này đã tạo được sự đồng thuận cao từ người dân”, ông Lân nhấn mạnh.

Nhiều giải pháp

TP. Huế có hơn 9.500ha đất nghĩa trang. Đứng trước áp lực đô thị hóa mạnh mẽ cùng nhu cầu GPMB cho các dự án trọng điểm, các địa phương, ban ngành đang khẩn trương rà soát, đánh giá toàn diện hiện trạng quản lý nghĩa trang, nghĩa địa trên địa bàn. Từ đó, đề xuất thành phố tháo gỡ những vướng mắc, đẩy nhanh tiến độ các dự án nghĩa trang mới và từng bước chuẩn hóa công tác quy hoạch, quản lý theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Đồng thời, lập báo cáo đề xuất chủ trương đầu tư dự án GPMB độc lập đối với các nghĩa trang không phù hợp quy hoạch, đặc biệt là tại các khu vực nội thị.

 Nghĩa trang nhân dân phía Nam mới phường Phú Bài với quy mô hơn 40ha, quỹ đất còn lại để phân lô còn khoảng 5,9ha.

Theo đánh giá của Sở Xây dựng, về mặt quy hoạch, đồ án Quy hoạch tổng thể hệ thống nghĩa trang tỉnh Thừa Thiên Huế (cũ) được phê duyệt từ năm 2008 đến nay đã không còn hiệu lực. Trong khi đó, nội dung chuyên ngành nghĩa trang theo Quy hoạch chung đô thị Thừa Thiên Huế đến năm 2045, tầm nhìn đến năm 2065 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 108/QĐ-TTg ngày 26/1/2024 vẫn mang tính định hướng chung, chưa chi tiết đến từng địa giới hành chính cấp phường, xã theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Thực trạng này dẫn đến việc phần lớn các nghĩa địa hiện nay mang tính tự phát, phân tán rải rác ngay trong khu dân cư, đất sản xuất nông - lâm nghiệp. Bên cạnh đó, công tác thống kê, kiểm đếm tại cơ sở chưa đầy đủ, nhiều khu vực nghĩa địa nhỏ lẻ xen kẽ chưa được khoanh vùng triệt để. Tình trạng thiếu hụt quỹ đất an táng đang gây áp lực nặng nề lên công tác GPMB phục vụ các dự án phát triển kinh tế - xã hội. Điển hình như Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam đi qua địa bàn thành phố yêu cầu phải di dời khoảng 6.800 ngôi mộ. Trong đó, chỉ riêng phường Hương An có hơn 100ha đất nghĩa địa thuộc diện phải di dời.

Nhằm chủ động nguồn quỹ đất, tránh nguy cơ thiếu chỗ an táng và đáp ứng tiến độ GPMB, TP. Huế đang triển khai hàng loạt dự án nghĩa trang mới. Hiện các Ban QLDA khu vực 2, khu vực 3 và Ban Quản lý Khu Kinh tế, công nghiệp TP. Huế đang thực hiện 12 dự án xây dựng nghĩa trang mới với tổng diện tích khá lớn, cơ bản đáp ứng nhu cầu di dời mồ mả trong vòng 3 - 5 năm tới.

Cụ thể, thành phố định hướng tập trung mở rộng và đẩy nhanh tiến độ các dự án trọng điểm. Tại khu vực phía bắc, sẽ mở rộng nghĩa trang tập trung tại phường Kim Long với quy mô giai đoạn 3 khoảng 20ha, giai đoạn 4 từ 20 - 40ha. Ở khu vực phía nam, tận dụng quỹ đất còn lại tại nghĩa trang Phú Bài với khoảng 12ha, triển khai giai đoạn 1 Nghĩa trang nhân dân xã Phú Sơn (cũ) với quy mô khoảng 20ha. Đồng thời, yêu cầu các chủ đầu tư đẩy nhanh tiến độ các dự án nghĩa trang phục vụ tuyến đường sắt tốc độ cao tại khu vực Chân Mây và Phú Vang.

Ông Lê Công Diễn, Phó Giám đốc Sở Xây dựng cho biết, Sở Xây dựng cũng đề xuất UBND thành phố chỉ đạo các địa phương, đơn vị liên quan khẩn trương lập quy hoạch chuyên ngành quản lý nghĩa trang thành phố Huế bảo đảm phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; xây dựng các dự án GPMB độc lập đối với các khu nghĩa địa không phù hợp quy hoạch, trong đó đặc biệt ưu tiên khu vực núi Ngự Bình, đối diện tượng đài Vua Quang Trung.

Song song với việc đầu tư hạ tầng, TP. Huế chú trọng đổi mới công tác quản lý hành chính và vận động Nhân dân thực hiện nếp sống văn minh trong việc tang. Để hạn chế tình trạng xây lăng mộ xa hoa, tốn kém quỹ đất, thành phố khuyến khích các đơn vị, địa phương lồng ghép các quy định cứng về tiêu chuẩn an táng với diện tích tối đa, chiều cao, quy chuẩn kiến trúc, đưa trực tiếp vào hương ước, quy ước của các làng văn hóa, tổ dân phố; đồng thời phát huy vai trò tự quản của các dòng họ.